„Berlínarmúrinn“: Munur á milli breytinga

Efni eytt Efni bætt við
Ekkert breytingarágrip
Lína 1:
[[Mynd:Berlinermauer.jpg|thumb|Berlínarmúrinn er frægur [[múr]] sem innan [[Berlín]]ar afmarkaði landamærin milli [[Austur-Þýskaland|Austur-]] og [[Vestur-Þýskaland]]s]]
'''Berlínarmúrinn''' ([[þýska]] '''Berliner Mauer''') var mannvirki167,8 km langan múr sem skildi að [[Vestur-Berlín]] og [[Austur-Þýskaland]]. Hann var byggður árið [[1961]] og féll [[9. nóvember]] [[1989]]. Yfirvöld Austur-Þýskalands kölluðu hann ''fasistavarnarmúr'' (þýska: ''antifaschistischer Schutzwall'').
 
Berlínarmúrinn var áberandi tákn um skiptingu [[Þýskaland|Þýskalands]] og [[kalda stríðið]]. Talið er að 130 manns hafi látið lífið á flótta yfir 167,8 km langan múrinn.
 
== Berlínarmúrinn verður til==
Innrás Þjóðverja í [[Pólland]] þann [[1. september]] [[1939]] markaði upphaf [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjaldarinnar]]. Þjóðverjar gerðu innrásir í fleiri lönd, þaraþar sem þeir hugðu á frekari landvinninga. Heimsstyrjöldin síðari var hafin.
 
[[Bandamenn]], stórveldin [[Bandaríkin]], [[Sovétríkin]], [[Stóra-Bretland]] og [[Frakkland]] báru sigur úr býtum gegn Þjóðernisöflunum þýsku. Árið 1945 funduðu Sigurvegararnir í [[Jalta]] á [[Krímskagi|Krímskaga]], þar sem Evrópu var skipt í valdasvæði. Einnig var Þýskalandi skipt niður í valda- og stjórnunarsvæði. Berlín var skipt upp í Austur-Berlín og Vestur-Berlín. Rússar réðu í austurhlutanum. Eftir stríðið má segja, að Þýskaland hafi verið rústir einar. Landið var skaðað, fólk ýmist látið eða slasað..Að reisa landið úr rústum  eftir stríðið var erfitt.
 
Fljótlega sýndi sig, að enginn einhugurEinhugur  ríkti ekki meðal sigurvegaranna. Sovétríkin voru engan veginnekki sammála stefnu  Veturveldanna og hugmyndafræðin var gerólík. Fyrrum bandamenn urðu andstæðingar og kepptu um yfirráð í Evrópu og  víðar í heiminum. Atvinnulífið í Sovéthlutanum var í rúst.  Rússar guldu sjálfir mikið afhroð í strínu,stríðnu en Bandaríkjamenn  báru af því ekkertlítið tjón. Meðan lífskjör í vesturhlutanum bötnuðu, meðal annars vegna Marshal aðstoðarinnar[[Marshallaðstoðin|Marshallaðstoðarinnar]], uxu erfiðleikarnir í austurhlutanum. Það var þung byrði að gjalda Rússum stríðsskaðabætur. Þar var heldur ekki um að ræða Marshalaðstoð.
 
Vegna þessara erfiðu lífskjara hóf fólk að yfirgefa austurhlutan nausturhlutann og  setjast að í vesturhlutanum .í von um betri lífskjör. Fólksflóttinn var mjög þungbær fyrir [[Þýska alþýðulýðveldið, DDR ,,]] sem þá var orðið til , og var orðinn efnahagsleg ógnun.  Það var fyrst og fremst ungt og vel menntað fólk, sem leitaði yfir í vesturhlutann, mikill mannauður. Á árunum 1953 til ársloka 1960 yfirgáfu austurhlutann  árlega milli 140 – 330 þús. manns, alls 1.856.466.  Árið 1961 komu 133.574 .  Samtals voru yfir þrjár milljónir flóttamanna komnir til Vestur-Berlínar.
 
Í austurhlutanum, þar sem Sovétmenn stjórnuðu, var mönnum ljóst, að eitthvað varð að gera til að sporna við fólksflóttanum. Enginn hafði búist við því sem gerðist. Sunnudaginn 13. ágúst 1961 slokknuðu ljósin við [[Brandenborgarhliðið]] Hermenn og landamæraverðir hófu þegar, í skjóli skriðdreka og  vopnaðra hermanna að fjarlægja malbik og reisa varnargirðinuvarnargirðingu úr vírneti. Víðsvegar á borgarmörkunum blasti hið sama við: Vopnaðir landamæraverðir, bryndrekar?skriðdrekar, vírnet og steinsteypustólpar. Bygging Berlínarmúrsins var hafin. Að endingu var múrinn orðinn svo rammgerður, að enginn komst í gegn eða yfir, nema fuglinn fljúgandihann. Á milli sjálfs múrsins og vírnetsgirðingarinnar var svonefnt “dauðasvæð픓dauðasvæði”. Stjórnarmenn í austurhlutanum  nefndu múrinn varnargarð gegn fastistaöflunum. Við múrinn voru hundruð manna skotin sem reyndu að komast yfir hann og Alls létu meira en þúsund manns lífið á flóttanum frá Austur-Berlín til Vestur-Berlínar.
 
==Fall Berlínarmúrsins==
Berlínarmúrinn var nokkurseins konar táknmynd deilunnar milli austurs og vesturs og kalda stríðsins. Múrinn féll [[9. nóvember]] [[1989.]] Hannog varhafði semþá staðið í 28 ár táknmyndog skiptingar Þýskalands ogvar fall múrsinshanns var líkaupphafiðvissu leyti til marks um endalokendalokum kalda stríðsins. Múrinn var frá annarri hliðinni séð nokkurs konar táknmynd andfasísks varnarveggs en það var litið á hann frá hinni hliðinni sem kommúnísk landamæri. Það eru margar ástæður fyrir falli múrsins sem þróuðust um langa hríð (Chronik des Mauerfalls, Die dramatischen Ereignisse um den 9. November 1989, Hans-Hermann Hertla, Ch. Links Verlag, Berlin 1999). Fall var hvorki skipulagt né beinlínis undirbúið en múrnum varð einfaldlega ofaukið (Berlin im Wandel, August 1989 bis Oktober 1991, Ralf Melzer, s. 23).
 
Fyrir fall múrsins gerðist ýmislegt bæði í austrinu og vestrinu sem hafði áhrif á fallið. Í austur Evrópu og í austur Þýskalandi voru miklar mótmæla- og umbótahreyfingar og [[Ungverjaland]] opnaði [[járntjaldið]] til [[Austurríki|Austurríkis]] [[2. maí]] [[1989]], en það varð til fjöldaflótta til vestursins. Frá [[4. september]] [[1989]] upphófust mánudagsmótmælin í [[Leipzig]]. Eftir friðarbænirnar í Nicolaikirkju gengu þúsundir á hverjum mánudegi um göturnar og kröfðust ferða,- fjölmiðla- og fundafrelsis. Mótmælin 4. nóvember 1989 á [[Alexanderplatz]] í Berlín, sem milljónir tóku þátt í, juku þrýstinginn á ríkisstjórn austur Þýskalands. Hún neyddist til að leyfa að minnsta kosti einkaferðir til útlanda til þess að róa æsta stemninguna í landinu. (Seit 1990, Uberwündene Teilung Berliner Republik seit 1990).
 
Mikael[[Mikhail GorbasjovGorbachev]] varð ritari kommúnistaflokksins í SovjétríkjunumSovétríkjunum 11. mars 1989, en hann hafði mikil áhrif í tengslum við fall múrsins. Hann hafði komið á fót nýjungum í Sovétríkjunum sem höfðu óhjákvæmilega mikil áhrif á alla austurblokkina. (Chronki des Mauerfalls, Hans-Hermann Hertle, s. 58). GorbasjovGorbachev vildi koma á meira jafnræði og hann var tilbúinn til þess að samþykkja endalok kommúnismans í austurblokkinni. Hann hafði líka mikil áhrif á leiðtogana í austur Þýskalandi. Árið 1989 hafði ríkisstjórnin ákveðið að þjóðin gæti ferðast frjáls til annarra landa en það var risastórt skref í átt að falli múrsins í nóvember 1989. 
 
Múrinn féll 9. nóvember 1989 og íbúar bæði austurs og vestur fögnuðu ákaft. Fall múrsins hafði án efa gríðarleg, jákvæð áhrif og ennfremur flóknar afleiðingar fyrir allt Þýskalands eins og raunar alla Evrópu. 
 
==25 ára falls múrsins fagnað==
9. nóvember 2014 voru liðin 25 ár frá falli Berlínarmúrsins. Til að fagna þessa sögulega atburðar voru allskonar viðburðir og sýningar um alla borgborgina. Stór ljósasýning sem nefndist „Tákn vonar um heim án múrs“ var stærsti viðburður afmælisins. Þúsundir helíumfylltrahelíum fylltra ljósblaðra mynduðu 15 km leið í gegnum borgina og lýstu frá kl. 17:00 þann 7. nóvember til kl. 20:00 þann 9. Nóvember. RúsínanHápunktur íhátíðarhaldanna pylsuendanum átti sér staðvar þegar níunda sinfónía Bethofens var flutt fyrir framan Brandenburgerhliðið ásamt því að hvítum blöðrum var einnig sleppt til himins ásamt á sex fleiriöðrum stöðum. Þetta átti að minna á fall BerlínarmúsinsBerlínarmúrsins fyrir 25 árum og að tákna hina friðsælu byltingu árið 1989. Meira en milljón manns voru saman komin frátil BerlínBerlínar oghvaðanæva öllum heiminum og heimsóttu Brandenburgerhliðið.
 
== Tenglar ==
Lína 31:
* [http://www.timarit.is/titlebrowse.jsp?issueID=419152&pageSelected=4&lang=0 Dauðinn við múrinn; grein úr Lesbók Morgunblaðsins 1966]
* {{Vísindavefurinn|53998|Af hverju var Berlínarmúrinn reistur?}}
 
 
{{Kalda stríðið}}