Munur á milli breytinga „Heimsvaldastefna“

1.708 bætum bætt við ,  fyrir 4 árum
ekkert breytingarágrip
m (Vélmenni: eo:Imperiismo er gæðagrein; útlitsbreytingar)
[[Mynd:Punch_Rhodes_Colossus.png|thumb|right|[[Cecil Rhodes]] sem [[risinn á Ródos]] gnæfir yfir Afríku.]]
'''Heimsvaldastefna''' er [[stjórnmál]]astefna [[stórveldi]]s, sem miðar að því að gera það að [[heimsveldi]]. [[Utanríkisstefna]]nmeð byggistþví á [[útþenslustefna|útþenslustefnu]],seilast þ.a.til stórveldiðáhrifa reynirí öðrum hafalöndum aukinog áhrifhagnýta áþau önnuráhrif ríkitil fjárfestinga (eða annarra reynirefnahagslegra umsvifa, aflatil sérdæmis við nýtingu [[náttúruauðlind]]a eða [[nýlendamarkaður|nýlendnamarkaða]]). LykilatriðiOft geturer veriðþeim hagsmunum fylgt yfirráðumeftir yfirmeð [[náttúruauðlindutanríkisstefna|utanríkisstefnu]]um landsins, og/eða með ítökum[[her]]valdi, ístundum stjórnmálalífitil að fá ríkisstjórnir annarra landa til að láta af andstöðu sinni en stundum til þess. að leggja viðkomandi land undir heimsveldið sem [[skattland]], [[Nýlenda|nýlendu]] eða [[verndarsvæði]].
 
Nútímakenningar um heimsvaldastefnu urðu til á [[19. öld]] meðal vestrænna [[hagfræði]]nga og annarra fræðimanna, og stjórnmálamanna sem fengust við stjórn nýlenduvelda Breta, Frakka og fleiri þjóða. Bretinn [[John A. Hobson]], sem gaf út bók sína ''Imperialism'' (''Heimsvaldastefna'') árið [[1902]]. Hún hafði mikil áhrif á samtímamenns hans, meðal annars [[Lenín]], sem gaf út bók með sama nafni árið [[1917]], og aftur gaf tóninn í kenningum [[Marxismi|marxista]] um heimsvaldastefnu. Samkvæmt Lenín lauk tímabili nýlendustefnunnar við upphaf [[Fyrri heimsstyrkjöld|fyrri heimsstyrjaldar]], en þá hófst tímabil eiginlegrar heimsvaldastefnu, sem hann kallar „hæsta þróunarstig [[auðvald]]sskipulagsins“ og jafnframt síðasta stig þess. Að mati marxista stendur það tímabil mannkynssögunnar enn. Muninn segir Lenín felast í því að á nýlendutímanum séu enn til lönd sem stórveldin hafi ekki brotið undir sig, þau geti því keppt um áhrif án þess endilega að troða hvert öðru um tær. Á tímabili heimsvaldastefnunnar sé ekki pláss fyrir frekari útþenslu stórveldanna nema á kostnað hvers annars, og sú innbyrðis barátta leiði til heimsstyrjaldar, „uppskiptastyrjaldar“ sem hann kallar svo. Rót útþenslunnar rekja Lenín og fleiri til samþjöppunar [[auðmagn]]s: Vegna hennar myndist [[Auðhringur|auðhringa]], sem komist á endanum í [[einokun]]arstöðu á markaði heimalands síns. Þegar þeir eigi ekki fleiri fjárfestingartækifæri í heimalandinu, þurfi þeir að leita út fyrir landamærin eftir nýjum fjárfestingartækifærum svo þeir geti haldið áfram að græða peninga.
Kenningin um heimsvaldastefnu var þróuð í kjölfarið á [[nýlendutímabilið|nýlendutímabilinu]] sem hófst á [[19. öld]] og lauk, samkvæmt algengri söguskoðun, um miðja [[20. öld]]ina {{fact}}.
 
== Tengt efni ==
2.317

breytingar