Munur á milli breytinga „Fálki“

6 bætum bætt við ,  fyrir 2 árum
Orðalag, smálagfæringar
(Orðalag, smálagfæringar)
}}
[[Mynd:Falco rusticolus distr.png|thumb|Útbreiðsla. Dökkgrænn litur eru staðfuglar.]]
'''Fálki''' (eða '''valur''') ([[fræðiheiti]]: ''Falco rusticolus'') er stór [[ránfuglar|ránfugl]] sem heldur til í freðmýrum og fjalllendi sem og við strendur og eyjur á [[Norðurslóðir|Norðurslóðum]]. Fálkar geta náð 60 cm lengd og [[vænghaf]] þeirra getur orðið 130 sm. Lögun og gerð [[vængur|vængja]] fálka gerir þeim kleift að fljúga óhemju hratt. Á miðöldum voru fálkar taldir fuglar konunga. Þeir vorueru notaðir í sérstaka íþrótt, [[fálkaveiðar]], sem voruvar áður fyrr nánast eingöngu stundaðarstunduð af [[konungur|konungum]] og [[aðall|aðli]] og voru slíkir fálkar nefndir ''slagfálkar''.
 
'''Íslenski fálkinn''' ([[fræðiheiti]]: ''Falco rusticolus islandicus'') er ein [[deilitegund]] fálka. Önnur deilitegund er [[hvítfálki]]nn (''Falco rusticolus candicans'') sem verpir meðal annars á Grænlandi.
[[Mynd:Falco rusticolus NAUMANN.jpg|thumb|Málverk af fálkum, hvítfálki í forgrunni|left]]
[[Mynd:Faucon gerfaut MHNT.jpg |thumb|'' Falco rusticolus'']]
Hann er [[staðfugl]] á Íslandi. Talið er að 300 - 400 pör af fálkum verpi á Íslandi. Aðalfæða fálka er [[rjúpa|rjúpur]] en hann veiðir einnig [[önd|endur]], [[svartfugl]]a og [[vaðfugl]]a. Erlendis lifa fálkar einnig á litlum nagdýrum svo sem [[læmingi|læmingjum]]. Í árum sem lítið er um rjúpur fækkar fálkum. Kjörsvæði fálka eru opin svæði. Þeir gera ekki [[hreiður]] heldur verpa beint á klettasyllur og nota oft gamla [[hrafn]]slaupa. Fálkar verpa oftast 3 - 43–4 [[Egg (líffræði)|eggjum]]. Eggin eru 5 vikur að klekjast út og [[ungi|ungarnir]] eru 7 vikur í hreiðrinu. Eftir það annast foreldrarnir þá í 3 vikur í viðbót en svo verða þeir að bjarga sér sjálfir. Ungarnir flakka um landið þangað til þeir verða tveggja til fjögurra ára en þá setjast þeir að á eigin varpstað. Fullorðnir fálkar dveljast allt árið á óðali sínu. Talið er að allt að fjórðungur af Evrópustofni fálka verpi á Íslandi. Fálkar eru alfriðaðir á Íslandi. [[Náttúrufræðistofnun]] fylgist með [[stofnbreytingar|stofnbreytingum]] fálka.
 
Annað nafn íslenska fálkans er '''valur'''. Mögulega kemur það nafn af upprunalegri merkingu þess orðs sem er vopndauði (sbr. að „liggja í valnum“, enda fálkinn mikið veiðidýr og liggur veiðibráð fálkans oftast í valnum.
 
Valur kemur líka fyrir í norrænni goðafræði, þar sem [[Freyja]], vanadís og frjósemisgyðja, átti valsham, sem hún lánaði [[Loki|Loka]] þegar endurheimta þurfti Hamar [[Þór (norræn goðafræði)||Þór]]s, [[Mjölnir|Mjölni]], frá Þursum.
 
== Samheiti ==
2.365

breytingar