Munur á milli breytinga „Svartidauði á Íslandi“

Samræmdi við grein um svartaduða
(Samræmdi við grein um svartaduða)
[[Mynd:Holbein-death.png|right]]
Pestin'''[[Svarti kom aftur upp rétt eftir aldamótin 1400 á Ítalíu og breiddist út til ýmissa landa en varð þó líklega hvergi viðlíka faraldur og á Íslandi. Sagtdauði]]''' er að veikintalinn hafihafa borist til landsins[[Íslands]] vorið[[vor]]ið [[1402]] með farmanninum ''Hval-Einari Herjólfssyni'', sem komtók útland í [[Maríuhöfn]] í [[Hvalfjörður|Hvalfirði]],. Hann sigldi líklega frá Englandi[[England]]i, en þar er vitað af veikinni árið [[1401]]. Þangað kom ''Óli Svarthöfðason prestur'' í [[Oddi (Rangárvöllum)|Odda]] til fundar við Einar. Hann veiktist fljótt og dó í Hvalfirði eftir skamman tíma. Lík hans var flutt til Skálholts[[Skálholt]]s til greftrundar. Síðan breiddist veikin hratt út um landið. Í Árbókum Espólíns[[Espólín]]s segir: „Þar kom út í klæði — að því er sumir sögðu — svo mikil bráðasótt, að menn lágu dauðir innan þriggja nátta, þar til heitið var þremur lofmessum með sæmilegu bænahaldi og ljósbruna, þurraföstu fyrir Kyndilmessu og vatnsföstu fyrir jólin; ennfremur Saltarasöngum, Maríusöngum og að gefa hálfvætt silfurs til Hóla, til að búa skrín Guðmundar hins góða. Er síðan mælt að flestir næðu að skriftast áður en dóu“.
'''[[Svarti dauði]]''' var mannskæð plága, sem barst austan úr [[Asía|Asíu]] og vestur eftir [[Evrópa|Evrópu]] um miðja [[14. öld]]. Raunar gekk sama sóttin um Evrópu hvað eftir annað fram á 18. öld en varð þó aldrei eins skæð og þegar hún gekk fyrst yfir.
 
Pestin felldi fjórðung til helming fólks á mörgum stöðum en ekki er vitað hve margir létust. Hún gekk um alla Evrópu á árunum [[1348]]-[[1350]] en barst þó ekki til Íslands, sennilega einfaldlega vegna þess að engin skip komu til Íslands þau tvö ár sem pestin geisaði á Norðurlöndum og í Englandi. Ýmist tókst ekki að manna skipin vegna fólksfæðar eða þá að skipverjar dóu á leiðinni og skipin komust aldrei alla leið. Töluverður vöruskortur var í landinu vegna siglingaleysis og er meðal annars sagt að leggja hafi þurft niður altarisgöngur um tíma af því að prestar höfðu ekki [[messuvín]].
 
Pestin kom aftur upp rétt eftir aldamótin 1400 á Ítalíu og breiddist út til ýmissa landa en varð þó líklega hvergi viðlíka faraldur og á Íslandi. Sagt er að veikin hafi borist til landsins vorið 1402 með farmanninum Hval-Einari Herjólfssyni, sem kom út í [[Hvalfjörður|Hvalfirði]], líklega frá Englandi, en þar er vitað af veikinni árið 1401. Þangað kom Óli Svarthöfðason prestur í Odda til fundar við Einar. Hann veiktist fljótt og dó í Hvalfirði eftir skamman tíma. Lík hans var flutt til Skálholts til greftrundar. Síðan breiddist veikin hratt út um landið. Í Árbókum Espólíns segir: „Þar kom út í klæði — að því er sumir sögðu — svo mikil bráðasótt, að menn lágu dauðir innan þriggja nátta, þar til heitið var þremur lofmessum með sæmilegu bænahaldi og ljósbruna, þurraföstu fyrir Kyndilmessu og vatnsföstu fyrir jólin; ennfremur Saltarasöngum, Maríusöngum og að gefa hálfvætt silfurs til Hóla, til að búa skrín Guðmundar hins góða. Er síðan mælt að flestir næðu að skriftast áður en dóu“.
 
Svarti dauði gekk um landið á árunum [[1402]]-[[1403]] og var mjög skæður. Á sumum bæjum dó hver einasti maður og sagt er jafnvel að heilar sveitir hafi eyðst; til dæmis er sagt að í [[Aðalvík]] og [[Grunnavík]] hafi aðeins lifað eftir tvö ungmenni. Prestum var sérlega hætt við að smitast, þar sem þeir vitjuðu oft dauðvona fólks og veittu því skriftir, og er sagt að aðeins hafi lifað eftir þrír prestar á öllu Norðurlandi og auk þess einn munkur og þrír djáknar á [[Þingeyraklaustur|Þingeyrum]]; aðrir vígðir menn dóu í plágunni.
10.358

breytingar