Jesús

(Endurbeint frá Kristur)

Jesús (líka kallaður Jesús Kristur eða Jesús frá Nasaret; fæddur í kringum 4 f.Kr., dáinn um 30 eða 33 e.Kr.) var predikari og trúarleiðtogi sem var uppi á fyrstu öldinni. Hann er mikilvægasta persónan í kristni og er í hugum kristinna Guð í mannsmynd og sá messías (Kristur) sem gamla testamentið spáði fyrir um.

Jesús
Jesús
Fæddur Um 4 f.Kr.
Júdea, Rómverska keisaradæmið
Látinn Um 30 eða 33 e.Kr. (33–36 ára)
Jerúsalem, Júdea, Rómverska keisaradæmið
Trú Gyðingdómur
Kristur gefur blessun sína eftir Hans Memling.

Jesús fæddist í Júdeu (þar sem nú er Ísrael), sem þá heyrði undir Rómverska keisaradæmið. Flestir sagnfræðingar eru sammála um að Jesús hafi raunverulega verið til, þó ekki sé samhljómur um hversu áreiðanlega honum sé lýst í ritningunni. Jesús bjó lengi í bænum Nasaret. Hann var gyðingur og talaði arameísku, mál sem er skylt hebresku. Jesús var skírður af Jóhannesi skírara og hóf að predika, hann var oft kallaður rabbíni. Hann ræddi trúarkenningar sínar við aðra gyðinga, notaðist oft við dæmisögur í kennslu sinni, og eignaðist fylgjendur. Hann var tekinn fastur af yfirvöldum gyðinga, afhentur rómverskum yfirvöldum, og krossfestur samkvæmt skipun frá Pontíusi Pílatusi nýlendustjóra. Fylgjendur hans trúðu því að Jesús hefði risið upp frá dauðum og frá þeim varð kristni til.

Samkvæmt kenningum kristninnar er Jesús sonur Guðs og fæddur af Maríu mey. Hann á að hafa gert ýmis kraftaverk, dáið til að bæta fyrir syndir mannsins, og risið upp frá dauðum. Þá hafi hann farið til himnaríkis og muni þaðan snúa aftur. Flestir kristnir menn trúa því að Jesús hafi verið messías (hinn smurði), sonur Guðs og Guð sjálfur, og sé hluti af hinni heilögu þrenningu. Haldið er upp á fæðingu Jesú hvert ár þann 25. desember á jólunum. Krossfestingarinnar er minnst á föstudeginum langa og endurrisu hans frá dauðum á páskunum.

Jesú bregður líka fyrir í öðrum trúarbrögðum. Í íslam er hann nefndur Isa og er þar spámaður og messías. Múslimar trúa því að Jesús hafi verið fæddur af hreinni mey, en ekki að hann hafi verið sonur Guðs. Þeir trúa því ekki að Jesús hafi verið krossfestur heldur að hann hafi stigið upp til himins. Gyðingar trúa því ekki að Jesús hafi verið messías eða að hann hafi risið upp frá dauðum.

NafnBreyta

Á tímum Jesú báru gyðingar venjulega aðeins eitt nafn, en stundum var bætt við það föðurnafni, eins og í „sonur (nafn föður)“ eða nafni heimabæjar viðkomandi.[1] Í Nýja testamentinu er Jesús þannig kallaður „Jesús frá Nasaret[2] Meðal nágranna Jesú í Nasaret er hann nefndur „smiðurinn, sonur Maríu, bróðir þeirra Jakobs, Jóse, Júdasar og Símonar“.[3], „sonur smiðsins“,[4] eða „sonur Jósefs“.[5] Í Jóhannesarguðspjalli kallar lærisveinninn Filippus postuli hann „Jesús frá Nasaret, son Jósefs“.[6]

Íslenska nafnið Jesús er dregið af latneska nafninu Iesus, sem er umritun úr grísku Ἰησοῦς (Iēsoûs).[7] Nafnið er líklega dregið af hebreska og arameíska nafninu ישוע (Yēšūaʿ, „Jesúa“) sem er styttri útgáfa af hebreska nafninu יהושע (Yəhōšūaʿ) sem er oftast skrifað „Jósúa“ á íslensku. Nafnið Jósúa merkir líklega „guð (Jave) bjargar“. Jósúa var líka nafn eftirmanns Móse[8] og nafn á æðstapresti í Hebresku biblíunni[9] sem báðir koma fyrir í grísku Sjötíumannaþýðingunni sem Iēsoûs.

Nafnið Jesúa virðist hafa verið í notkun í Júdeu um það leyti sem Jesús fæddist.[10] Í ritum Jósefosar sem skrifaði á koine grísku á 1. öld[11] kemur Jesús (þ.e. Ἰησοῦς) fyrir sem nafn á minnst 20 manns.[12]

Kristnir menn kalla Jesúm Krist, sem er titill en ekki nafn.[13] Höfundur Jóhannesarguðspjalls heldur því fram að Jesús hafi sjálfur notað þann titil í fyrirbæn sinni.[14] Orðið kemur úr grísku Χριστός (Khristos),[7][15] sem er þýðing á hebreska orðinu mashiakh (משיח), oftast skrifað „messías“, sem merkir „hinn smurði“. Það vísar til þess að í gyðingdómi á þeim tíma voru heilagir menn og trúargripir smurðir með heilagri olíu. Kristnir menn vísa til Jesú sem Krists því þeir trúa því að hann sé sá messías sem Gamla testamentið segir frá. Fylgjendur Jesú hafa verið kallaðir „kristnir“ frá því á 1. öld.[16]

Samkvæmt gamalli hefð beygist nafnið Jesús í íslensku eins og í latínu: Jesús (nf.), Jesúm (þf.), Jesú (þgf.), Jesú (ef.) (auk ávarpsfallsins Jesú).[17] Í Atómstöðinni nefnir ein persóna Halldórs Laxness Jesúm á íslensku og kallar „Jón Smyril í Brauðhúsum“. Laxness skrifaði einnig smásögu sem hét Jón í Brauðhúsum og vísaði þar til hins sama. Upphaflega kemur þó íslenskun á nafni hans frá Gísla Magnússyni latínuskólakennara og samtímamanni Fjölnismanna.

TilvísanirBreyta

  1. Sanders, Ed P.; Pelikan, Jaroslav J. „Jesus Christ“. Encyclopædia Britannica. Afrit af upprunalegu geymt þann May 3, 2015. Sótt June 10, 2015.
  2. t.d., Markúsarguðspjall 10:47
  3. Markúsarguðspjall 6:3
  4. Matteusarguðspjall 13:55
  5. Lúkasarguðspjall 4:22
  6. Jóhannesarguðspjall 1:45
  7. 7,0 7,1 Maas, Anthony J. (1913). "Origin of the Name of Jesus Christ" . In Herbermann, Charles (ed.). Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company.
  8. „Joshua 1:1“. Afrit af upprunalegu geymt þann February 2, 2019. Sótt February 1, 2019.
  9. „Ezra 3:2“. Afrit af upprunalegu geymt þann February 2, 2019. Sótt February 1, 2019.
  10. Hare, Douglas (2009). Matthew. Westminster John Knox Press. bls. 11. ISBN 978-0-664-23433-1.
  11. Rogers, Cleon (1999). Topical Josephus. Zondervan. bls. 12. ISBN 978-0-310-23017-5. Afrit af upprunalegu geymt þann September 7, 2015. Sótt August 14, 2015.
  12. Eddy & Boyd 2007, p. 129.
  13. „BibleHub: John 17:3“. Afrit af upprunalegu geymt þann June 25, 2019. Sótt June 27, 2019.
  14. Jóhannesarguðspjall 17:3
  15. Heil, John P. (2010). Philippians: Let Us Rejoice in Being Conformed to Christ. Society of Biblical Lit. bls. 66. ISBN 978-1-58983-482-8. Afrit af upprunalegu geymt þann September 7, 2015. Sótt August 14, 2015.
  16. Mills & Bullard 1998, p. 142.
  17. Beygingarlýsing íslensks nútímamáls. „Ávarpsfall og beyging nafnsins Jesús“.

TenglarBreyta

 
Wikiorðabókin er með skilgreiningu á orðinu
   Þessi trúarbragðagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.