„Landsbókasafn Íslands – Háskólabókasafn“: Munur á milli breytinga

m
mEkkert breytingarágrip
Starfsmenn safnsins eru tæplega hundrað talsins. Safnið rekur meðal annars upplýsingaþjónustu fyrir skóla og atvinnulíf, landsmiðstöð millisafnalána, bókbandsstofu og skráningardeild. Safnið sér líka um úthlutun [[ISBN]]- og [[ISSN]]-númera fyrir íslenska bóka- og tímaritaútgáfu og heldur utan um íslenska útgáfuskrá. Á síðustu árum hefur safnið staðið að stórum verkefnum sem ganga út á að veita aðgang að safnkostinum á [[Veraldarvefurinn|Veraldarvefnum]]. Dæmi um slík verkefni eru [[Gegnir]] (samskrá íslenskra bókasafna), [[Tímarit.is]] (dagblöð og tímarit), [[Handrit.is]] (handrit), [[Vefsafn.is]] (vefsíður) og [[The European Library]] (samleit í spjaldskrám evrópskra bókasafna). Safnið heldur einnig utan um áskriftir ýmissa stofnana að stórum tilvísana- og gagnasöfnum og rafrænum tímaritum.
 
== Saga ==
Á [[1951-1960|6. áratug]] síðustu aldar var farið að ræða um það að óhagkvæmt væri að byggja upp tvö vísindabókasöfn á landinu. Sérstök nefnd undir forsæti [[Þorkell Jóhannesson|Þorkels Jóhannessonar]] rektors var skipuð til að fjalla um málið og árið 1957 var samþykkt [[þingsályktunartillaga]] um að sameina bæri Landsbókasafnið og Háskólabókasafnið sem allra fyrst í sérstöku húsnæði þar sem [[Safnahúsið]] myndi ekki nægja til að svara þörfum sameinaðs bókasafns.<ref>[http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3134563 Tillaga til þingsályktunar - um sameining Landsbókasafns og Háskólabókasafns o.fl.], 1957 Árbók Landsbókasafns Íslands</ref> Í framhaldi af því var farið að ræða um byggingu sérstaks húsnæðis, „þjóðarbókhlöðu“, nálægt háskólanum og voru menn helst á því að ljúka ætti við bygginguna þjóðhátíðarárið [[1974]] þegar minnst yrði 1100 ára afmælis Íslandsbyggðar. Ákveðið var að safnið yrði „gjöf þjóðarinnar til sjálfrar sín“ á þjóðhátíðinni. Söfnin hófu þá undirbúning og fengu meðal annars erlenda sérfræðinga í hönnun slíkra bókasafna frá [[UNESCO]] til ráðlegginga. 1970 var svo samþykkt nánast samhljóða þingsályktun þess efnis byggð á tillögu [[þjóðhátíðarnefnd]]ar sem [[Gylfi Þ. Gíslason]] bar fram. Þá var þegar búið að stofna byggingasjóð með reglulegu framlagi af [[fjárlög]]um til að fjármagna framkvæmdina.
 
=== Þjóðargjöfin sem tafðist ===
Lyktir þjóðhátíðarmálsins þegar nær dró afmælinu urðu þær að hætt var við flestar tillögur þjóðhátíðarnefndar og fjármagn til verkefna skorið verulega niður. Ákveðið var að taka [[fyrsta skóflustunga|fyrstu skóflustungu]] að nýrri þjóðarbókhlöðu í stað þess að vígja bygginguna eins og upphaflega var ráðgert. Samið var við arkitektana [[Þorvaldur S. Þorvaldsson|Þorvald S. Þorvaldsson]] og [[Manfreð Vilhjálmsson]] um hönnun hússins en [[Arkitektafélag Íslands]] gagnrýndi að ekki hefði verið haldin samkeppni um hönnunina. Staðsetning bókhlöðunnar á [[Birkimelur|Birkimel]] nokkurn spöl frá miðju háskólasvæðisins var líka gagnrýnd en þessari lóð hafði verið úthlutað af borginni á 150 ára afmæli Landsbókasafnsins 1968.
 
Þegar leið á árið 1974 varð ljóst að ekki væru til nægir peningar til að hefja framkvæmdir og þar við það sat næstu ár. Árin 1972 og 1975 hafði ríkissjóður tekið aftur framlag sitt til byggingasjóðs. [[Olíukreppan 1973|Olíukreppan]] olli því meðal annars að afkoma ríkissjóðs versnaði næstu árin og ekkert varð því af framkvæmdum þótt viljinn væri fyrir hendi.
 
=== Bygging hússins ===
Árið 1977 komst skriður á málið þegar ákveðið var að verja hluta ágóða af sölu [[þjóðhátíðarmynt]]ar til byggingar þjóðarbókhlöðu. Samningar náðust við [[Reykjavíkurborg]] um gatnagerð og skipulag Birkimelssvæðisins og var meðal annars gert ráð fyrir því að færa [[Melavöllur|Melavöllinn]] um set tímabundið, en áætlað var að hann hyrfi á brott þegar húsið yrði tekið í notkun. [[Vilhjálmur Hjálmarsson]], menntamálaráðherra, tók fyrstu skóflustungu að húsinu [[28. janúar]] [[1978]]. Eftir það var tekinn grunnur og steyptir sökklar og neðsta gólfplatan. Næstu ár var unnið að uppsteypu hússins og [[Vigdís Finnbogadóttir]] lagði [[hornsteinn|hornstein]] að því [[23. september]] 1981. 1983 var húsið nánast fullsteypt. Það ár komu til landsins sérsmíðaðir [[ál]]skildir sem klæða það að utan.
 
Þótt húsið væri nú nánast fullbyggt var ljóst að töluvert fé vantaði upp á til að ljúka við frágang að innan og utan. Framkvæmdafé var enn skorið niður en 1986 var ákveðið að hluti [[eignaskattur|eignaskatts]] skyldi renna til byggingarinnar árin 1987-1989. Þetta var kallað „þjóðarátak til byggingar Þjóðarbókhlöðu“ en einn af forvígismönnum þess var [[Sverrir Hermannsson]] menntamálaráðherra. Raunin varð hins vegar sú að einungis lítill hluti af eignaskattsaukanum rann til byggingarinnar. Samt var það stóraukið fjármagn miðað við fyrri ár. Steininn tók svo úr 1989 þegar ríkisstjórnin samþykkti að helmingur framkvæmdafjár næsta árs skyldi koma frá [[Happdrætti Háskóla Íslands]]. Háskólinn mótmælti þessari ráðstöfun á sjálfsaflafé skólans harðlega.
 
=== Opnun Þjóðarbókhlöðu ===
[[Viðeyjarstjórnin]] ákvað 1991 að setja stóraukið fjármagn í síðustu áfangana til að verkinu lyki á tilsettum tíma sem var áætlað árið 1994. 1991-1994 var unnið hörðum höndum að frágangi hússins að innan. 1. desember 1994, á hálfrar aldar afmæli lýðveldisins, var byggingin loks vígð og Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn tók formlega til starfa. Fyrsti [[landsbókavörður]] hins nýstofnaða safns var skipaður Einar Sigurðsson fyrrum háskólabókavörður. Í aðdraganda opnunarinnar var talsvert rætt um að hinu nýja bókasafni væri þröngt skorinn stakkur varðandi rekstur og ætlaðir opnunartímar voru ekki í samræmi við það sem háskólanemar vildu helst. Nemendur hrundu því af stað söfnunarátaki til að safna rekstrarfé fyrir hið nýja safn. Þannig söfnuðust yfir 22 milljónir króna sem safnið fékk að gjöf við opnunina.
 
Við opnun safnsins nam heildarbyggingarkostnaður á þáverandi verðlagi 2,5 milljörðum króna. Yfir helmingur af því fé kom til síðustu fjögur ár byggingartímans. Mikið var rætt um hinn langa byggingatíma og var Þjóðarbókhlaðan borin saman við [[Kringlan|Kringluna]] sem opnaði 1987 eftir aðeins þriggja ára framkvæmdir. Var þetta tekið sem dæmi um seinagang í opinberum framkvæmdum.
 
== Hlutverk ==
Hlutverk safnsins er skilgreint í lögum {{lög|71|11. maí|1994}} frá [[Alþingi]] sem leystu af hólmi lög um [[Landsbókasafn Íslands]] frá 1969. Í lögunum eru talin upp átján atriði sem teljast til hlutverks safnsins en nánar er kveðið á um það í reglugerð sem [[menntamálaráðherra]] setur. Helstu verkefni safnsins eru þau að þaulsafna íslensku efni, varðveita handritasöfn, sinna þörfum kennslu og rannsóknarstarfsemi við Háskóla Íslands og halda uppi bókasafns- og upplýsingaþjónustu í þágu atvinnuvega, stjórnsýslu og rannsókna.
 
[[Upplýsingatækni]] verður æ stærri þáttur í rekstri safnsins og meðal helstu verkefna á því sviði eru vefútgáfa íslenskra dagblaða og tímarita ([[Tímarit.is]]), söfnun íslenskra vefsíðna, og vefútgáfa íslenskra [[handrit]]a ([[Sagnanet]]) meðal annarra.
 
== Þjóðarbókhlaðan ==
[[Mynd:Bokahlada.JPG|thumb|right|Þjóðarbókhlaðan]]
Höfuðstöðvar bókasafnsins eru í Þjóðarbókhlöðunni sem er 13.000 fermetra bygging sem stendur á [[Birkimelur|Birkimel]] í [[Vesturbær Reykjavíkur|Vesturbæ Reykjavíkur]]. Húsið er fjögurra hæða hátt og mjög áberandi þar sem það stendur nálægt [[Hringbraut]]. Efstu tvær hæðirnar eru klæddar með rauðum [[ál]]skjöldum sem voru sérsmíðaðir í [[Japan]].
 
[[be:Нацыянальная бібліятэка Ісландыі]]
[[be-x-old:Нацыянальная бібліятэка Ісьляндыі]]
[[de:National- und Universitätsbibliothek Islands]]
[[en:National and University Library of Iceland]]
58.225

breytingar