Opna aðalvalmynd

Friðarverðlaun Nóbels

Nóbelsverðlaunin
Friðarverðlaun
Bókmenntir
Eðlisfræði
Efnafræði
Læknisfræði
Hagfræði

Friðarverðlaun Nóbels eða bara Friðarverðlaunin eru ein af þeim fimm verðlaunum sem sænski iðnjöfurinn Alfred Nobel stofnaði til með auðæfum sínum. Í erfðaskrá sinni kvað hann á um að friðarverðlaunin skyldi veita þeim sem gert hefði mest eða unnið best að bræðralagi þjóða, unnið að afvopnun og dregið úr hernaðarmætti og fyrir að standa fyrir og vinna að friðarráðstefnum.

Friðarverðlaunin eru veitt af norska Stórþinginu, sem kýs sérstaka friðarverðlaunanefnd, sem aftur velur verðlaunaþegann. Hin Nóbelsverðlaunin sjá Svíar um.

Handhafar friðarverðlauna NóbelsBreyta

Ár Handhafi Land Ástæða
1901   Jean Henri Dunant Sviss Fyrir hlut sinn í stofnun Rauða krossins
  Frédéric Passy Frakkland Fyrir að vera einn af stofnendum Alþjóðaþingmannasambandsins og meginskipuleggjandi Alþjóðlega friðarráðsins.
1902   Élie Ducommun Sviss Heiðursritari Alþjóðlegu friðarskrifstofunnar.
  Charles Albert Gobat Aðalritari Alþjóðaþingmannasambandsins og heiðursritari Alþjóðlegu friðarskrifstofunnar.
1903   Sir William Randal Cremer Bretland Þingmaður á Breska þinginu og stofnandi Alþjóðlega gerðardómssambandsins.
1904   Institut de droit international Belgía Fyrir framlag sitt sem óopinber aðili til skilgreininga á meginreglum alþjóðaréttar.
1905   Bertha von Suttner Austurríki-Ungverjaland Róttækur friðarsinni.
1906   Theodore Roosevelt Bandaríkin Fyrir milligöngu sína í gerð friðarsáttmála til að binda enda á stríð Rússlands og Japans.
1907   Ernesto Teodoro Moneta Ítalía Byltingamaður og friðarsinni.
  Louis Renault Frakkland Franskur erindreki og lögfræðingur sem barðist fyrir alþjóðalögum.
1908   Klas Pontus Arnoldson Svíþjóð Rithöfundur og friðarsinni.
  Fredrik Bajer Danmörk Friðarsinni, kennari, stjórnmálamaður og frumkvöðull að bættum milliríkjasamskiptum.
1909   Auguste Marie François Beernaert Belgía
  Paul-Henri-Benjamin d'Estournelles de Constant Frakkland Franskur diplómati
1910   International Peace Bureau Sviss Stofnsett árið 1891.
1911   Tobias Michael Carel Asser Holland
  Alfred Hermann Fried Austurríki Blaðamaður; Stofnandi Die Friedenswarte.
1912   Elihu Root Bandaríkin
1913   Henri La Fontaine Belgía
1914 Engin verðlaun voru veitt vegna Fyrri heimsstyrjaldarinnar
1915
1916
1917   Alþjóðaráð Rauða krossins Sviss
1918 Engin verðlaun voru veitt vegna Fyrri heimsstyrjaldarinnar
1919   Woodrow Wilson Bandaríkin Forseti Bandaríkjanna og stofnandi Þjóðabandalagsins.
1920   Léon Victor Auguste Bourgeois Frakkland
1921   Hjalmar Branting Svíþjóð
  Christian Lous Lange Noregur
1922   Fridtjof Nansen Noregur
1923 Engin verðlaun voru veitt
1924
1925   Austen Chamberlain Bretland
  Charles Gates Dawes Bandaríkin
1926   Aristide Briand Frakkland
  Gustav Stresemann Þýskaland
1927   Ferdinand Buisson Frakkland
  Ludwig Quidde Þýskaland
1928 Engin verðlaun voru veitt
1929   Frank B. Kellogg Bandaríkin
1930   Lars Olof Jonathan (Nathan) Söderblom Svíþjóð
1931   Jane Addams Bandaríkin
  Nicholas Murray Butler
1932 Engin verðlaun voru veitt
1933   Sir Norman Angell (Ralph Lane) Bretland
1934   Arthur Henderson Bretland
1935   Carl von Ossietzky Þýskaland
1936   Carlos Saavedra Lamas Argentína
1937   The Viscount Cecil of Chelwood Bretland
1938   Office international Nansen pour les réfugiés Sviss
1939 Engin verðlaun voru veitt vegna Seinni heimsstyrjaldarinnar
1940
1941
1942
1943
1944   Alþjóðaráð Rauða krossins Sviss
1945   Cordell Hull Bandaríkin
1946   Emily Greene Balch Bandaríkin
  John Raleigh Mott
1947   Friends Service Council Bretland
American Friends Service Committee Bandaríkin
1948 Engin verðlaun voru veitt
1949   The Lord Boyd-Orr Bretland
1950   Ralph Bunche Bandaríkin
1951   Léon Jouhaux Frakkland
1952   Albert Schweitzer Frakkland
1953   George Catlett Marshall Bandaríkin
1954   Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna Sviss
1955 Engin verðlaun voru veitt
1956
1957   Lester Bowles Pearson Kanada
1958   Georges Pire Belgía
1959   Philip J. Noel-Baker Bretland
1960   Albert Lutuli Suður-Afríka
1961   Dag Hjalmar Agne Carl Hammarskjöld Svíþjóð
1962   Linus Carl Pauling Bandaríkin Fyrir herferð hans gegn tilraunum með kjarnorkuvopn.
1963   Alþjóðaráð Rauða krossins Sviss
  Alþjóðaráð Rauða krossins og Rauða hálfmánans
1964   Martin Luther King, Jr. Bandaríkin Leiðtogi í mannréttindabaráttu.
1965 Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna (UNICEF) Sameinuðu þjóðirnar Alþjóðleg hjálparstofnun.
1966 Engin verðlaun voru veitt
1967
1968   René Cassin Frakkland
1969   Alþjóðavinnumálastofnunin Sameinuðu þjóðirnar
1970   Norman E. Borlaug Bandaríkin
1971   Willy Brandt Vestur-Þýskaland
1972 Engin verðlaun voru veitt
1973   Henry A. Kissinger Bandaríkin Fyrir Parísarsáttmálann 1973 sem ætlað var að koma á vopnahléi í Víetnamstríðinu og að fá Bandaríkin til að kalla her sinn heim.
  Lê Ðức Thọ (neitaði að veita viðtöku) Norður-Víetnam
1974   Seán MacBride Írland
  Eisaku Sato Japan
1975   Andrei Dmitrievich Sakharov Sovétríkin
1976   Betty Williams Bretland / Írland Stofnendur Friðarhreyfingar Norður-Írlands.
  Mairead Corrigan
1977 Amnesty International Bretland
1978   Mohamed Anwar Al-Sadat Egyptaland
  Menachem Begin Ísrael
1979   Móðir Teresa Indland
1980   Adolfo Pérez Esquivel Argentína
1981   Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna Sameinuðu þjóðirnar Alþjóðleg hjálparstofun stofnsett árið 1951 af Sameinuðu þjóðunum
1982   Alva Myrdal Svíþjóð
  Alfonso García Robles Mexíkó
1983   Lech Wałęsa Pólland
1984   Desmond Mpilo Tutu Suður-Afríka
1985 Alþjóðasamtök lækna gegn kjarnorkuvá Bandaríkin
1986   Elie Wiesel Bandaríkin
1987   Óscar Arias Sánchez Kosta Ríka
1988   Friðargæslusveitir Sameinuðu þjóðanna Sameinuðu þjóðirnar
1989   Tenzin Gyatso, 14. Dalai Lama Tíbet
1990   Mikhaíl Sergejevítsj Gorbatsjev Sovétríkin
1991   Aung San Suu Kyi Mjanmar Fyrir friðsamlega baráttu hennar fyrir lýðræði og mannréttindum.
1992   Rigoberta Menchú Tum Gvatemala
1993   Nelson Mandela Suður-Afríka
  Frederik Willem de Klerk
1994   Yasser Arafat Palestína
  Yitzhak Rabin Ísrael
  Shimon Peres
1995   Joseph Rotblat Bretland / Pólland
  Pugwash-ráðstefnurnar Kanada
1996   Carlos Filipe Ximenes Belo Austur-Tímor
  José Ramos-Horta
1997   Alþjóðleg herferð fyrir jarðsprengjubanni Sviss
  Jody Williams Bandaríkin
1998   John Hume Bretland / Írland Fyrir framlög þeirra til leitar friðsamlegrar lausnar á deilunni á Norður-Írlandi.
  David Trimble Bretland
1999 Læknar án landamæra Sviss
2000   Kim Dae Jung Suður-Kórea
2001   Sameinuðu þjóðirnar Sameinuðu þjóðirnar Fyrir framlög þeirra til betur skipulagðs og friðsamlegri heims.
  Kofi Annan Gana
2002   Jimmy Carter Bandaríkin
2003   Shirin Ebadi Íran
2004   Wangari Muta Maathai Kenía Fyrir framlög hennar til sjálfbærrar þróunnar, lýðræði og friðar.
2005   Alþjóðakjarnorkumálastofnunin Austurríki Fyrir framlög þeirra til hindrunar notkunar kjarnorku í hernaði og til tryggingar þess að notkun kjarnorku í friðsamlegum tilgangi sé eins örugg og unnt er.
  Mohamed ElBaradei Egyptaland
2006   Muhammad Yunus Bangladess
Grameen banki
2007   Milliríkjanefnd um loftslagsbreytingar Sviss
  Al Gore Bandaríkin
2008   Martti Ahtisaari Finnland
2009   Barack Obama Bandaríkin
2010 Liu Xiaobo Kína Fyrir langa og friðsamlega baráttu fyrir grundvallar mannréttindum í Kína.
2011   Ellen Johnson Sirleaf Líbería Fyrir friðsamlega baráttu fyrir öryggi kvenna og fyrir réttindum kvenna til fullrar þátttöku í friðarumleitunum.
  Leymah Gbowee
  Tawakkul Karman Jemen
2012   Evrópusambandið Evrópa Fyrir að hafa í meira en sex áratugi stuðlað að friði og sáttum, lýðræði og mannréttindum í Evrópu
2013 Alþjóðlega Efnavopnastofnunin (OPCW) Alþjóðlegt Fyrir umfangsmikla vinnu í þeim tilgangi að binda enda á notkun efnavopna
2014   Kailash Satyarthi Indland Fyrir baráttu þeirra gegn undirokun gagnvart börnum og unglingum og fyrir rétti allra barna til menntunar
  Malala Yousafzai Pakistan
2015   Túniski þjóðarsamræðukvartettinn Túnis Fyrir framlag sitt til að koma á lýðræði í Túnis í kjölfar byltingarinnar í landinu 2011.
2016   Juan Manuel Santos Kólumbía Fyrir að binda endi á borgarastríð í Kólumbíu.
2017   ICAN (In­ternati­onal Campaign to Abol­ish Nuc­le­ar Wea­pons) Alþjóðlegt Fyrir að koma á sátt­mála 122 ríkja um bann við kjarn­orku­vopn­um.
2018   Denis Mukwege Austur-Kongó Fyrir baráttu þeirra gegn kyn­ferðis­brot­um í stríði.
  Nadia Murad Írak
2019   Abiy Ahmed Eþíópía Fyrir að koma á friði milli Eþíópíu og Erítreu.