Kómoreyjar

Kómoreyjar eða Kómórur (arabíska: جزر القمر‎, Juzur al-Qumur / Qamar), opinberlega Bandalag Kómoreyja (kómorska: Udzima wa Komori, franska: Union des Comores, arabíska: الاتحاد القمري‎ al-Ittiḥād al-Qumurī / Qamarī), eru sambandsríki þriggja eyja í Indlandshafi undan strönd austanverðrar Afríku Eyjarnar eru nyrst í Mósambíksundi á milli norðurodda Madagaskar og Mósambík. Landhelgi Kómoreyja liggur að landhelgi Madagaskar og frönsku eyjunnar Mayotte í suðaustri, Tansaníu í norðvestri, Mósambík í vestri og Seychelles-eyja í norðaustri. Höfuðborg og stærsta borg eyjanna er Móróní. Meirihluti íbúa aðhyllist opinber trúarbrögð landsins sem eru súnní íslam. Kómoreyjar eru eini aðili Arababandalagsins sem er að öllu leyti á suðurhveli jarðar. Á Kómoreyjum eru þrjú opinber tungumál: arabíska, kómorska og franska.

Union des Comores
Udzima wa Komori
الاتحاد القمر
Fáni Kómoreyja Skjaldarmerki Kómoreyja
Fáni Skjaldarmerki
Kjörorð:
Unité – Solidarité – Développement
(franska: Eining, samstaða, framþróun)
Þjóðsöngur:
Udzima wa ya Masiwa
Staðsetning Kómoreyja
Höfuðborg Móróní
Opinbert tungumál shikomori, arabíska og franska
Stjórnarfar Sambandslýðveldi

Forseti Azali Assoumani
Sjálfstæði
 - frá Frakklandi 6. júlí 1975 
Flatarmál
 - Samtals
 - Vatn (%)
171. sæti
1.861 km²
0
Mannfjöldi
 - Samtals (2018)
 - Þéttleiki byggðar
160. sæti
850.688
1.183,6/km²
VLF (KMJ) áætl. 2019
 - Samtals 2,446 millj. dala (178. sæti)
 - Á mann 2.799 dalir (177. sæti)
VÞL (2018) Increase2.svg 0.538 (156. sæti)
Gjaldmiðill kómorískur franki
Tímabelti UTC+3
Þjóðarlén .km
Landsnúmer 269

Eyjarnar eru þrjár eldfjallaeyjar; Ngazidja (Grande Comore), þar sem höfuðborgin Móróní stendur, Mwali (Moheli) og Nzwani (Anjouan). Eyjan Mayotte er hluti af eyjaklasanum og gera Kómoreyjar tilkall til hennar, en íbúar Mayotte hafa kosið að vera áfram hluti Frakklands. Landið er það þriðja minnsta í Afríku. Menning og saga eyjanna er fjölbreytt þar sem saman koma áhrif frá ólíkum menningarsvæðum. Kómoreyjar eru eina Afríkuríkið sem er í senn aðili að Afríkusambandinu, Alþjóðasamtökum frönskumælandi fólks, Samtökum um samvinnu íslamskra ríkja, Arababandalaginu og Indlandshafsráðinu.

Eyjarnar voru fyrst byggðar bantúmælandi fólki frá Austur-Afríku, Aröbum og Ástrónesum. Þær urðu hluti af Franska nýlenduveldinu á 19. öld og fengu sjálfstæði árið 1975. Frá sjálfstæði hafa eyjarnar gengið gegnum yfir 20 valdaránstilraunir og margir þjóðhöfðingjar verið myrtir. Auk pólitísks óstöðugleika búa íbúar eyjanna við mesta tekjuójöfnuð í heimi, með Gini-stuðul yfir 60%, og eru auk þess í neðsta fjórðungi vísitölu um þróun lífsgæða. Árið 2008 lifði yfir helmingur íbúa undir alþjóðlegum fátæktarmörkum, eða 1,25$ á dag. Margir íbúar Kómoreyja sækjast eftir því að flytja til franska héraðsins Mayotte þar sem ríkir mun meiri velmegun.

HeitiBreyta

Heiti Kómoreyja er dregið af arabíska orðinu قمر qamar („máni“).[1]

LandfræðiBreyta

Kómoreyjar eru þrjár eyjar, Ngazidja (Grande Comore), Mwali (Mohéli) og Ndzuani (Anjouan), auk margra smáeyja. Opinber heiti eyjanna eru á kómorsku en alþjóðlega er oftast vísað til þeirra með frönskum heitum þeirra. Höfuðborgin og stærsta borgin er Móróní á Ngazidja. Eyjarnar eru í Indlandshafi, í Mósambíksundi, milli meginlands Afríku (næstu ríki eru Mósambík og Tansanía) og norðurodda eyjunnar Madagaskar.

Kómoreyjar eru 1.861 km² að stærð og því eitt af minnstu löndum heims. Landhelgi eyjanna nær yfir 320 km². Landfræði eyjanna einkennist af hæðum og bröttum fjöllum.

Í manntali árið 2017 skiptust íbúar þannig milli eyjanna:

Nafn Stærð
km2
Íbúar
Manntal 2017
Mwali 290 51.567
Njazidja 1.147 379.367
Nzwani 424 327.382
Samtals 1.861 758.316

Ngazidja er stærsta eyjan í eyjaklasanum, 1.147 km² að stærð. Hún er líka yngsta eyjan og því með grýttan jarðveg. Á eyjunni eru tvö eldfjöll; Karthala (virkt) og La Grille (óvirkt). Einkenni á eyjunni er skortur á góðum hafnarstæðum. Mwali, með höfuðborgina Fomboni, er minnst aðaleyjanna fjögurra. Ndzuani, með höfuðborgina Mutsamudu, er þríhyrnd í laginu, með þrjá fjallgarða, Shisiwani, Nioumakele og Jimilime, sem liggja út frá miðfjalli, Ntingui (1.575 m á hæð).

Eyjarnar mynduðust í eldgosum. Karthala, sem er virk dyngja á eyjunni Ngazidja, er hæsta fjall eyjanna, 2.361 metrar á hæð. Þar eru stærstu leifarnar af regnskógi eyjanna. Karthala er eitt af virkustu eldfjöllum heims. Það gaus litlu gosi í maí 2006, og þar áður í apríl 2005 og 1991. Í eldgosinu 2005 voru 40.000 íbúar fluttir burt og gígvatn í öskju eldfjallsins eyðilagðist.

Auk Mayotte gera Kómoreyjar tilkall til Glorioso-eyja sem eru undir stjórn Frakklands sem hluti af Dreifðra eyja í Indlandshafi. Glorioso-eyjar eru eyjaklasi norður af norðurodda Madagaskar austan við Kómoreyjar. Sokkna eyjan Banc du Geyser var áður hluti af Kómoreyjum en Madagaskar tóku hana yfir 1978. Kómoreyjar og Frakkar líta svo á að Banc du Geyser sé hluti af Glorioso-eyjum.

StjórnmálBreyta

Kómoreyjar eru sambandsríki með forsetaræði, þar sem forseti Kómoreyja er bæði þjóðhöfðingi og stjórnarleiðtogi. Á Kómoreyjum er fjölflokkakerfi. Núverandi stjórnarskrá Kómoreyja var samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu 23. desember 2001 og kosið var um stjórnarskrár og stjórnir hinna eyjanna á næstu mánuðum. Áður var stjórn eyjanna herforingjastjórn. Það markaði tímamót þegar Ahmed Abdallah Mohamed Sambi tók við af Azali Assoumani árið 2006, því það voru fyrstu friðsamlegu valdaskiptin í sögu eyjanna.

Ríkisstjórn Kómoreyja fer með framkvæmdavald, en löggjafarvald sambandsríkisins er í höndum bæði ríkisstjórnar og þings eyjanna. Formáli stjórnarskrárinnar tekur fram að löggjöf skuli innblásin af íslam, að mannréttindi skuli virt, og „sameiginleg örlög“ Kómora.[2] Samkvæmt II hluta stjórnarskrárinnar nýtur hver eyja í sambandsríkinu mikillar sjálfstjórnar, hefur eigin stjórnarskrá (eða grunnlög), eigin forseta og þing. Ríkisstjórn og þing sambandsríkisins eru aðskilin frá stjórnum og þingum eyjanna. Eyjarnar skiptast á að fara með forsæti í sambandsríkinu.[3]

TilvísanirBreyta

  1. „The Islands of the Moon“. Aramco World. 47 (4): 40. July–August 1996. Afrit af upprunalegu geymt þann 13. október 2007. Sótt 20. september 2007.
  2. „Comoros 2001 (rev. 2009)“. Constitute. Afrit af upprunalegu geymt þann 6 September 2015. Sótt 23. apríl 2015.
  3. „FUNDAMENTAL LAW OF THE UNION OF COMOROS (English excerpts)“. Centre for Human Rights, University of Pretoria, South Africa. Afrit af upprunalegu (Word document) geymt þann 9. október 2006.
   Þessi Afríkugrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.