Munur á milli breytinga „Krabbamein“

15 bætum bætt við ,  fyrir 9 árum
m
robot Bæti við: ast:Cáncanu, dv:ކެންސަރު; kosmetiske ændringer
m (robot Bæti við: ka:სიმსივნე, so:Kansar)
m (robot Bæti við: ast:Cáncanu, dv:ކެންސަރު; kosmetiske ændringer)
[[Mynd:Normal cancer cell division from NIH.png|thumb|right|'''A''' sýnir heilbrigða frumuskiptingu og sjálfvirkan frumudauða (1) og skemmda frumu (2). '''B''' sýnir stjórnlausa skiptingu þar sem engin sjálfvirkur frumudauði á sér stað.]]
'''Krabbamein''' eru [[Sjúkdómur|sjúkdómsgerðir]] sem einkennast af stjórnlausri [[frumuskipting]]u og þeim eiginleika [[Fruma|frumnanna]] að geta flust yfir í aðra [[líkamsvefur|líkamsvefi]] annaðhvort með því að vaxa yfir í aðlægan vef (''innrás'') eða flutningi frumna í fjarlægan vef (''[[meinvarp]]'') til dæmis um blóðrás. Þessi óvenjulega hegðun frumna orsakast af gölluðu [[DNA]], sem veldur [[stökkbreyting]]u mikilvægra [[gen]]a sem stjórna frumuskiptingu og annarri starfsemi. Ein eða fleiri slík stökkbreyting, sem getur verið [[Meðfæddur eiginleiki|meðfædd]] eða [[Áunnin eiginleiki|áunnin]], getur leitt til stjórnlausrar frumuskiptingar og myndunar [[æxli]]s. Æxli er hverskyns óeðlileg vefjanýmyndun, en getur verið annaðhvort [[illkynja]] eða [[góðkynja]]. Aðeins illkynja æxli gera innrás í nýjan vef eða valda meinvarpi.
 
Krabbamein getur valdið ýmsum sjúkdómum, en það veltur á staðsetningu, gerð meinsins og hvort meinvarp á sér stað. Til að fá úr því skorið þarf venjulega að gera ítarlega rannsókn á vefjasýni sem fæst með [[Vefjasýnistaka|vefjasýnistöku]]. Eftir greiningu er venjulega brugðist við með [[skurðaðgerð]], [[efnameðferð]] og eða [[geislameðferð]].
 
Ef ekkert er að gert dregur krabbameinið oftast til dauða; krabbamein er ein helsta dánarorsök í hinum [[vesturveldin|vestræna heimi]]. Hægt er að bregðast við flestum krabbameinsgerðum og hægt er að lækna marga, sérstaklega ef meðferðin hefst snemma. Margar gerðir krabbameins eru tengdar [[umhverfi]]sáhrifum sem forðast má. [[Tóbak]]sreykingar eru sá umhverfisþáttur sem leiðir hvað oftast til krabbameins.
 
== Krabbameinsgreining ==
Oftast finnst krabbamein vegna ytri ummerkja, einkenna eða við almenna krabbameinsleit. Hinsvegar þarf í flestum tilfellum vefjasýni til að fá afdráttarlausa greiningu. Stundum finnst krabbamein við venjulega læknisskoðun vegna ótengds vandamáls.
 
=== Ummerki og einkenni ===
Það má skipta einkennum gróflega í þrjá hópa:
* Staðbundin einkenni: óvenjulegir hnútar eða bólga (æxli), [[blæðing]], [[sársauki]] eða [[sár]]amyndun. Samþjöppun vefjarins í kring getur valdið einkennum eins og [[gulnun]] [[húð]]ar.
* Einkenni meinvarps (dreifingar): stækkun [[Eitill|eitla]], [[hósti]] eða [[blóðhósti]], [[lifrarstækkun]], [[beinverkir]] og [[beinbrot]] á sömu stöðum auk [[taugafræði]]legra einkenna. Krabbamein á háu stigi getur valdið sársauka, en er sjaldnast eitt af fyrstu einkennum.
* Kerfisbundin einkenni: þyngdartap, léleg matarlyst og [[kröm]], aukinn [[sviti]] (vakna í ''svitabaði'' t.d., ) og ákveðin forboðaheilkenni æxlismyndunar, þ.e.a.s. ákveðin heilkenni vegna krabbameins, svo sem blóðtappamyndun og hormónabreytingar.
 
Hvert atriði á listanum gæti orsakast af mörgum öðrum ástæðum (svona listar eru oft notaðir við samanburðargreiningu). Krabbamein getur verið algeng eða óalgeng orsök þessara einkenna.
 
=== Vefjasýnistaka ===
Ýmislegt getur bent til þess að um krabbamein sé að ræða, en endanleg greiningu á flestum meinum þarf að staðfesta með því að gera ítarlegar rannsóknir á krabbameinsfrumum, um þetta sjá [[meinafræði]]ngar. Vefjasýnistaka er ferlið þar sem frumur og eða líkamsvefur er numinn úr sjúklingi til rannsóknar. Greiningin á sýninu segir til um frumugerðina sem breiðist út, alvarleikann (magn [[misvöxur|misvaxtar]]), og umfang þess og stærð. Frumuerfðafræði og ónæmislitun vefjar getur útvegað framvinduspá og upplýsingar um hvernig meðferðinni sé best háttað.
 
Lækna má allt krabbamein ef hægt er að fjarlægja það með öllu, stundum má framkvæma þetta með því að fjarlægja vef líkt og með vefjasýnistöku. Þegar vefurinn (vefskemmdin) hefur verið fjarlægður í heild sinni, er jaðar sýnisins grandlega skoðaður til að sjá hvort allt mein hefur verið fjarlægt. Ef krabbameinið hefur dreifst með meinvörpum er ómögulegt að fjarlægja það með skurðaðgerð einni saman.
 
Eðli sýnistökunar fer eftir líffærinu sem verið er að taka sýni af. Margar vefjasýnistökur (til dæmis sýni af húð, brjósti eða lifur) má framkvæma á heimangöngusjúklingum. Aðrar vefjasýnistökur eru framkvæmdar með skurðaðgerð í svæfingu.
 
=== Krabbameinsleit ===
[[Kembirannsókn]]ir eru framkvæmdar til að finna krabbamein á frumstigi á meðal almennings. Krabbameinsleit fyrir stóra hópa af heilbrigðu fólki þarf að vera á viðráðanlegu verði, örugg, óágeng og með ásættanlegan fjölda gallaðra niðurstaðna. Ef ummerki krabbameins verður vart, eru ítarlegri rannsóknir og ágeng fylgipróf framkvæmd til að staðfesta greininguna.
 
== Tengt efni ==
* {{Vísindavefurinn|6909|Getur B17-vítamín komið í veg fyrir og læknað krabbamein?}}
* {{Vísindavefurinn|1967|Hvernig er krabbamein læknað?}}
{{Tengill ÚG|vi}}
{{Tengill ÚG|hu}}
 
[[Flokkur:Krabbamein| ]]
 
{{Tengill ÚG|vi}}
{{Tengill ÚG|hu}}
 
{{Tengill GG|zh}}
[[ar:سرطان]]
[[arc:ܬܠܗܝܐ]]
[[ast:Cáncanu]]
[[bg:Рак (болест)]]
[[bn:ক্যান্সার]]
[[da:Kræft]]
[[de:Krebs (Medizin)]]
[[dv:ކެންސަރު]]
[[el:Καρκίνος]]
[[en:Cancer]]
58.072

breytingar