Opna aðalvalmynd
Kort af flóttamannavandanum árið 2015
Upprunalönd flóttamanna árið 2015
Írska strandgæslan bjargar flóttamönnum á Miðjarðarhafi
Biðraðir á Westbahnhof lestarstöðinni í Vínarborg

Evrópski flóttamannavandinn vísar til mikilla þjóðflutninga fólks yfir Miðjarðarhafið sem hófust árið 2015 en þá jókst til muna för flóttafólks yfir hafið og til Evrópu.

Samkvæmt Sameinuðu þjóðunum höfðu í október 2015 komið yfir 740.000 manns sjóleiðis til Evrópu. Þar af 53% frá Sýrlandi, 18% frá Afghanistan, 6% frá Írak og 5% frá Erítreu. Um 65%% eru fullorðnir karlmenn, 14% konur og 20% börn.[1]

Í víðara samhengi er uppruni flóttamanna frá Miðausturlöndum, Afríku og Suður-Asíu og Balkanskaga og 60 milljónir á heimsvísu eru á flótta.[2] Stríð og átök í heimalöndum flóttamanna hafa haft áhrif á fólksflutninga þeirra til Evrópu, þar á meðal sýrlenska borgarastyrjöldin.

Aðalbrottfararstaðir flóttamanna hafa verið frá mið-Miðjarðarhafi, aðallega frá Líbýu til Ítalíu og frá austur- Miðjarðarhafi, frá Tyrklandi yfir til Grikklands. Grísku eyjarnar í námunda við Tyrkland, þar á meðal Lesbos og Kos, hafa verið algengir áfangastaðir. Um 750% aukning hefur verið í straumi flóttamanna til Grikklands árið 2015.[3] 2000 manns hafa drukknað á leið sinni um hafið árið 2015.[4]

Evrópulönd hafa ekki komið sér saman um hvernig leysa eigi vandann. Fjögur lönd: Þýskaland, Svíþjóð, Ítalía og Frakkland hafa tekið á móti 2/3 af flóttamönnum sem hafa fengið dvalarleyfi.[5] Lagt hefur verið til að lönd í Evrópusambandinu dreifi flóttamönnum um svæði sambandsins. Tékkland, Ungverjaland, Pólland, Lettland og Slóvakía lýstu því yfir að þau vildu ekki taka á móti skyldukvóta flóttamanna.[6] Ungverjaland og Búlgaría hafa byggt girðingu við landamæri sín til að hefta straum flóttamanna. Önnur ríki eru að íhuga það sama t.d. Austurríki[7] og Slóvenía.[8] Evrópusambandið reiknar með að 3 milljónir flóttamanna í viðbót til loka ársins 2017.[9]

Albanía, Makedónía, Svartfjallaland, Serbía, Bosnía og Hersegóvína og Tyrkland hafa verið talin örugg upprunalönd af Evrópusambandinu og hefur umsækjendum þaðan verið hafnað á þeim grundvelli.[10]

Landhelgisgæslan hefur tekið þátt í Frontex landamærastofnun ESB við að bjarga flóttamönnum frá Miðjarðarhafi.[11] Fjallað var um flóttamannavandann ítarlega í Kastljósi.[12]

Efnisyfirlit

Einstök löndBreyta

ÍslandBreyta

Stefnt er að því að taka á móti um hundrað sýrlenskum flóttamönnum úr flóttamannabúðum í Líbanon í desember 2015. Það er fjölskyldufólk.[13] Félagsmálaráðherra og bæjarstjórar Akureyrarkaupstaðar, Hafnarfjarðarkaupstaðar og Kópavogsbæjar hafa undirritað samninga um móttöku 55 sýrlenskra flóttamanna.[14]

KanadaBreyta

Upphaflega ætlaði Kanada að taka við 25.000 flóttamönnum fyrir árslok 2015 en minnkaði fjöldann í 10.000. Afgangurinn kæmi eftir áramót.[15]

DanmörkBreyta

Flestir flóttamenn hafa farið í gegnum Danmörku á leið sinni til Svíþjóðar. Dönsk stjórnvöld hafa haft hugmyndir uppi að taka verðmæti af flóttafólki til að greiða fyrir kostnað. Þessi áform hafa verið gagnrýnt sem öfgafull og grimmdarleg.[16]

NoregurBreyta

Alls hafa um 30 þúsund flóttamenn og hælisleitendur komið til Noregs það sem af er árinu 2015. Stjórnvöld í Noregi hafa ákveðið að vísa öllum flóttamönnum til baka sem koma til landsins frá Rússlandi. Útlendingastofnun landsins óskaði eftir landrými fyrir bragga í Osló þar sem þrjú þúsund manns gætu búið. Borgarstjórinn telur misráðið að láta svo marga flóttamenn búa á sama stað. Erna Solberg forsætisráðherra hefur sagt að Norðmönnum væri virkilegur vandi á höndum. Flóttamönnum og hælisleitendum fjölgaði um 350 á dag að meðaltali.[17]

SvíþjóðBreyta

Svíar hafa tekið upp tímabundið eftirlit á landamærum sínum. Innanríkisráðherra Svíþjóðar sagði að fjöldi þeirra sem leitaði hælis í Svíþjóð um þessar mundir væri fordæmalaus og lögregla óttaðist að hættuástand gæti skapast í landinu. Kveikt hefur verið í nokkrum móttökuheimilum flóttamanna víðs vegar um landið. Búist er við að 190.000 manns hafi leitað hælis í Svíþjóð árið 2015.[18] Í byrjun árs 2016 tóku Svíar upp nýjar reglur um vegabréfaeftirlit í lestum, rútum og farþegaflugvélum milli Danmerkur og Svíþjóðar. Kúvending hefur orðið í innflytjendastefnu Svíþjóðar, sem áður lofuðu öllum hæli sem vildu, en gera nú allt til að draga úr straumi flóttafólks til landsins.[19]

Áætlað er að vísa um 80.000 manns úr landi.[20]

FinnlandBreyta

Finnsk stjórnvöld gera ráð fyrir að um það bil 20.000 af þeim 32.000 hælisleitenda sem komu til Finnlands árið 2015 verði synjað um hæli og þeim vísað úr landi í kjölfarið, eða ríflega 60% þeirra.[21]

ÞýskalandBreyta

Talið er að allt að ein milljón hælisleitenda hafi komið til Þýskalands á árinu 2015. Þýskaland getur ekki lofað að taka við fjölskyldum allra þeirra flóttamanna sem þegar eru komnir til landsins. Þá myndi fjöldinn þrefaldast. Innanríkisráðherra landsins segir að Þýskaland geti ekki boðið öllu fólkinu nauðsynlega þjónustu eða húsnæði.[22] Angela Merkel, kanslari, hefur hvatt Þjóðverja til að sjá tækifæri í flóttafólki og gagnrýnir hópa fjandsamlega útlendingum.[23]

Í janúar 2016 setti Þýskaland Alsír, Marokkó og Túnis á lista yfir örugg ríki. Tilgangurinn er að draga úr straumi flóttafólks sem er að flýja bágt efnahagsástand en ekki stríð.[24]

AusturríkiBreyta

Í janúar 2016 ákváðu stjórnvöld í Austurríki að einungis leyfa þeim sem óska eftir hæli í Þýskalandi sem eru á landamærum Þýskalands og Austurríkis að halda áfram. Þeir sem ætla lengra verður snúið við.[25] Austurríkismenn stefna á að vísa um 50.000 manns úr landi á næstu þremur árum.[26]

Austurríska þingið samþykkti í apríl breytingar á flóttamannalögum landsins, sem gera þau ein hin ströngustu í Evrópu. Þau heimila stjórnvöldum meðal annars að lýsa yfir neyðarástandi ef flóttamönnum og hælisleitendum fjölgar skyndilega í landinu. Einnig er yfirvöldum heimilað að neita nánast öllum flóttamönnum um hæli við landamærin ef þeir eiga ekki nána ættingja í Austurríki. Þar á meðal eru Sýrlendingar sem flúið hafa borgarastyrjöldina.[27]

SvissBreyta

Flóttamenn sem koma til Sviss verða látnir afhenda verðmæti sem eru umfram 1.000 franka; jafnvirði um 130.000 króna. Verðmætin sem hald er lagt á, verða notuð til að greiða fyrir hluta af kostnaði við uppihald flóttafólks. Þessum aðgerðum Svisslendinga þykir svipa til fyrirhugaðra laga um flóttafólk í Danmörku.[28]

TékklandBreyta

Forseti Tékklands, Milos Zeman, fullyrti í jólaávarpi 2015 að fólksflótti frá Írak og Sýrlandi væri skipulögð innrás en ekki leit að hæli. Mögulega sé hægt að sýna þeim samúð sem eru eldri og veikburða sem og börnum en ungir menn ættu að halda sig heima. Forsætisráðherrann Bohuslav Sobotka gaf ekki mikið fyrir ummæli forsetans. Hann segir jólakveðju hans uppfulla af fordómum og einföldun. Viðhorfskönnun sýndi að um 70 prósent Tékka eru á móti komu flóttamanna og hælisleitenda til landsins. Tékkland hefur hafnað samkomulagi Evrópusambandsins um kvótaflóttamenn.[29]

MakedóníaBreyta

Í byrjun árs 2016 mættu flóttamenn og hælisleitendur meira eftirliti og takmörkunum í Makedóníu. Ungir menn eru grandskoðanir. Þeir sem flýja átök í Sýrlandi, Afghanistan og Írak á að hleypa í gegnum landamærin.[30]

Þróun frá árinu 2016Breyta

Evrópusambandið kynnti í maí ný áform. Tyrkir fái að ferðast án áritunar um lönd Evrópusambandsins og er það liður í samningi við Tyrki um hjálp við að stöðva straum flóttafólks til Evrópu. Þá verði þau Evrópusambandsríki sem taka ekki á móti sanngjörnum fjölda hælisleitenda og flóttafólks að borga 35 milljóna króna í sekt fyrir hvern hælisleitanda.

Fjögur Mið-Evrópuríki: Pólland, Slóvakía, Tékkland og Ungverjaland gagnrýndu harðlega tillögu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um að sekta sambandsríkin. Utanríkisráðherra Ungverjalands sagði framkvæmdastjórnin beita kúgun.[31]

Ferðum flóttamanna sjóleiðina frá Afríku til Evrópu hefur fjölgað með hlýnandi veðri og er nú aðalleiðin þar sem stemmt hefur verið stigu við fólksflutningum yfir Eyjahaf. Flóttamannaskýli á Sikiley hafa fyllst.[32]

Í lok maí létust um 700 manns í sjóslysum undan ströndum Líbýu.[33]

Evrópusambandið og Tyrkland komust að samkomulagi um að hefta för báta til Grikklands með þeim afleiðingum að ferðum fækkaði um 97% og samningur við Líbíu árið 2017 fækkaði ferðum allnokkuð. [34]

TilvísanirBreyta

  1. Refugee/migrants emergency response UNHCR, Skoðað 3. nóvember 2015.
  2. A Mass Migration Crisis, and It May Yet Get Worse, Skoðað 3. nóvember 2015
  3. Migrant 'chaos' on Greek islands - UN refugee agency, Skoðað 3. nóvember 2015
  4. Rúmlega tvö þúsund flóttamenn hafa drukknað í Miðjarðarhafi í ár, Skoðað 3. nóvember 2015
  5. Which Countries Are Under the Most Strain in the European Migration Crisis?, Skoðað 3. nóvember 2015
  6. Eastern european leaders defy EU effort to set refugee quotas, Skoðað 3. nóvember 2015
  7. Austurríkismenn reisa girðingu, Skoðað 3. nóvember 2015
  8. Slóvenar íhuga girðingu við landamærin, Skoðað 3. nóvember 2015
  9. Þrjár milljónir til Evrópu, Skoðað 6. nóvember 2015
  10. An EU ,,safe countries og origin list, Skoðað 3. nóvember 2015
  11. Varðskipið Týr heldur til björgunar- og eftirlitsstarfa fyrir Frontex, Skoðað 3. nóvember 2015
  12. Flóttamannavandinn í Evrópu, Skoðað 3. nóvember 2015
  13. Um 200 flóttamenn í desember Skoðað 25. nóvember 2015.
  14. Samið um móttöku flóttamanna í desember Skoðað 25.nóvember 2015.
  15. Einungis 10.000 til Kanada fyrir árslok Skoðað 25. nóvember 2015.
  16. Denmark plan to seize migrants' assets draws protests Skoðað 5. janúar 2016
  17. Braggahverfi fyrir flóttafólk slæm hugmynd Skoðað 25. nóvember 2015.
  18. Svíar taka upp landamæraeftirlit Skoðað 25. nóvember 2015.
  19. Landamæraeftirlit milli Danmerkur og Svíþjóðar Skoðað 4. janúar 2016.
  20. Svíar ætla að vísa tugþúsundum úr landi RÚV. Skoðað 31. janúar 2016.
  21. Meirihluta hælisleitenda vísað frá Finnlandi RÚV. Skoðað 31. janúar, 2016.
  22. Þýskaland takmarkar fjölda flóttamanna Skoðað 25. nóvember 2015.
  23. Migrant crisis: Merkel urges Germans to see 'opportunity' Skoðað 5. janúar 2016.
  24. Alsír, Marokkó og Túnis séu örugg ríki RÚV. Skoðað 31. janúar 2016.
  25. Austuríkismenn herða reglur um hælisleitendur RÚV. Skoðað 15. janúar 2016.
  26. 50.000 vísað frá Austurríki á næstu 3 árum ruv.is. Skoðað 31. janúar 2016.
  27. Austurríkismenn herða flóttamannalögin RÚV, skoðað 4. maí 2016.
  28. Svisslendingar taka fé af flóttafólki RÚV. Skoðað 15. janúar 2016.
  29. Flóttamenn fá kalda kveðju frá Tékklandi Skoðað 15. janúar 2016.
  30. Migrants feel chill as Europe tightens frontier checks BBC news. Skoðað 16. janúar 2016
  31. Saka ESB um kúgun RÚV. Skoðað 4. maí 2016.
  32. 13 þúsund bjargað á Miðjarðarhafinu RÚV, skoðað, 29. maí 2016.
  33. European migrant crisis:: Shipwrecks 'kill up to 700 migrants' BBC. Skoðað 29. maí, 2016
  34. Italy migrants: Interior minister's claims about immigration BBC. Skoðað 11. júní, 2018.