Sambandslýðveldi

Sambandslýðveldi er sambandsríki þar sem stjórnarfarið er í formi lýðveldis.[1] Bókstafleg grunnmerking hugtaksins lýðveldis á við ríki sem stýrt er af kjörnum fulltrúum og kjörnum þjóðhöfðingja (til dæmis forseta) fremur en af konungi eða drottningu.

Í sambandslýðveldi er ríkisvaldinu dreift milli alríkisstjórnarinnar og ríkisstjórna sambandslandanna. Sérhvert sambandslýðveldi hagar valddreifingunni á sinn hátt en yfirleitt eru sameiginleg málefni á borð við öryggis- og varnarmál og peningastefnu í verkahring alríkisins. Stjórnir sambandslandanna og sveitarfélaganna sjá gjarnan um málefni á borð við viðhald innviða og menntastefnu. Skiptar skoðanir eru þó um það hvaða málefni ættu að lúta stjórn alríkisstjórna og sambandslönd hafa yfirleitt nokkra stjórn í málefnum sem ekki lúta lögsögu alríkisins. Andstæðan við sambandslýðveldi er því einingarlýðveldi þar sem ríkisstjórn alls landsins nýtur fullveldis í öllum pólitískum málefnum. Ómiðstýrðara stjórnarfar sambandslýðvelda er algengt í fjölmennum ríkjum.[2] Í flestum sambandslýðveldum er skipting ríkisvaldsins milli stjórna alríkis og sambandsríkjanna formfest í ritaðri stjórnarskrá.

Pólitískur munur á sambandslýðveldum og öðrum sambandsríkjum, sér í lagi konungsríkjum sem lúta sambandsstjórn, felst gjarnan í lagabókstaf fremur en í verulegum stjórnarfarslegum mun þar sem flest sambandsríki lúta lýðræðislegu stjórnarfari, að minnsta kosti að nafninu til. Sumar sambandsstjórnir í einveldisríkjum, til dæmis Sameinuðu arabísku furstadæmin, byggjast þó ekki á lýðræðislegu stjórnarfari.

Sambandslýðveldi í dagBreyta

Sambandsríki Opinbert heiti Stjórnsýslueiningar Þjóðhöfðingi
  Argentína Lýðveldið Argentína Sjálfsstjórnarhéruð og ein sjálfsstjórnarborg Forseti
  Austurríki[3] Lýðveldið Austurríki Sambandsríki Forseti
  Bandaríkin[4] Bandaríki Ameríku 50 fylki eða ríki, hundruð þjóðflokkaeininga, eitt alríkisumdæmi og nokkur yfirráðasvæði Forseti
  Bosnía og Hersegóvína[5] Bosnía og Hersegóvína Einingar, kantónur og eitt alríkisumdæmi Forsetaráð
  Brasilía[6] Sambandslýðveldið Brasilía Sveitarfélög, fylki og eitt alríkisumdæmi[7] Forseti
  Eþíópía[8] Sambandslýðstjórnarlýðveldið Eþíópía Héruð Forseti
  Indland[9] Lýðveldið Indland Fylki og alríkishéruð Forseti
  Írak Lýðveldið Írak Landstjóraumdæmi Forseti
  Kómoreyjar Bandalag Kómoreyja Eyjar Forseti
  Mexíkó[10] Bandaríki Mexíkó Fylki og ein sjálfsstjórnarborg Forseti
  Míkrónesía Sambandsríki Míkrónesíu Fylki Forseti
  Nepal[11] Sambandslýðstjórnarlýðveldið Nepal Héruð Forseti
  Nígería[12] Sambandslýðveldið Nígería Hefðbundin fylki, fylki og eitt alríkisumdæmi Forseti
  Pakistan[13] Íslamska lýðveldið Pakistan Héruð, sjálfsstjórnarsvæði og alríkissvæði Forseti
  Rússland[14] Rússneska sambandsríkið Sjálfstjórnarlýðveldi Forseti
  Sómalía Sambandslýðveldið Sómalía Sambandshéruð Forseti
  Suður-Súdan Lýðveldið Suður-Súdan Fylki Forseti
  Súdan Lýðveldið Súdan Fylki Forseti
  Sviss[15] Eiðsambandið Sviss Kantónur Alríkisráð
  Venesúela[16] Bólivaríska lýðveldið Venesúela Fylki, eitt höfuðborgarumdæmi og nokkur alríkisumdæmi Forseti
  Þýskaland[17] Sambandslýðveldið Þýskaland Sambandslönd Forseti

Fyrrum sambandslýðveldiBreyta

Sambandsríki Opinbert heiti Tímabil Stjórnsýslueiningar
  Hollenska lýðveldið Lýðveldi sjö sameinaðra Niðurlanda 1581–1795 Héruð
  Stóra-Kólumbía Lýðveldið Kólumbía
Bandaríki Kólumbíu
1819–1831
1863–1886
Fylki
  Sambandslýðveldi Mið-Ameríku Hin sameinuðu héruð Mið-Ameríku
Sambandslýðveldi Mið-Ameríku
1823–1838
  Mexíkó Bandaríki Mexíkó 1824–1835
  Kína Lýðveldið Kína 1912–1928 Héruð
  Fjallalýðveldið Norður-Kákasus Bandalag fjallaþjóða Kákasus 1917–1922
1989–2000
Lýðveldi
  Þýskaland Þýska ríkið 1919–1933 Fylki
  Austur-Þýskaland Alþýðulýðveldið Þýskaland 1949–1952 Fylki
  Rússneska sovétlýðveldið Rússneska sósíalíska sovét-sambandslýðveldið 1917–1991 Alríkisumdæmi
  Sovétríkin Sambandsríki sósíalískra sovétlýðvelda 1922–1991 Lýðveldi
  Júgóslavía[18] Alþýðlega sambandslýðveldið Júgóslavía
Sósíalíska sambandslýðveldið Júgóslavía
1945–1992 Lýðveldi
  Serbía og Svartfjallaland Sambandslýðveldið Júgóslavía
Ríkjasamband Serbíu og Svartfjallalands
1992–2006 Lýðveldi
  Búrma Bandalagið Búrma 1948–1962 Fylki
  Indónesía Lýðveldi bandaríkja Indónesíu 1949–1950 Fylki
  Kongó-Léopoldville Lýðveldið Kongó 1960–1964
  Kamerún Sambandslýðveldið Kamerún 1961–1972
  Suður-Afríka Suður-afríska sambandsríkið 1961–1994
  Tansanía Sameinaða lýðveldið Tansanía 1964–1965
  Tékkóslóvakía[18] Tékkóslóvakíska sósíalistalýðveldið
Tékkneska og slóvakíska sambandslýðveldið
1969–1990
1990–1992
Lýðveldi

TilvísanirBreyta

  1. „republic“.
  2. Forum of Federations: [1], Schram, Sanford. Handbook of Federal Countries: United States, pg 373–391, 2005.
  3. CIA World Factbook: Austria, 14. maí 2021
  4. CIA World Factbook: United States, 14. maí 2021
  5. CIA World Factbook: Bosnia and Herzegovina, 14. maí 2021
  6. CIA World Factbook: Brazil, 14. maí 2021
  7. „http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/Constituicao/Constitui%C3%A7ao.htm“. planalto.gov.br. Sótt 4. maí 2018.
  8. CIA World Factbook: Ethiopia, 14. maí 2021
  9. CIA World Factbook: India, 14. maí 2021
  10. CIA World Factbook: Mexico, 14. maí 2021
  11. CIA World Factbook: Nepal, 14. maí 2021
  12. CIA World Factbook: Nigeria, 14. maí 2021
  13. CIA World Factbook: Pakistan, 14. maí 2021
  14. „Text of the Russian constitution in English“. Constituteproject.org.
  15. CIA World Factbook: Switzerland, 14. maí 2021
  16. CIA World Factbook: Venezuela, 14. maí 2021
  17. CIA World Factbook: Germany, 14. maí 2021
  18. 18,0 18,1 „The CIA World Factbook officially dated October 15, 1991“. Afrit af upprunalegu geymt þann 11. maí 2011. Sótt 5. febrúar 2011.