Garðahlynur

Garðahlynur (fræðiheiti: Acer pseudoplatanus) er stórvaxið lauftré af ættkvísl Hlyna (Acer) . Hann getur náð 30 til 40 metra hæð og orðið 500 ára.

Garðahlynur
Lauf Garðahlyns
Lauf Garðahlyns
Vísindaleg flokkun
Ríki: Jurtaríki (Plantae)
Fylking: Dulfrævingar (Magnoliophyta)
Flokkur: Tvíkímblöðungar (Magnoliopsida)
Ættbálkur: Sápuberjabálkur (Sapindales)
Ætt: Sápuberjaætt (Sapindaceae)
Ættkvísl: Hlynir (Acer)
Undirættkvísl: Acer sect. Acer
Tegund:
A. pseudoplatanus

Tvínefni
Acer pseudoplatanus
L.
Útbreiðslukort.
Acer pseudoplatanus
Garðahlynur við Suðurgötu. Gróðursettur 1918.
Hlynur í Þýskalandi.
Vaxtabrum.

LýsingBreyta

Garðahlynur kýs rakan, frjósaman og kalkríkan jarðveg en rótarkerfi hans er djúpstætt og næringarfrekt. Hann kýs sólríka og skjólgóða staði en getur þó komist á legg í hálfskugga. Hann er viðkvæmur gagnvart haustkali og vex best þar sem haust eru löng og mild. Hann verður salt- og vindþolinn með aldrinum auk þess sem hann þolir mengun allvel og því algengt götutré og prýði í stórborgum.

Laufblöðin eru stór, dökkgræn með rauðan blaðstilk. Þau eru fimmsepótt á hjartalaga grunni og alls um 8 til 15 sentímetra á lengd og breidd. Haustlitur trésins er gulur til appelsínugulur þó rauð blöð sjáist inn á milli.

Tréð blómstrar fyrir laufgun og eru blómin 8 til 10 sm langir klasar sem hanga niður. Þau eru gulgræn á lit. Garðahlynur setur fræ um 6 mánuðum eftir frjóvgun. Fræin eru tvö og tvö saman, umlukin hnot. Vængirnir mynda 60 til 90° horn og eru 1 til 3 sm á lengd.

ÚtbreiðslaBreyta

Hann vex víða í fjalllendi Suður-Evrópu.

NotkunBreyta

Í heimkynnum sínum sáir garðahlynur sér sjálfur og getur sprottið á ótrúlegustu stöðum, t.d. í þakrennum. Honum er fjölgað með fræjum en ræktunarafbrigði eru einnig grædd á önnur tré. Tréð er nýtt sem timburtré t.d. á Nýja-Sjálandi og Norður-Ameríku og er viðurinn nýttur til hljóðfæragerðar (sérstaklega í fiðlur), sem parket og í húsgögn. Þá er það talið illgresi í sumum hlutum Ástralíu.[1]

Á ÍslandiBreyta

Garðahlynur hefur vaxið í görðum í Reykjavík síðan 1886-1888 (Laufásvegi 5) og myndar víða krónumikil garðtré. Hann er löngu farinn að sá sér út í görðum. Notkun í skógrækt er takmörkuð. [2]Hann hefur verið valinn tré ársins af Skógræktarfélagi Íslands á Bíldudal, Borgarfirði og Í Reykjavík.[3]

Tegundinni hættir við haustkali fyrstu 10-20 árin. [4]

RæktunarafbrigðiBreyta

  • A. pseudoplantanus f. Purpurescens - afbrigði sem hefur rauð blöð
  • A. pseudoplantanus f. Erythrocarpum - hefur rauðar hnetur
  • A. pseudoplantanus f. Purpureum - neðra borð laufblaða er dökkfjólublátt
  • A. pseudoplantanus f. Brilliantissium - ung blöð eru laxableik

TenglarBreyta

NeðanmálsgreinarBreyta

  1. „Environmental weeds“ (PDF). Sótt 2. mars 2008.
  2. „Geymd eintak“ (PDF). Afrit af upprunalegu (PDF) geymt þann 1. október 2015. Sótt 22. ágúst 2015.
  3. http://www.skog.is/index.php?option=com_content&view=article&id=45&Itemid=79
  4. Garðahlynur Heiðmörk.is, sótt 23/6

HeimildirBreyta

 
Wikimedia Commons er með margmiðlunarefni sem tengist
 
Wikilífverur eru með efni sem tengist