Samfélag

Samfélag er hópur fólks sem á með sér innbyrðis samskipti sem hópur og deilir stað, viðmiðum, trú, gildum, venjum og sjálfsmynd. Samfélag fólks nær yfir allt frá minnstu hópum, eins og einni fjölskyldu eða vinahóp; að stærri einingum eins og netsamfélögum, þjóðum og alþjóðasamfélaginu. Þjóðfélag er ein tegund samfélags sem byggist á tilteknum stofnunum eins og sameiginlegu stjórnkerfi, trúarbrögðum eða tungumáli.[1] Einstaklingar eru þátttakendur í mörgum ólíkum samfélögum á hverju skeiði lífsins þar sem þeir gegna ólíkum hlutverkum. Að mynda félagsleg tengsl í ólíkum samfélögum er mikilvægur hluti af félagsmótun fólks sem á sér stað alla ævi.

Tiltekinn áhugahópur kemur saman ár hvert á sumarsólstöðum við Stonehenge á Englandi.

Samfélag er grundvallarhugtak í fjölmörgum fræðigreinum eins og félagsfræði, mannfræði, þjóðfræði, félagsmálfræði, félagssálfræði, sagnfræði, fornleifafræði, fötlunarfræðum, samskiptafræði og mörgum fleirum. Notkun hugtaksins er stundum gagnrýnd fyrir að breiða yfir ólíka stöðu einstaklinga innan samfélaga, ólíka hagsmuni og valdabaráttu sem þar fer fram.

Íslenska orðið „samfélag“ kemur fyrir í Nýjatestamentisþýðingu Odds Gottskálkssonar frá 16. öld sem þýðing á gríska orðinu κοινωνία koinonia[2] sem hefur líka verið þýtt sem „félagsskapur“. Þegar rætt er um hópa lífvera, jurta eða dýra, sem deila sama umhverfi er talað um líffélag.[3]

Greining samfélagaBreyta

 
Fjölskylda borðar hádegismat í Úganda.
 
Þátttakendur í útihátíð í Melbourne í Ástralíu.

Þýski félagsfræðingurinn Ferdinand Tönnies setti fram hina frægu og langlífu aðgreiningu milli samfélags (Gemeinschaft) og þjóðfélags (Gesellschaft) í ritgerð árið 1887.[4] Samfélag er samkvæmt þessari skilgreiningu félagsskapur sem byggist á nánum fjölskyldu- og vinatengslum í staðbundnum litlum samfélögum, meðan þjóðfélag byggist á samningum og valkvæðum félagslegum tengslum sem fólk myndar út frá hagsmunum. Margir félagsfræðingar hafa tengt þessi tvö hugtök við ólík þróunarstig samfélaga þar sem fyrra hugtakið á við eldri samfélög en það síðara við nútímasamfélög, fjöldasamfélög eða borgarsamfélög. Herbert Spencer bjó til þannig skilgreiningu þegar hann setti fram hugmyndina um herská samfélög og iðnaðarsamfélög, þar sem þau fyrrnefndu byggðust á stigveldi og hlýðni, en þau síðarnefndu á samningum og skyldum sem fólk tæki á sig sjálfviljugt.[5] Bandaríski félagsfræðingurinn Charles Horton Cooley setti fram svipaða aðgreiningu milli fyrsta stigs samfélaga og annars stigs samfélaga, þar sem þau fyrrnefndu byggðust á samskiptum augliti til auglitis, en þau síðarnefndu á formlegum tengslum.[6] Cooley leit ekki á fyrsta stigs samfélög sem eldri eða frumstæðari, heldur væru þau fyrsta samhengið sem félagsmótun einstaklinga færi fram í og væru þannig undirstaða annars konar félagslegra tengsla. Cooley leit svo á að sjálf einstaklinga mótaðist í félagslegum samskiptum.

Rannsóknir á málsamfélögum urðu áberandi á 7. áratugnum með verkum bandarískra félagsmálfræðinga á borð við William Labov, William Alexander Stewart og Dell Hymes. Þær sýndu hvernig samfélagslegir þættir hafa áhrif á málnotkun, framburð og málþróun.

Bandaríski sálfræðingurinn Seymour B. Sarason setti árið 1974 fram hugmyndina um félagskennd, það er upplifun einstaklinga, skilning og afstöðu til samfélags.[7] Félagskennd vísar til þeirrar tilfinningar að tilheyra samfélagi, að einstaklingurinn skipti máli innan þess og að þörfum hans verði mætt með gagnkvæmri skuldbindingu meðlima gagnvart hverjum öðrum.[8] Um svipað leyti mótaði pólski félagssálfræðingurinn Henri Tajfel hugmyndina „við og hinir“ til að lýsa ólíkri afstöðu einstaklinga gagnvart hópum sem þeir tilheyra og tilheyra ekki.[9]

Árið 1979 setti kanadíski félagsfræðingurinn Barry Wellmann fram hugmyndina um félagsnet byggða á rannsóknum sínum á hópum sem tengdust með ólíkum félagslegum tengslum, eins og vinahópum, fjölskyldum og stuðningshópum.[10] Hann greindi hvernig ólík samfélög sem einstaklingur tekur þátt í geta veitt honum ólíkan stuðning. Árið 1983 kom svo út hin áhrifamikla greining Benedict Anderson á þjóðum sem ímynduðum samfélögum, þar sem við ímyndum okkur að við tilheyrum samfélagi sem er samt of stórt til að við getum haft beina reynslu af því.[11] Rannsóknir á netsamfélögum hófust með bók bandaríska rithöfundarins Howard Rheingold, The Virtual Community, sem kom út árið 1993. Þessar rannsóknir sýna hvernig félagskennd, stuðningur, upplýsingar, vinátta og samþykki getur átt sér stað í samfélögum ókunnugs fólks sem myndast á tölvunetum óháð staðsetningu.[12]

TilvísanirBreyta

  1. Hvað er samfélag?“ á Vísindavefnum
  2. „Samfélag“. Ritmálssafn. Sótt 18.1.2023.
  3. „Líffélag“. Íðorðabankinn. Sótt 18.1.2023.
  4. Ferdinand Tönnies (1887). Gemeinschaft und Gesellschaft: Abhandlung des Communismus und des Socialismus als empirischer Culturformen. Leipzig: Fues's Verlag.
  5. Herbert Spencer (1898). The Principles of Sociology, in Three Volumes. New York: D. Appleton and Company.
  6. Charles Horton Cooley (1909). Social Organization: A study of the larger mind. New York: Charles Scribner's Sons.
  7. Sarason, S. B. (1974). The psychological sense of community: Prospects for a community psychology. Jossey-Bass.
  8. McMillan and Chavis (1986). „Sense of Community: A Definition and Theory“. Journal of Community Psychology: 9.
  9. Tajfel, H. (1974). „Social identity and intergroup behaviour“. Social science information. 13 (2): 65–93.
  10. Wellman, B. (1979). „The community question: The intimate networks of East Yorkers“. American journal of Sociology. 84 (5): 1201–1231.
  11. Anderson, Benedict R. (1991). Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism. London: Verso. bls. 6–7. ISBN 978-0-86091-546-1. Sótt september 2010.
  12. Rheingold, H. (1993). The Virtual Community: Homesteading on the Electronic Frontier. Addison-Wesley Publishing Co.
 
Wikiorðabókin er með skilgreiningu á orðinu
   Þessi samfélagsgrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.