Gana er ríki í Vestur-Afríku með landamæriFílabeinsströndinni, Búrkína Fasó og Tógó og strönd að Gíneuflóa í suðri. Gana var áður bresk nýlenda og hét þá Gullströndin en nafninu var breytt þegar landið fékk sjálfstæði 1957. Nafnið vísar til Ganaveldisins frá miðöldum þótt það hafi raunar aldrei náð yfir núverandi Gana. Orðið merkir „herkonungur“.

Republic of Ghana
Fáni Gana Skjaldarmerki Gana
Fáni Skjaldarmerki
Kjörorð:
Freedom and Justice (enska)
Frelsi og réttlæti
Þjóðsöngur:
God Bless Our Homeland Ghana
Staðsetning Gana
Höfuðborg Akkra
Opinbert tungumál enska
Stjórnarfar Lýðveldi

Forseti Nana Akufo-Addo
Sjálfstæði
 - frá Bretlandi 6. mars 1957 
Flatarmál
 - Samtals
 - Vatn (%)
81. sæti
239.567 km²
4,61
Mannfjöldi
 - Samtals (2020)
 - Þéttleiki byggðar
47. sæti
31.072.940
101,5/km²
VLF (KMJ) áætl. 2020
 - Samtals 226 millj. dala (72. sæti)
 - Á mann 8.343 dalir (165. sæti)
VÞL (2019) Increase2.svg 0.611 (138. sæti)
Gjaldmiðill cedi
Tímabelti UTC
Þjóðarlén .gh
Landsnúmer +233

Í landinu risu nokkur ríki akana á miðöldum. Landið hóf verslun við Portúgali á 15. öld og varð þekkt sem Gullströndin vegna þess hversu mikið fékkst þar af gulli. Árið 1598 hófu Hollendingar líka verslun við ströndina og síðar önnur Evrópuveldi eins og Svíar og Danir. Þessar þjóðir reistu sér virki á strönd Gana. Árið 1874 hófu Bretar að leggja landið undir sig með hervaldi. Árið 1957 varð landið fyrsta nýlenda Afríku sem lýsti yfir sjálfstæði. Fyrsti forseti landsins var Kwame Nkrumah. Honum var steypt af stóli árið 1966 og við tók tímabil þar sem herforingjastjórnir og borgaralegar stjórnir skiptust á að fara með völd. Árið 1981 varð herforinginn Jerry Rawlings forseti og bannaði stjórnmálaflokka. Fjölflokkalýðræði var aftur tekið upp árið 1992.

Höfuðborg Gana er Akkra og búa þar um 2,2 milljónir manna en í landinu í heild búa tæplega 18 milljónir. Næststærstu borgir eru Kumasi í Ashanti-héraði og Tamale í norðurhlutanum. Um 70% íbúa eru kristnir en 15% eru múslimar. Enska er opinbert mál landsins en þrír fjórðu íbúa tala akanmál auk ensku. Efnahagslíf landsins hefur vaxið hratt undanfarin ár. Gana framleiðir olíu og gas og er auk þess einn af stærstu gull- og demantaútflytjendum heims, og annar stærsti kakóframleiðandi heims. Helstu auðlindir Gana eru gullnámur sem einkum er að finna í miðhlutanum í kringum Kumasi. Voltavatn er stærsta manngerða vatn heims og er uppistöðulón stíflunnar Akosombo í Volta í Gana sem og mikilvæg samgönguleið.

HeitiBreyta

Nafn landsins er fengið frá Ganaveldinu á miðöldum sem var þó mun norðar í Vestur-Afríku, þar sem nú eru Malí, Senegal og Máritanía. Nafnið er dregið af titli konunga þess og merkir „sterkur herkonungur“.[1] Strönd Gana var áður þekkt sem Gullströndin vegna þess hve gullnotkun var þar áberandi. Þegar Gullströndin sameinaðist Ashanti og tveimur öðrum breskum nýlendum og hlaut sjálfstæði 1957 tók nýja landið upp nafnið Gana.

LandfræðiBreyta

 
Hæðakort af Gana.

Gana er við Gíneuflóa, aðeins nokkrum gráðum norðan við miðbaug. Þar er því heitt loftslag.[2] Gana er 238.535 km2 og á 560 km langa strönd að Atlantshafi í suðri.[2] Landið er milli 4˚45'N og 11˚N og 1˚15'A og 3˚15'V. Núllbaugur liggur gegnum Gana, meðal annars gegnum hafnarborgina Tema.[2]

Gana er landfræðilega nær „miðju“ bauganets jarðar en nokkuð annað land, en miðpunkturinn (0˚, 0˚) er í Atlantshafinu um 614 km undan suðausturströnd Gana í Gíneuflóa.

Graslendi, blandað kjarri og skógum, er ríkjandi landslag í Gana. Skógarnir teygja sig í norður frá suðvesturströnd Gana í um 320 km og austur í um 270 km. Konungsríkið Ashanti í suðurhluta landsins er miðstöð námavinnslu og timburframleiðslu.[2]

Í Gana eru sléttur, fossar, lágar hæðir, ár, Dodi-eyja og Bobowasi-eyja við suðurströndina, og Voltavatn, stærsta manngerða vatn heims.[3] Pulmakong er nyrsti oddi Gana og Þriggja tanga höfði sá syðsti.[2]

StjórnmálBreyta

StjórnsýslueiningarBreyta

Gana skiptist í sextán héruð sem aftur skiptast í 275 umdæmi.

Hérað Stærð (km²) Höfuðstaður
Ahafo-hérað 5.193 Goaso
Ashanti-hérað 24.389 Kumasi
Bono-hérað 11.107 Sunyani
Bono-austurhérað 23.257 Techiman
Miðhérað 9.826 Cape Coast
Austurhérað 19.323 Koforidua
Stór-Akkra-hérað 3.245 Akkra
Norðurhérað 25.448 Tamale
Norðausturhérað 9.074 Nalerigu
Oti-hérað 11.066 Dambai
Savannah-hérað 35.862 Damongo
Efra-Austurhérað 8.842 Bolgatanga
Efra-Vesturhérað 18.476 Wa
Volta-hérað 9.504 Ho
Vesturhérað 13.847 Sekondi-Takoradi
Vestur-norður-hérað 10.074 Wiawso

TilvísanirBreyta

  1. „Etymology of Ghana“. Douglas Harper. Afrit af upprunalegu geymt þann 4. nóvember 2012. Sótt 12. maí 2012.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 „Ghana: Geography Physical“. photius.com. Afrit af upprunalegu geymt þann 21. september 2013. Sótt 24. júní 2013., „Ghana: Location and Size“. photius.com. Afrit af upprunalegu geymt þann 21. september 2013. Sótt 24. júní 2013.
  3. „Ghana low plains“. photius.com. Afrit af upprunalegu geymt þann 21. september 2013. Sótt 24. júní 2013.
 
Wikiorðabókin er með skilgreiningu á orðinu
   Þessi Afríkugrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.