Munur á milli breytinga „Latneskt stafróf“

ekkert breytingarágrip
m
[[Mynd:Duenos inscription.jpg|thumb|240px|[[Duenos-áletrun]]in, elsta dæmi af latneska stafrófinu.]]
 
'''Latneskt stafróf''', eða latnesk stafgerð sem einnig er stundum nefnt '''rómverskt stafróf''', er algengasta [[stafróf]] sem notað er í heiminum. Í því eru 26 [[bókstafur|meginbókstafir]], en notast er við ýmsa viðbótarstafi í flestum málum í [[Evrópa|Evrópu]], [[Norður-Ameríka|Norður-]] [[Mið-Ameríka|Mið-]] og [[Suður-Ameríka|Suður-Ameríku]], [[Afríka sunnan Sahara|Afríku sunnan Sahara]], og í [[Eyjaálfa|Eyjaálfu]].
 
Þegar talað er um nútíma latneskt stafróf á það við eftirfarandi stafagerð:
Nútímalegt latneskt stafróf er sú eftirfarandi stafagerð (byggð á [[enska stafrófið|enska stafrófinu]]):
 
{| border=0 cellpadding=4 cellspacing=1 style="padding:0 .5em .2em; border:1px solid #999; margin:1em 0;"
|}
 
Upprunalega samanstóð latneska stafrófið af eftirfarandi 21 bókstöfum úrí 26þessari bókstöfum [[etrúska stafrófið|etrúska stafrófsins]]röð:
 
{| border=0 cellpadding=4 cellspacing=1 style="padding:0 .5em .2em; border:1px solid #999; margin:1em 0;"
|}
 
Bókstafurinn ''C'' var það form grísksGríski bókstafsinsbókstafurinn [[gamma]] notaðvarð áað ''C'' í latnesku Vesturlöndumletri, en var notaðstafur til að táknatáknaði bæði /g/ og /k/. Síðar um [[3. öldin f.Kr.|3. öldina f.Kr.]] breytt var bókstafnum ''Z'' í nýjum stafnum ''G'' af því að hann var ekki nauðsynlegur til að skrifa [[latneska|latnesku]]. Upp úr þessu var ''G'' notaðurnotað til að tákna /g/ og C notaðurnotað fyrir /k/. Bókstafurinn ''K'' var sjaldan notaður og var oft jafngildurjafngildi bókstafnum ''C''. EftirEinnig sigri Grikkjanna á [[1. öldin f.Kr.|1. öldinni f.Kr.]] komuvoru bókstafir ''Y'' og ''Z'' teknir í notkun í latnesku til að skrifa [[tökuorð]] úr [[gríska|grísku]]. ÞessirÞegar voruleið settirfram undirá lokinu stafrófsins. [[Claudíus]] keisarinn reyndi að kynna [[bókstafir Claudíus|þrjá nýja bókstafi]] ein þeir vöruðu ekki. Þámiðaldir innihélt latneska stafrófið eftirfarandi 23 bókstafi.:
 
A B C D E F G H I K L M N O P Q R S T V X Y Z
Á [[miðaldir|miðöldum]] var bókstafurinn ''W'' fann upp til að tákna þau hljóð frá [[germönsk tungumál|germönskum tungumálum]] (upprunalega var hann samsetning tveggja ''V'') sem voru ekki til í latnesku. Á [[endurreisnin]]ni byrjuðu ''I'' og ''U'' að tákna [[sérhljóð]], og ''J'' og ''V'' [[samhljóð]]. Þá urðu þeir aðskilnir bókstafir, á undan þessu voru þeir aðeins afbrigði sem táknuðu sömu hljóðin.
 
Voru þeir kallaðir:<br />
ā [{{IPA|aː}}], bē [{{IPA|beː}}], cē [{{IPA|keː}}], dē [{{IPA|deː}}], ē [{{IPA|eː}}], ef [{{IPA|ɛf}}], gē [{{IPA|geː}}], hā [{{IPA|haː}}], ī [{{IPA|iː}}], kā [{{IPA|kaː}}], el [{{IPA|ɛl}}], em [{{IPA|ɛm}}], en [{{IPA|ɛn}}], ō [{{IPA|oː}}], pē [{{IPA|peː}}], qū [{{IPA|kuː}}], er [{{IPA|ɛr}}], es [{{IPA|ɛs}}], tē [{{IPA|teː}}], ū [{{IPA|uː}}], ex [{{IPA|ɛks}}], ī Graeca [{{IPA|iː&nbsp;'graɪka}}], zēta [{{IPA|'zeːta}}]
 
Enn seinna á [[miðaldir|miðöldum]] var bókstafurinn ''W'' tekinn upp til að tákna hljóð frá [[germönsk tungumál|germönskum tungumálum]] (upprunalega var W samansett úr tveimur ''V'') sem voru ekki til í latínu.
 
== Tengt efni ==
2.416

breytingar