Litáen

land í Norður-Evrópu
(Endurbeint frá Litháen)

Litáen (áður oftast ritað „Litháen“, í eldra máli „Lithaugaland“; litáíska: Lietuva), formlega Lýðveldið Litáen (Lietuvos Respublika) er land í Norður-Evrópu, eitt Eystrasaltslandanna. Það á landamæri að Lettlandi í norðri, Hvíta-Rússlandi í austri og Póllandi og Kalíníngrad (Rússlandi) í suðri. Í vestri liggur landið að Eystrasalti. Opinbert tungumál landsins, litáíska, er annað tveggja baltneskra mála sem enn eru töluð. Hitt er lettneska.

Lýðveldið Litáen
Lietuvos Respublika
Fáni Litáens Skjaldarmerki Litáens
Fáni Skjaldarmerki
Þjóðsöngur:
Tautiška giesmė
Staðsetning Litáens
Höfuðborg Vilníus
Opinbert tungumál litáíska
Stjórnarfar Lýðveldi

Forseti Gitanas Nausėda
Forsætisráðherra Ingrida Šimonytė
Evrópusambandsaðild 2004
Flatarmál
 • Samtals
 • Vatn (%)
121. sæti
65.300 km²
1,98
Mannfjöldi
 • Samtals (2022)
 • Þéttleiki byggðar
137. sæti
2.840.758[1]
43/km²
VLF (KMJ) áætl. 2022
 • Samtals 131 millj. dala (88. sæti)
 • Á mann 46.158 dalir (38. sæti)
VÞL (2021) 0.875 (35. sæti)
Gjaldmiðill Evra (EUR)
Tímabelti UTC+2 (+3 á sumrin)
Þjóðarlén .lt
Landsnúmer +370

Um aldir bjuggu nokkrar baltneskar þjóðir í landinu þar til Mindaugas sameinaði þær á 4. áratug 13. aldar. Hann var fyrsti stórhertogi Litáen og síðan konungur. Stórhertogadæmið gekk í Lúblínsambandið árið 1569 og Pólsk-litáíska samveldið varð til. Þessu ríki skiptu nærliggjandi stórveldi, Rússland, Prússland og Austurríki, á milli sín á árunum 1772 til 1795 og stærstur hluti Litáens féll Rússneska keisaradæminu í skaut. Undir lok fyrri heimsstyrjaldar 1918 lýsti Litáen yfir sjálfstæði. Árið 1940, í síðari heimsstyrjöld, lögðu Sovétmenn og síðan Þjóðverjar landið undir sig. Þegar Þjóðverjar hörfuðu 1944 lögðu Sovétmenn landið undir sig á ný og Sovétlýðveldið Litáen var stofnað árið 1945. Árið 1990 lýsti Litáen yfir sjálfstæði frá Sovétríkjunum, fyrst allra sovétlýðvelda.

Litáen gerðist aðili að Evrópusambandinu og Atlantshafsbandalaginu árið 2004. Það er þátttakandi í Schengen-samstarfinu og tekur þátt í norrænu samstarfi eins og Norræna fjárfestingarbankanum. Hagvöxtur í Litáen hefur verið mjög mikill frá aldamótum og landið er því stundum kallað baltneski tígurinn. Við þróun iðnaðar í Litáen hefur verið lögð áhersla á líftækni og vélaframleiðslu. Árið 2002 var þáverandi gjaldmiðill landsins, litasið, fest við evru, en evran er nú gjaldmiðill landsins.

Elsta þekkta heimildin um nafnið Litáen er úr Quedlinburg-annálnum þar sem færsla fyrir 9. mars 1009 segir frá því hvernig trúboðinn Bruno frá Querfurt var hálshöggvinn af heiðingjum við landamæri Rússlands og Litáen.[2] Þar kemur nafnið fram í latneskri útgáfu, Lituæ (af Litua).[3] Ekki eru til heimildir um það af hverju nafnið var dregið, svo merking þess er óþekkt og fræðimenn deila um uppruna orðsins.[4]

Vegna þess að Lietuva er með viðskeyti (-uva) er talið að upprunalega orðið hafi ekki haft viðskeyti.[4] Það gæti því hafa verið Lietā. Úr því að mörg baltnesk þjóðaheiti eru dregin af vatnaheitum, hafa málfræðingar leitað að uppruna orðsins í vatnaheitum.[5] Lietava er lækur sem rennur skammt frá Kernavė, á kjarnasvæði þess sem síðar varð hertogadæmið Litáen og var líklega fyrsta höfuðborg stórfurstadæmisins. Hann er því talinn líklegur uppruni heitisins.[5] Lækurinn er hins vegar svo lítill að mörgum þykir ólíklegt að landið geti hafa dregið nafn sitt af honum, þótt slíkt sé ekki einstakt í veraldarsögunni.[6]

Litáíski sagnfræðingurinn Artūras Dubonis hefur stungið upp á annarri tilgátu,[7] að heitið Lietuva tengist orðinu leičiai (fleirtala af leitis). Frá miðri 13. öld voru leičiai stríðsmenn í litáísku samfélagi sem heyrðu undir þjóðhöfðingjann eða ríkið sjálft. Orðið leičiai er notað í heimildum frá 14. til 16. aldar sem þjóðarheiti yfir Litáa (en ekki Semgalla) og er enn notað í sögulegu samhengi, í lettnesku, sem er náskyld litáísku.[8][9][10]

Forsaga

breyta

Talið er að fólk hafi fyrst sest að á svæðinu sem nú er Litáen eftir síðustu ísöld fyrir um 10.000 árum. Næstu árþúsund blönduðust indó-evrópskar þjóðir heimamönnum og mynduðu ýmis þjóðerni Eystrasaltslandanna. Fyrstu skriflegu heimildir þar sem minnst er á Litáen eru í þýska miðaldahandritinu Annálar Quedlinborgar, frá 9. mars 1009.

Miðaldir

breyta

Í lok 14. aldar var Litáen eitt af stærstu ríkjum Evrópu. Aðdragandi þess var að árið 1385 samþykkti Jogaila stórhertogi tilboð Pólverja um að verða konungur þeirra. Jogaila byrjaði að kristna Litáa, en Litáen var eitt af síðustu svæðum í Evrópu til að taka kristni.

Eftir tvær borgarastyrjaldir varð Vytautas stórhertogi af Litháen árið 1392. Á valdatíma hans náði Litáen hámarki útþenslu sinnar. Ríkið varð sífellt miðstýrðara og litáískir aðalsmenn urðu sífellt meira áberandi í stjórnmálum ríkisins.

Eftir dauða Jogaila og Vytautas reyndu litáískir aðalsmenn að brjóta upp sambandið milli Póllands og Litáen. Þeir völdu stórhertoga af Jagiellon-ættinni, en í lok 15. aldar neyddist Litáen til að taka upp nánara samband við Pólland þar sem þeim stóð ógn af hinu vaxandi stórhertogadæmi Moskvu.

Nýöld

breyta

Samveldið Pólland – Litháen  var stofnað árið 1569. Litáen hélt sjálfstæðum stofnunum sínum, þar á meðal eigin her og gjaldmiðli, og litáísk lög héldu gildi.  Með tímanum varð Litháen fyrir pólskum áhrifum á nær öllum sviðum, bæði í stjórnmálum, tungumáli og menningu, og sjálfsmynd íbúanna breyttist. Frá miðri 16. öld fram á miðja 17. öld blómstruðu menning, listir og menntun. Var það ekki síst vegna áhrifa frá endurreisninni og mótmælendatrú. Frá 1573 var konungur Póllands og stórhertogi af Litáen kjörinn af aðalsmönnum, sem fengu sífellt meiri völd. Þessi völd, sérstaklega neitunarvald aðalsmanna, leiddu af sér stjórnleysi og urðu hugsanlega til þess að samveldið leystist upp.

Sovéttíminn

breyta
 
Fyrrum höfuðstöðvar KGB í Vilnius eru nú safn um hernámið og andspyrnuna.

Eftir að Sovétmenn náðu Litáen úr höndum Þjóðverja í janúar 1945 flúðu þúsundir Litáa undan framrás Sovéthersins, meðal annars til Þýskalands. Aðrir gengu í andspyrnuhópa og hófu skæruhernað gegn Sovétmönnum. Þúsundir Litáa voru flutt nauðungarflutningum frá Litáen til annarra svæða í Sovétríkjunum, meðal annars til Síberíu. Fólksflutningarnir náðu hámarki 1948 (Vesna-aðgerðin) og 1949 (Priboi-aðgerðin). Með þessum hætti náðu hernámsyfirvöldin að berja andspyrnu á bak aftur og draga úr andstöðu við samyrkjuvæðingu í landbúnaði. Síðasti andspyrnuleiðtoginn, Adolfas Ramanauskas, var tekinn af lífi í nóvember 1957.[11] Sovésk yfirvöld hvöttu til innflutnings fólks annars staðar frá til að styðja við iðnvæðingu í Litáen.

Þrátt fyrir nauðungarflutningana var litáískuvæðing einkenni á Sovéttímanum fremur en rússneskuvæðing, þar sem pólsku- og þýskumælandi íbúar Vilnius hröktust á brott meðan litáískumælandi íbúar settust þar að.[12]: 93 Vilnius-háskóli var endurreistur eftir stríðið og kennsla fór þar fram á litáísku. Eftir að Stalínstímanum lauk gengu litáískir menntamenn í Litáíska kommúnistaflokkinn sem ríkti yfir landinu.[12]: 93–95  Ofsóknir gegn kaþólsku kirkjunni voru áberandi og kúgun og spilling einkenndi samfélagið, líkt og annars staðar í Sovétríkjunum.[13]

Eftir að umbætur Gorbatsjevs hófust eftir miðjan 9. áratug 20. aldar myndaðist sjálfstæðishreyfingin Sąjūdis í Litáen. Margir framámenn í kommúnistaflokknum voru hallir undir slíkar hugmyndir. Æðstaráð Sovétlýðveldisins Litáens samþykkti að litáísk lög hefðu forgang fram yfir sovésk lög og tók aftur upp þjóðartákn Litáens, fánann og þjóðsönginn. Algirdas Brazauskas varð aðalritari flokksins árið 1988. Þegar 50 ár voru liðin frá undirritun Molotov-Ribbentrop-sáttmálans í ágúst 1989 mótmæltu íbúar Eystrasaltslandanna með því að mynda mennska keðju frá Tallinn til Vilnius 600 km leið. Í desember 1990 lýsti kommúnistaflokkurinn yfir sjálfstæði sínu frá Sovéska kommúnistaflokknum og tók upp heitið Demókratíski verkamannaflokkurinn í Litáen.

Endurheimt sjálfstæðis

breyta
 
Hátíðahöld í tilefni af 100 ára afmæli Litáens árið 2018.

Þann 11. mars árið 1990 lýsti æðstaráð lýðveldisins Litáens því yfir að landið væri sjálfstætt. Litáen varð þar með fyrsta sovétlýðveldið sem lýsti yfir sjálfstæði frá Sovétríkjunum. Sovétríkin brugðust við með því að setja viðskiptabann á Litáen og hættu að senda þangað hráefni.[14] Brátt gerði vöruskortur vart við sig. Viðskiptabannið stóð í 74 daga, án þess að Litáar drægju sjálfstæðisyfirlýsinguna til baka.

Viðskiptum var smám saman komið á á ný, en spenna jókst í janúar 1991 þegar sovéska innanríkisráðuneytið og öryggislögreglan KGB reyndu að fremja valdarán með aðstoð sovéthersins. Stjórnvöld í Moskvu töldu að efnahagsástandið í Litáen myndi tryggja stuðning almennings við valdaránið.[15] Þess í stað flykktist fólk til Vilnius til að verja æðstaráðið og sjálfstæði landsins. Sovétherinn drap 14 manns og særði mörg hundruð í Janúarviðburðunum.[16][17] Þann 11. febrúar samþykkti Alþingi ályktun um að viðurkenning Íslands á sjálfstæði Litáens frá 1922 stæði enn[18] og að koma bæri á stjórnmálatengslum milli landanna sem fyrst.[19][20] Í kjölfarið kölluðu Sovétríkin sendiherra sinn frá Íslandi.[21] Danmörk og fleiri Evrópuríki fylgdu í kjölfarið og 26. ágúst var sendiherra Danmerkur í Litáen skipaður fyrsti erlendi stjórnarerindrekinn í landinu.[22] Þann 31. júlí 1991 myrtu sovéskir hermenn sjö litáíska landamæraverði við landamærin að Hvíta-Rússlandi í Medininkai-blóðbaðinu.[23] Þann 17. september 1991 var aðildarumsókn Litáens að Sameinuðu þjóðunum samþykkt.

Þann 25. október 1992 samþykktu Litáar núverandi stjórnarskrá Litáens í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þann 14. febrúar 1993 tók Algirdas Brazauskas við embætti forseta Litáens. Síðustu hersveitir fyrrum sovéthersins yfirgáfu landið 31. ágúst 1993.[24]

Þann 31. maí 2001 gerðist Litáen aðili að Alþjóðaviðskiptastofnuninni[25] og í mars 2004 var aðild landsins að Atlantshafsbandalaginu samþykkt.[26] Þann 1. maí sama ár gekk Litáen í Evrópusambandið[27] og í desember 2007 varð landið hluti af Schengen-svæðinu.[28] Þann 1. janúar 2015 tók Litáen upp evruna sem gjaldmiðil.[29] Þann 4. júlí 2018 varð Litáen aðili að Efnahags- og framfarastofnuninni.[30] Árið 2009 tók Dalia Grybauskaitė við sem fyrsti kvenforseti Litáens og 2014 var hún fyrsti forsetinn sem náði endurkjöri.[31] Þann 24. febrúar 2022 lýsti Litáen yfir gildistöku neyðarlaga vegna innrásar Rússlands í Úkraínu.[32] Leiðtogafundur NATO var haldinn í Vilnius í júlí 2023.[33]

Fyrst eftir aðildina að Evrópusambandinu var efnahagsuppgangur í Litáen. Landið varð fyrir miklum skakkaföllum í alþjóðlegu fjármálakreppunni og samdrátturinn varð 15% árið 2009.[34] Eftir inngöngu Litáens í Evrópusambandið hefur brottflutningur ungs fólks í leit að tækifærum erlendis verið einna mestur í Litáen, á eftir Búlgaríu.[35]

Landfræði

breyta
 
Hæðakort af Litáen.

Litáen er við Eystrasalt í Norður-Evrópu og nær yfir 65.300 km2 svæði.[36] Landið er að mestu á milli 53. og 57. breiddargráðu norður og 21. og 27. lengdargráðu austur (hluti af Kúrlandseiði liggur vestan við 21. gráðu). Sendin strandlengjan er um 99 km löng, en aðeins 38 km liggja að Eystrasalti, sem er minna en hjá hinum Eystrasaltslöndunum. Afgangurinn af ströndinni liggur að Kúrlandslóni innan við Kúrlandseiði. Helsta hafnarborg Litáens, Klaipeda, liggur við norðurenda Kúrlandseiðis þar sem er siglingaleið inn á lónið. Lónið skiptist milli Litáens og Rússlands (Kaliníngrad). Stærsta fljót Litáens, Nemunasfljót, rennur út í lónið og ber skipaumferð.

Litáen liggur á brún Norður-Evrópusléttunnar. Landslagið er mótað af jöklum við síðustu ísöld þar sem hæðardrög og láglendi skiptast á. Hæsti tindur Litáens er Aukštojas-hæð, 294 metrar á hæð, í austurhluta landsins. Fjölmörg stöðuvötn eru í Litáen (til dæmis Vištytis-vatn) og mikið um votlendi. Blandaður skógur þekur yfir þriðjung landsins. Stærsta stöðuvatn Litáens er Drūkšiai, það dýpsta er Tauragnas og það lengsta er Asveja.

Eftir endurskoðun á landamærum heimsálfunnar Evrópu árið 1989, komst franski landfræðingurinn Jean-George Affholder að þeirri niðurstöðu að landfræðileg miðja Evrópu væri í Litáen, við 54°54′N 25°19′A / 54.900°N 25.317°A / 54.900; 25.317 (Purnuškės), um 26 km norðan við höfuðborgina Vilnius.[37]

Stjórnmál

breyta

Stjórnsýslueiningar

breyta

Núverandi skiptingu í stjórnsýslueiningar var komið á 1994 og breytt árið 2000 til að mæta kröfum Evrópusambandsins. Landið skiptist í 10 sýslur (litáíska: apskritis (et.), apskritys (ft.)), sem aftur skiptast í 60 sveitarfélög (litáíska: savivaldybė (et.), savivaldybės (ft.)), sem aftur skiptast í 500 öldungsdæmi (litáíska: seniūnija (et.), seniūnijos (ft.)).

Sveitarfélögin hafa verið helsta neðra stjórnsýslustigið síðan embætti sýslumanna voru lögð niður árið 2010.[38] Sum sveitarfélög hafa verið nefnd „héraðssveitarfélög“ meðan önnur eru nefnd „borgarsveitarfélög“. Hvert sveitarfélag hefur kjörna stjórn. Kosið er til sveitarstjórna á fjögurra ára fresti (en var áður á þriggja ára fresti). Sveitarstjórn skipar öldunga yfir öldungaumdæmin. Sveitarstjórar hafa verið kosnir í beinum kosningum síðan 2015. Áður voru þeir skipaðir af sveitarstjórn.[39]

Öldungsdæmin, sem eru yfir 500 talsins, eru minnstu einingarnar og gegna engu formlegu hlutverki í stjórnmálum. Þau sjá um að veita opinbera þjónustu á staðnum, eins og skráningu fæddra og látinna í dreifbýli. Helsta hlutverk þeirra er félagsþjónusta, að skipuleggja fátækraþjónustu og aðstoða fjölskyldur og einstaklinga í vanda.[40] Sumum þykir að öldungsdæmin hafi engin raunveruleg völd og hljóti of litla athygli, meðan þau gætu verið vettvangur til að takast á við staðbundin vandamál.[41]

Sýsla Stærð (km2) Íbúar (þúsund) (2019)[42] VLF (milljarðar EUR)[42] VLF á mann (EUR)[42]
Alytus-sýsla 5.425 134 1,6 11.500
Kaunas-sýsla 8.089 562 11,6 20.400
Klaipėda-sýsla 5.209 319 6,0 18.400
Marijampolė-sýsla 4.463 136 1,6 11.800
Panevėžys-sýsla 7.881 221 3,0 14.100
Šiauliai-sýsla 8.540 261 3,9 15.000
Tauragė-sýsla 4.411 91 1,1 10.900
Telšiai-sýsla 4.350 130 1,8 13.500
Utena-sýsla 7.201 124 1,4 11.200
Vilnius-sýsla 9.731 820 24,2 29.800
Litáen 65.300 2.828 56,2 20.000

Íbúar

breyta

Borgir

breyta

Tilvísanir

breyta
  1. „Pradžia – Oficialiosios statistikos portalas“. osp.stat.gov.lt.
  2. Baranauskas, Tomas (Fall 2009). „On the Origin of the Name of Lithuania“. Lithuanian Quarterly Journal of Arts and Sciences. 55 (3). ISSN 0024-5089.
  3. Vilnius. Key dates Geymt 17 janúar 2007 í Wayback Machine. Sótt 18. janúar 2007.
  4. 4,0 4,1 Zinkevičius, Zigmas. „Lietuvos vardas“. Vle.lt (litháíska). Sótt 12. júlí 2021.
  5. 5,0 5,1 Zigmas Zinkevičius. Kelios mintys, kurios kyla skaitant Alfredo Bumblausko Senosios Lietuvos istoriją 1009-1795m. Voruta, 2005.
  6. Zinkevičius, Zigmas (30. nóvember 1999). „Lietuvos vardo kilmė“. Voruta (litháíska). 3 (669). ISSN 1392-0677. Afrit af upprunalegu geymt þann 10. maí 2022.
  7. Dubonis, Artūras (1998). Lietuvos didžiojo kunigaikščio leičiai: iš Lietuvos ankstyvųjų valstybinių struktūrų praeities Leičiai of Grand Duke of Lithuania: from the past of Lithuanian stative structures (litháíska). Vilnius: Lietuvos istorijos instituto leidykla.
  8. Dubonis, Artūras. „Leičiai | Orbis Lituaniae“. LDKistorija.lt (litháíska). Vilnius University. Sótt 13. júlí 2021.
  9. Čeponis, Tomas; Sakalauskas, Mindaugas. Leičiai (PDF). Vilnius: Ministry of National Defence of Lithuania. ISBN 978-609-412-143-2. Sótt 13. júlí 2021.[óvirkur tengill][óvirkur tengill]
  10. Patackas, Algirdas. „Lietuva, Lieta, Leitis, arba ką reiškia žodis "Lietuva". Lrytas.lt (litháíska). Afrit af upprunalegu geymt þann 2. júlí 2021. Sótt 11. ágúst 2009.
  11. Kozakaitė, J. (2022). „Forest brothers-the search and identification of the participants of anti-soviet resistance“. Scandinavian Journal of Forensic Science. 28 (s1): 50–54.
  12. 12,0 12,1 Timothy Snyder (2003). The Reconstruction of Nations: Poland, Ukraine, Lithuania, Belarus, 1569-1999.
  13. Streikus, A. (2021). „The Roman Catholic Church in Lithuania and Its Soviet Past“. Churches, Memory and Justice in Post-Communism. Palgrave Macmillan. bls. 203–221.
  14. Martha Brill Olcott (1990). „The Lithuanian Crisis“. www.foreignaffairs.com. Afrit af uppruna á 20. júlí 2021. Sótt 18. nóvember 2018.
  15. „10 svarbiausių 1991–ųjų sausio įvykių, kuriuos privalote žinoti“. 15min.lt. Afrit af uppruna á 25. júní 2021. Sótt 13. janúar 2016.
  16. „On This Day 13 January 1991: Bloodshed at Lithuanian TV station“. BBC News. 13. janúar 1991. Afrit af uppruna á 9. nóvember 2017. Sótt 13. september 2011.
  17. Bill Keller (14. janúar 1991). „Soviet crackdown; Soviet loyalists in charge after attack in Lithuania; 13 dead; curfew is imposed“. The New York Times. Afrit af uppruna á 17. apríl 2021. Sótt 18. desember 2009.
  18. „Svo fIjótt sem verða má“. Þjóðviljinn. 12. febrúar 1991. Sótt 28. október 2018.
  19. „Stjórnmálasamband verði tekið upp svo fljótt sem verða má“. Morgunblaðið. 12. febrúar 1991. Sótt 28. október 2018.
  20. „Viðurkenning á sjálfstæði í fullu gildi“. Dagblaðið Vísir. 12. febrúar 1991. Sótt 28. október 2018.
  21. "Soviets Recall Envoy After Iceland Recognizes Lithuania". Associated Press. The Los Angeles Times. 14 February 1991. p. P2.
  22. Mellgren, Doug (August 27, 1991). "First foreign envoy to Baltics arrives in Lithuania". Associated Press. The Philadelphia Inquirer (Philadelphia, Pennsylvania, USA). p. 8A.
  23. „Memorial. Medininkai – Cold war sites“. coldwarsites.net. Afrit af upprunalegu geymt þann 11. maí 2021. Sótt 2. desember 2017.
  24. Richard J. Krickus (júní 1997). „Democratization in Lithuania“. Í K. Dawisha and B. Parrott (ritstjóri). The Consolidation of Democracy in East-Central Europe. Cambridge University Press. bls. 344. ISBN 978-0-521-59938-2.
  25. „WTO - Accessions: Lithuania“. www.wto.org. Afrit af uppruna á 31. maí 2021. Sótt 30. mars 2021.
  26. „Lithuania's membership in the North Atlantic Treaty Organization (NATO)“. urm.lt. 5. febrúar 2014. Afrit af upprunalegu geymt þann 17. apríl 2021. Sótt 30. mars 2021.
  27. „Membership“. urm.lt. 6. janúar 2016. Afrit af upprunalegu geymt þann 26. júní 2021. Sótt 30. mars 2021.
  28. „Lithuania has joined the Schengen Area“. mfa.lt. 16. janúar 2008. Afrit af upprunalegu geymt þann 26. júní 2021. Sótt 30. mars 2021.
  29. Kropaite, Zivile (1. janúar 2015). „Lithuania joins Baltic neighbours in euro club“. BBC News. Afrit af uppruna á 3. júlí 2021. Sótt 30. mars 2021.
  30. „Lithuania officially becomes the 36th OECD member“. lrv.lt. 5. júlí 2018. Afrit af upprunalegu geymt þann 3. júlí 2021. Sótt 30. mars 2021.
  31. „Lithuania President Re-elected on Anti-Russian Platform“. VOA. 26. maí 2014. Afrit af uppruna á 8. apríl 2023. Sótt 8. apríl 2023.
  32. „Lithuania declares state of emergency after Russia invades Ukraine“. Reuters. 24. febrúar 2022. Afrit af uppruna á 24. febrúar 2022. Sótt 8. júní 2022.
  33. „2023 NATO Summit“. NATO. Afrit af uppruna á 22. september 2023. Sótt 18. september 2023.
  34. Raimondas Kuodis, Tomas Ramanauskas (2009). „From boom to bust: Lessons from Lithuania“ (PDF). Pinigų studijos. 1: 96.
  35. Kumpikaitė-Valiūnienė, V. (2019). „Four Lithuanian emigration waves: comparison analysis of the main host countries“. Diaspora Networks in International Business: Perspectives for Understanding and Managing Diaspora Business and Resources. bls. 159–181.
  36. „Lithuania“. Canada.ca. Sótt 18. júní 2020.
  37. Jan S. Krogh. „Other Places of Interest: Central Europe“. Sótt 31. desember 2011.
  38. (Republic of Lithuania Annul Law on County Governing), Seimas-lagasafnið, 7. júlí 2009, Lög nr. XI-318.
  39. Justinas Vanagas, Seimo Seimas įteisino tiesioginius merų rinkimus Geymt 14 október 2017 í Wayback Machine, Delfi.lt, 26. júní 2014. Sótt 26. mars 2015.
  40. Lietuvos Respublikos vietos savivaldos įstatymo pakeitimo įstatymas, Seimas-lagasafnið, 12. október 2000, Lög nr. VIII-2018. Sótt 3. júní 2006.
  41. Indrė Makaraitytė, Europos Sąjungos pinigai kaimo neišgelbės, Atgimimas, Delfi.lt, 16. desember 2004. Sótt 4. júní 2006.
  42. 42,0 42,1 42,2 „BENDRASIS VIDAUS PRODUKTAS PAGAL APSKRITIS 2021 M.“ (litháíska). Statistics Lithuania. 25. nóvember 2016. Sótt 22. nóvember 2018.

Tenglar

breyta