„Sverrir Sigurðsson (konungur)“: Munur á milli breytinga

ekkert breytingarágrip
m (robot Bæti við: it:Sverre I di Norvegia)
Ekkert breytingarágrip
[[Mynd:Sverre battle locations.png|thumb|right|Nokkrar helstu orrustur Sverris konungs.]]
 
'''Sverrir Sigurðsson''' (eða '''Sverrir Sigurðarson'''), oftast kallaður '''Sverrir konungur''' (um [[1151]] – [[9. mars]] [[1202]]), var konungur [[Noregur|Noregs]] á árunum [[1177]] – [[1202]]. Fram til 1184 var [[Magnús Erlingsson (konungur)|Magnús Erlingsson]] einnig konunngur og áttu þeir í stöðugu stríði.
 
== Uppruni Sverris ==
Sverrir fæddist líklega í [[Björgvin]] en ólst upp í Kirkjubæ í [[Færeyjar|Færeyjum]]. Móðir hans hét Gunnhildur og þegar Sverrir var fullvaxinn sagði hún honum – eftir því sem segir í [[Sverris saga|sögu Sverris]] – að hann væri ekki sonur manns hennar, Unáss kambara, eins og hann hafði alltaf haldið, heldur væri faðir hans [[Sigurður munnur]], sem var konungur Noregs 1136–1155. Nútíma sagnfræðingar telja það útilokað, en hvort sem Sverrir trúði þessu sjálfur eða ekki, hélt hann til Noregs [[1177]] og setti sig í samband við uppreisnarflokk [[birkibeinar|birkibeina]], sem þá var án leiðtoga eftir að Eysteinn meyla hafði fallið í bardaga við menn Magnúsar konungs og [[Erlingur skakki|Erlings skakka]] fyrr sama ár.
Sverrir fæddist líklega í [[Björgvin]] en þegar hann var fimm ára fluttu foreldrar hans, Gunnhildur og Unás kambari, til [[Færeyjar|Færeyja]] en þaðan var Unás. Bróðir hans var Hrói biskup í [[Kirkjubær (Færeyjum)|Kirkjubæ]] og ólst Sverrir upp hjá honum, lærði til prests og hlaut vígslu. Það var ekki fyrr en þá sem Gunnhildur móðir hans sagði honum – eftir því sem segir í [[Sverris saga|sögu Sverris]] – að hann væri ekki sonur Unáss, heldur væri faðir hans [[Sigurður munnur]], sem var konungur Noregs 1136–1155. Nútíma sagnfræðingar telja þetta þó útilokað.
 
== Leiðtogi Birkibeina ==
Hvort sem Sverrir trúði því sjálfur að hann væri konungssonur eða ekki, hélt hann til Noregs [[1177]] en þar voru feðgarnir Magnús konungur og faðir hans, [[Erlingur skakki]], alráðir. Sverrir fór fyrst til Austur-Gautlands í Svíþjóð og hitti [[Birgi brosa]], jarl þar, en Birgitta kona hans var systir Sigurðar munns. Birgir vildi fyrst í stað ekki styðja Sverri því hann hafði heitið stuðningi við uppreisnarflokk [[birkibeinar|birkibeina]], manna [[Eysteinn meyla|Eysteins meylu]], sem kvaðst vera sonur [[Eysteinn Haraldsson (konungur)|Eysteins konungs Haraldssonar]]. Eysteinn meyla hafði fallið í bardaga við menn Magnúsar konungs og Erlings skakka fyrr sama ár og flokkurinn var án leiðtoga. Sverrir hélt þá til Vermlands, þar sem leifar birkibeinaflokksins voru, og eftir nokkrar viðræður ákvað hann að gerast foringi þeirra.
 
Sverrir reyndist fær leiðtogi og herforingi og ekki leið á löngu þar til honum hafði tekist að fá sig hylltan sem konung á [[Eyraþing]]i. Næstu árin háðu birkibeinar [[skæruhernaður|skæruhernað]] gegn mönnum Magnúsar og Erlings skakka og var stöðugt á faraldsfæti. Erlingur skakki, faðir Magnúsar konungs, féll í bardaga [[1179]] og þar með hafði Sverrir tryggt yfirráð sín yfir [[Þrændalög]]um. Magnús flúði til [[Danmörk|Danmerkur]], en sneri þó aftur og skæruhernaðurinn hélt áfram. ÞaðReynt var ekkiað koma á fyrrfriðarsamningum en Magnús féll í orustunni við Fimreiti í [[Sognsær|Sogni]] 1184, sem Sverrir gat taliðekki sighugsað tryggansér í sessi.gera Eftir það má segjaSverrigömlumeðkonungi norsku höfðingjaættirnar hafi verið mikið til úr sögunni, útdauðar eða áhrifalausar. Helstu andstæðingar hans þá voru biskuparnir Nikulássínum og Eiríkur,Sverrir semgat stýrðuekki flokkihugsað [[baglar|bagla]] og tókstsérvera páfannundirkonungur til að [[bannfæring|bannfæra]] Sverri árið [[1194]]. Átökin við baglana stóðu þar til Sverrir dó á sóttarsæng í Björgvin 1202Magnúsar.
 
== Sverrir konungur ==
Næstu árin ríkti stöðug styrjöld milli konunganna. Magnús flúði aftur til Danmerkur haustið [[1183]] en kom aftur snemma vors [[1184]]. Þann [[15. júní]] kom til sjóorrustu milli konunganna við Fimreiti í [[Sognsæ|Sogni]] og þar féll Magnús ásamt um 2000 mönnum sínum. Þá gat Sverrir talið sig tryggan í sessi því Magnús átti engan erfingja. Eftir þetta má segja að gömlu norsku höfðingjaættirnar hafi verið mikið til úr sögunni, útdauðar eða áhrifalausar.
 
Sverrir átti aftur á móti í miklum útistöðum við kirkjuna, sem leit á hann sem valdaræningja og konungsmorðingja. Þó tókst honum árið 1190 að þvinga [[Nikulás Árnason biskup|Nikulás Árnason]] biskup, sem var hálfbróðir [[Ingi krypplingur|Inga konungs krypplings]], og aðra biskupa til að krýna sig konung. Ekki bætti það þó samskipti hans við kirkjuna og árið [[1194]] bannfærði [[Eiríkur Ívarsson]] erkibiskup, sem Sverrir hafði hrakið úr landi, konunginn með samþykki [[Selestínus III|Selestínusar III]] páfa. Árið [[1197]] gat Sverrir þó sýnt bréf frá páfa þar sem bannfæringunni var aflétt en flestir sagnfræðingar eru nú sammála um að það muni hafa verið [[falsbréf]].
 
== Stríð við bagla ==
Í október [[1198]] lýsti [[Innósentíus III]] Noreg allan í bann og ásakaði Sverri um skjalafals. Páfi kom líka boðum til konunga í grannríkjunum um að þeir skyldu setja Sverri af. Því boði var þó ekki hlýtt og [[Jóhann landlausi]] sendi Sverri meira að segja hermenn til að sýna honum stuðning í baráttu hans við flokk [[baglar|bagla]], sem stýrt var af Nikulási Árnasyni biskupi með stuðningi Eiríks erkibiskups. Konungsefni þeirra var [[Ingi Magnússon baglakonungur|Ingi]], sem sagður var launsonur Magnúsar Erlingssonar.
 
Á ýmsu gekk í borgarastyrjöldinni en [[18. júní]] [[1199]] vann Sverrir stórsigur á her Bagla í Strindafirði og leifarnar af baglahernum flúðu til Danmerkur. Það voru þó ekki endalok átakanna, þau stóðu þar til Sverrir dó á sóttarsæng í Björgvin 9. mars 1202. Ingi baglakonungur gat þó ekki nýtt sér það færi sem skapaðist við dauða Sverris því hann dó sama ár.
Sverrir reyndist fær leiðtogi og herforingi og ekki leið á löngu þar til honum hafði tekist að fá sig hylltan sem konung á [[Eyraþing]]i. Næstu árin háðu birkibeinar skæruhernað gegn mönnum Magnúsar og Erlings skakka og var stöðugt á faraldsfæti. Erlingur skakki, faðir Magnúsar konungs, féll í bardaga [[1179]] og Magnús flúði til [[Danmörk|Danmerkur]], en sneri þó aftur og skæruhernaðurinn hélt áfram. Það var ekki fyrr en Magnús féll í orustunni við Fimreiti í [[Sognsær|Sogni]] 1184, sem Sverrir gat talið sig tryggan í sessi. Eftir það má segja að gömlu norsku höfðingjaættirnar hafi verið mikið til úr sögunni, útdauðar eða áhrifalausar. Helstu andstæðingar hans þá voru biskuparnir Nikulás og Eiríkur, sem stýrðu flokki [[baglar|bagla]] og tókst að fá páfann til að [[bannfæring|bannfæra]] Sverri árið [[1194]]. Átökin við baglana stóðu þar til Sverrir dó á sóttarsæng í Björgvin 1202.
 
== Fjölskylda ==
Kona Sverris var [[Margrét Eiríksdóttir Noregsdrottning|Margrét]], dóttir [[Eiríkur helgi|Eiríks helga]] Svíakonungs og áttu þau eina dóttur, [[Kristín Sverrisdóttir af Noregi|Kristínu]]. Sverrir átti einnig tvo frilluborna syni, Sigurð lávarð, sem dó skömmu á undan föður sínum og lét eftir sig ungan son, [[Guttormur Sigurðsson|Guttorm]], og [[Hákon Sverrisson]], sem tók við ríki af föður sínum en varð ekki langlífur.
 
== Sverris saga ==
[[Karl Jónsson]] ábóti á [[Þingeyraklaustur|Þingeyrum]] ritaði sögu Sverris konungs ([[Sverris saga|Sverris sögu]]), sem talin er tímamótaverk í bókmenntasögunni.
 
7.517

breytingar