„Friðrik 3. Danakonungur“: Munur á milli breytinga

ekkert breytingarágrip
m (robot Bæti við: ca:Frederic III de Dinamarca; kosmetiske endringer)
Ekkert breytingarágrip
[[Mynd:Frederik 3.jpg|right|200 px]]
'''Friðrik 3.''' ([[18. mars]] [[1609]] - [[9. febrúar]] [[1670]]) var konungur [[Danmörk|Danmerkur]] [[16401648]] - [[1670]]. Hann létinnleiddi þvingaeinveldi Íslendingaí tilríkjum sínum, þar á meðal á Íslandi, og var undirritaerfðahyllingin erfðahyllingunaundirrituð á [[Kópavogsfundurinn|Kópavogsfundinum]] árið 16671662.
 
Friðrik var næstelsti sonur [[Kristján 4.|Kristjáns 4.]] og Önnu Katrínar af Brandenborg. Eldri bróðir hans, Kristján krónprins, dó barnlaus árið [[1647]] og varð Friðrik þá ríkiserfingi og tók við eftir lát föður síns ári síðar. Hann var vel menntaður, meðal annars í [[guðfræði]], [[náttúnáttúrúvísindum]], [[fornfræði]] og ríkisrétti. Þegar hann tók við ríkjum hafði hann dvalið frá barnsaldri í þýsku hertogadæmunum og var meðal annars biskup Brimaborgar ([[Bremen]]) frá [[1635]]. Helstu ráðgjafar hans voru þýskir og danska ríkisráðið treysti honum því illa svo að þegar hann tók við ríkum var hann látinn undirrita yfirlýsingu sem jók völd ríkisráðsins umtalsvert. Skipti konungur sér lítið af stjórn landsins fyrstu árin. Á meðan stjórnuðu mágar hans mestu, þeir [[Corfitz Ulfeldt]], sem var giftur [[Leonora Christina|Leonoru Christinu]], og [[Hannibal Sehested]], sem giftur var Christiane systur konungs.
 
Þegar skarst í odda með ríkisráðinu og mágum konungs tók hann afstöðu með ríkisráðinu og Ulfeldt og Sehested misstu öll völd og embætti og Ulfeldt var dæmdur fyrir [[landráð]]. Leonora Christina, systir konungs, var dæmd meðsek og sat í fangelsi í [[Bláturn]]i í 22 ár. Þetta varð jafnframt til þess að konungur styrkti mjög völd sín. Sehested komst reyndar aftur í náðina hjá mági sínum.
 
Danir fóru í stríð við Svía [[1657]] og hugðust grípa tækifærið á meðan [[Karl 10. Gústaf]] var önnum kafinn við stríðsrekstur í [[Pólland]]i, en hann leiddi her sinn yfir [[hertogadæmin]] og [[Jótland]] og þegar vetur gekk í garð og dönsku sundin lagði tókst Svíum að komast á ís yfir til [[Fjón]]s og síðan [[Sjáland]]s og Friðrik neyddist til að gefast upp. Með friðarsamningunum í [[Hróarskelda|Hróarskeldu]] [[1658]] neyddust Danir til að afsala sér [[Skánn|Skáni]], [[Halland]]i, [[Blekinge]], [[Bóhúslén]]i og [[Þrændalög]]um. Friðarsamningarnir héldu þó ekki og Karl Gústaf settist um [[Kaupmannahöfn]]. Friðrik konungur tók sjálfur þátt í vörn borgarinnar og varð gífurlega vinsæll, Svíum varð ekkert ágengt og eftir að Karl Gústaf lést [[1660]] var saminn friður á ný. Svíar héldu mestöllum landvinningum sínum, nema Þrændalögum.
 
Fjárhagur danska ríkisins var í rúst eftir ófriðinn og ljóst að leggja þyrfti á þunga skatta. Aðallinn var mótfallinn því en fékk engu ráðið, ekki síst vegna vinsælda konungs, og á [[stéttaþing]]i sem kallað var saman [[1660]] var Danmörk gerð að erfðaríki. Konungur lýsti sig [[einveldi|einvaldan]] og afturkallaði forréttindi aðalsins, sem þar með missti völd sín að miklu leyti. Fulltrúar stéttanna sóru konunginum erfðahyllingareið [[18. október]] [[1660]] en á Íslandi fór erfðahyllingin fram á [[Kópavogsfundurinn|Kópavogsfundinum]] [[28. júlí]] [[1662]].
 
Friðrik 3. var vel menntaður og hafði áhuga á guðfræði og ýmsum vísindum. Hann stofnaði [[Konunglega bókasafnið í Kaupmannahöfn|Konunglega bókasafnið]] um það leyti sem hann tók við ríkjum og var uppistaðan í því bækur úr safni hans sjálfs. Árið 1643 kvæntist hann [[Soffía Amalía|Soffíu Amalíu]] af Braunschweig-Lüneburg ([[1628]]-[[1685]]) en þau voru þremenningar, bæði komin af [[Kristján 3.|Kristjáni 3.]] Þau eignuðust saman átta börn.
 
{{Töflubyrjun}}
{{Erfðatafla
| titill = [[Konungur Danmerkur]]
| frá = 16401648
| til = 1670
| fyrir = [[Kristján 4.]]
{{Töfluendir}}
 
== Heimild ==
{{stubbur|æviágrip|saga|danmörk}}
* {{wpheimild | tungumál = Da | titill = Frederik 3. | mánuðurskoðað = 29. október | árskoðað = 2009}}
{{fd|1609|1670}}
 
[[Flokkur:Danakonungar]]
{{fd|1609|1670}}
 
[[ca:Frederic III de Dinamarca]]
7.517

breytingar