Opna aðalvalmynd

Athyglisbrestur (alþjóðleg skammstöfun: ADHD) er taugaröskun sem veldur einbeitingarskorti ýmist með ofvirkni (ADHD) eða án (ADD). Greiningarskilmerki fyrir ADHD eru fjölmörg og við greiningu fullorðinna er litið til hvort einkenni voru í barnæsku. Þó einkenni ADHD sé oft ofvirkni liggur meinsemdin í vöntun á ákveðnum boðefnum í ákveðnum hlutum heilans. Þannig miðar örvandi lyfjameðferð að leiðrétta styrkinn. Lesblinda og athyglisbrestur eiga sér í sumum tilvikum orsakasamband og greiningar á lesblindu eru oft rökstuddar á þeim grundvelli að vegna athyglisbrests hafi einkenni lesblindu gert vart við sig.[1]. Oft geta hljóðbækur hjálpað einstaklingum með ADHD eða ADD við nám. Hljóðbókasafn Íslands[2] veitir þeim sem hafa ADHD-greiningu aðgang að hljóðbókum.

MeingerðBreyta

Í heilanum eru margar gerðir taugafrumna og ein tegund er adrenvirkar taugafrumur. Þar sem tvær slíkar mætast er taugamótabil og þangað losna ýmis boðefni m.a. noradrenalín og dópamín sem síðan eru tekin aftur upp í taugafrumuna sem losaði þau. Þessi efni losna stöðugt en sérstaklega við ákveðna iðju, t.d. þegar einstaklingur lýkur verki eða gerir það sem honum finnst skemmtilegt. Meingerðin í ADHD er í þessari verkun og þá sérstaklega í framheilaberki heilans eru þar er heilastöðvar sem stjórna hömlum og einbeitingu. Þá er styrkur boðefnanna í bilinu of lágur og einstaklingurinn leitast við að halda styrknum uppi -- örva boðefnalosun í taugamótabilið -- með iðju sem honum finnst skemmtileg. Úr verður birtingarmynd ADHD eins og eirðarleysi, einbeitingarskortur og hvatvísi svo fátt sé nefnt.

MeðferðBreyta

Meðferð við ADHD eru örvandi lyf. Mörgum finnst öfugsnúið að gefa einstaklingi sem veður úr einu í annað eirðarlaus og hvatvís örvandi lyf. En til einföldunar má líkja ADHD taugamótum við vanvirkan físibelg. Vanvirkur belgur þarf stöðugt að blása til að halda glóð við eins og einstaklingur með ADHD þarf stöðugt að finnst sér nýja iðju svo honum leiðist ekki. Ef físibelgurinn verður kraftmeiri þarf hann sjaldan að blása svo glóðin haldist lifandi. Sama á við um örvandi lyf, þau viðhalda nægjanlegum styrk noradrenalíns og dópamíns á taugamótum. Örvandi lyf eru því að örva boðefnin en ekki einstaklinginn, sbr. Amfetamín sem örvar losun noradrenalíns og dópamíns í taugamótabilið. Annað efni er methylphenidate, þekkt sem Concerta eða Rítalín, en það hemur endurupptöku boðefnanna úr taugamótabilinu. Þannig svamla boðefnin lengur í taugamótabilinu og verka lengur.[3]


NeðanmálsgreinarBreyta

  1. Fréttabréf Skyn 2008
  2. „Hljóðbókasafn Íslands“.
  3. Rang, H.P. (2006). Rang & Dale's Pharmacology. Elsevier Churchill Livingstone,.

TenglarBreyta