Munur á milli breytinga „Ríkisþinghúsið í Berlín“

 
== Saga hússins ==
=== Forsaga ===
 
===Forsaga===
[[Mynd:Grundsteinlegung für Reichstag, 1884.jpg|thumb|[[Vilhjálmur I (Prússakeisari)|Vilhjálmur I]] [[keisari]] tekur fyrsti skóflustunguna að Ríkisþinghúsinu [[1884]]]]
Þegar [[Prússland]] varð að keisaraveldi, kom í ljós að þáverandi þinghús var allt of lítið fyrir hlutverk sitt. Var þá hafist handa við að skipuleggja byggingu nýs húss. Valinn var staður örstutt frá [[Brandenborgarhliðið|Brandenborgarhliðinu]], en skipulagsmál drógust hins vegar á langinn. [[1882]] var loks haldin samkeppni [[arkítekt]]a um fyrir nýtt hús þingsins. Sigurvegarinn varð [[Paul Wallot]] frá [[Frankfurt am Main|Frankfurt]]. Fyrsta skóflustungan var tekin [[1884]] og var það keisarinn sjálfur, Vilhjálmur I, sem hana tók.
 
=== Smíðin ===
[[Mynd:Reichstag-1870.jpg|thumb|Ríkisþinghúsið ca. árið 1900]]
Húsið var 10tíu ár í smíðum. [[1894]] var [[hornsteinn]]inn lagður, en vinnan var langt frá því búin og dróst frameftir [[aldamót]]in. Sérstaklega skapaði [[hvolfþak]]ið erfiðleika. Í upphafi átti það að vera fyrir miðju hússins, beint yfir þingsalnum, til að veita honum náttúrulega birtu. Þegar smíði hússins var vel á veg komin, var ákveðið að færa hvolfþakið. [[Paul Wallot]] var hins vegar óánægður með þá ráðstöfun og barðist fyrir því að fá að hafa þakið yfir þingsalinn, eins og upphaflega var gert ráð fyrir. Þegar hann loks fékk það í gegn, kom í ljós að burðarveggir salarins voru of veikir fyrir hið mikla [[hvolfþak]]. Þurfti þá að minnka það um heila 10tíu metra og nota léttara efni. Þinghúsið varð því 75 metra hátt, í stað 85 metra, eins og upphaflega var gert ráð fyrir. Yfir vesturgafli hússins var settur steinborði með stálstöfum. Þar stendur ''DEM DEUTSCHEN VOLKE'' (''Þýsku þjóðinni''). Steinborðinn var þó ekki settur á húsið fyrr en [[1916]]. Stálbókstafirnir voru teknir úr tveimur [[fallbyssa|fallbyssum]] sem Prússar hernámu úr [[Napoleonstríðin|Napoleonsstríðunum]]. Húsið kostaði alls 24 milljónir [[Þýskt mark|marka]] á virði þess tíma. Peningurinn kom frá [[Frakkland]]i, en [[Frakkar]] þurftu að greiða [[Prússland]]iPrússlandi [[stríðsskaðabætur]] eftir stríð landanna [[1870]]-[[1871]].
 
=== Þinghús til 1913 ===
Húsið var 10 ár í smíðum. [[1894]] var [[hornsteinn]]inn lagður, en vinnan var langt frá því búin og dróst frameftir [[aldamót]]in. Sérstaklega skapaði [[hvolfþak]]ið erfiðleika. Í upphafi átti það að vera fyrir miðju hússins, beint yfir þingsalnum, til að veita honum náttúrulega birtu. Þegar smíði hússins var vel á veg komin, var ákveðið að færa hvolfþakið. [[Paul Wallot]] var hins vegar óánægður með þá ráðstöfun og barðist fyrir því að fá að hafa þakið yfir þingsalinn, eins og upphaflega var gert ráð fyrir. Þegar hann loks fékk það í gegn, kom í ljós að burðarveggir salarins voru of veikir fyrir hið mikla [[hvolfþak]]. Þurfti þá að minnka það um heila 10 metra og nota léttara efni. Þinghúsið varð því 75 metra hátt, í stað 85 metra, eins og upphaflega var gert ráð fyrir. Yfir vesturgafli hússins var settur steinborði með stálstöfum. Þar stendur ‘''DEM DEUTSCHEN VOLKE''’ (''Þýsku þjóðinni''). Steinborðinn var þó ekki settur á húsið fyrr en [[1916]]. Stálbókstafirnir voru teknir úr tveimur [[fallbyssa|fallbyssum]] sem Prússar hernámu úr [[Napoleonstríðin|Napoleonsstríðunum]]. Húsið kostaði alls 24 milljónir [[Þýskt mark|marka]] á virði þess tíma. Peningurinn kom frá [[Frakkland]]i, en [[Frakkar]] þurftu að greiða [[Prússland]]i [[stríðsskaðabætur]] eftir stríð landanna [[1870]]-[[1871]].
 
===Þinghús til 1913===
 
Ríkisþinghúsið hýsti þing keisaraveldisins allt til loka [[heimstyrjöldin fyrri|heimstyrjaldarinnar fyrri]] árið [[1918]]. Þegar séð var að stríðið var tapað, fór [[nóvemberbyltingin]] í gang. Þingmenn réðu ráðum sínum. [[9. nóvember]] tilkynnti ríkiskanslarinn [[Max von Baden]] að [[keisari]]nn, [[Vilhjálmur II (Prússakeisari)|Vilhjálmur II]], hafi sagt af sér, um leið og hann sagði sjálfur af sér og veitti [[Friedrich Ebert]] ríkisvöldin. Stundu seinna var tilkynnt til fólksins, sem safnast hafði saman utan við Ríkisþinghúsið, um stofnun [[Weimar-lýðveldið|Weimar-lýðveldisins]]. Þótt Ríkisþinghúsið hafi verið notað sem þinghús lýðveldisins, hélt það engu að síður fyrra nafni.
 
=== Bruninn og stríðið ===
[[Mynd:Reichstagsbrand.jpg|thumb|Ríkisþinghúsið brennur [[1933]]]]
[[1933]] var kveikt í Ríkisþinghúsinu og brann það [[27. –28janúar|27.]] – [[28. janúar]]. Ekki er nákvæmlega vitað hver eða hverjir voru þar að verki, en nokkrir voru handteknir í kjölfarið og eitt tekinn af lífi. Víst er þó að [[Adolf Hitler|Hitler]] notaði tilefnið til að taka lögin úr gildi og þar með var endir bundinn á [[Weimar-lýðveldið]]. Bruninn sjálfur skemmdi húsið töluvert, bæði að innan og utan. [[Hvolfþak]]iðHvolfþakið hrundi og nýtt einfalt þak var sett á í staðin til að stöðva frekari skemmdir af völdum veðurs. Þingið var flutt í önnur hús, en þar sátu þó aðeins meðlimir þjóðarflokks [[Adolf Hitler|Hitlers]]. Ríkisþinghúsið var þó enn notað. Í þeim sölum sem ekki brunnu voru haldnar sýningar og áróðursfundir á vegum nasista. Þegar [[heimstyrjöldin síðari]] hófst var múrað fyrir alla glugga. [[30. apríl]] komust [[Sovétríkin|Sovétmenn]] inn í húsið og flögguðu sovéska fánanum. Þó var enn barist á efri hæðum og í kjallara hússins allan næsta dag.
 
=== Eftirstríðsárin ===
[[Mynd:P1070477.jpg|thumb|Nýja hvolfþakið er einkar glæsilegt]]
Ríkisþinghúsið var stórskemmt þegar stríðinu lauk. Þegar borginni var skipt, lenti húsið vestanmegin við miðborgina. [[Berlínarmúrinn]] reis meðfram austurhlið hússins, en sjálft stóð það í vestri. Á [[7. áragugurinn1961-1970|7. áratugnum]] var byrjað að gera húsið upp. Skreytingum var víða sleppt, hornturnarnir voru lækkaðir og ekkert [[hvolfþak]] var sett á að nýju. Hins vegar var þingsalurinn stækkaður talsvert. Þó voru engin [[þing]] haldin í húsinu fyrir sameiningu ríkjanna. [[1991]], ári eftir sameiningu ríkjanna, ákvað '''Bundestag''' (þýska þingið) í [[Bonn]] að færa [[höfuðborg]] [[Þýskaland]]s aftur til [[Berlín]]ar. Einnig var ákveðið að Ríkisþinghúsið yrði vettvangur þýska þingsins á ný. Jafnframt var ákveðið að húsið fengi nýtt [[hvolfþak]]. Áður en verkframkvæmdir hófust fékk búlgarski [[listamaður]]inn [[Christo]] að hylja gjörvallt húsið með áldúk í listrænum gjörningi. Húsið var hulið [[24. júní]] – [[7. júlí]] [[1995]]. Á þessum tveimur vikum sóttu 5 milljónir ferðamenn húsið heim. Seinna á árinu hófust framkvæmdir við húsið, sem stóðu í nokkur ár. Nýja hvolfþakið er 24 metra hátt og er gert úr gleri og stáli. Það er opið fyrir almenningi og er gríðarlega vinsælt. Ríkisþinghúsið í [[Berlín]] er eftir þessar breytingar næstsóttasti ferðamannastaður [[Þýskaland]]sÞýskalands. [[1999]] fundaði þýska þingið í húsinu, í fyrsta sinn síðan 1933.
 
 
[[Flokkur:Byggingar í Berlín]]
 
 
 
== Heimildir ==
50.763

breytingar