„Landsbókasafn Íslands – Háskólabókasafn“: Munur á milli breytinga

ekkert breytingarágrip
No edit summary
[[Mynd:Thjodarbokhladan.jpg|thumb|.|250px|right|Horft á Þjóðarbókhlöðuna frá horni Arngrímsgötu og Suðurgötu]]
'''Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn''' var opnað [[1. desember]] [[1994]] eftir sameiningu [[Landsbókasafn Íslands|Landsbókasafns Íslands]] og bókasafns [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] í Þjóðarbókhlöðunni sem stendur á [[Melarnir|Melunum]] í [[Vesturbær Reykjavíkur|Vesturbæ Reykjavíkur]] nálægt [[Hringbraut]]. Safnið hefur það tvíþætta hlutverk að vera [[þjóðbókasafn]] [[Ísland]]s sem safnar öllu prentuðu íslensku efni og auk þess [[háskólabókasafn]] en safnið á stærsta safn fræðirita[[fræðirit]]a á landinu. Safnið er [[skólabókasafn]] Háskóla Íslands og því er þjónusta þess við skólann skilgreind með sérstökum samningi. Þess utan er safnið [[almenningsbókasafn]] og öllum opið.
 
Safnið var opnað [[1. desember]] [[1994]] eftir sameiningu [[Landsbókasafn Íslands|Landsbókasafns Íslands]] og bókasafns [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] í Þjóðarbókhlöðunni sem stendur á [[Melarnir|Melunum]] í [[Vesturbær Reykjavíkur|Vesturbæ Reykjavíkur]] nálægt [[Hringbraut]].
 
Safnkosturinn er um milljón titlar af ýmsu tagi sem skiptist í nokkur söfn: þeirra á meðal eru sérsöfn einstaklinga, þjóðbókasafnið og [[handrit]] sem aðeins er hægt að skoða á sérstökum lestrarsal á fyrstu hæð í Þjóðarbókhlöðu, tón- og myndsafn safnar [[íslensk tónlist|íslenskri tónlist]] sem hægt er að hlusta á á efstu hæð, og dagblöð og tímarit er hægt að lesa á þriðju hæð. Stærstan hluti fræðirita og bókmenntarita safnsins er hins vegar hægt að skoða í hillum og taka að láni.
 
Starfsmenn safnsins eru tæplega hundrað talsins. Safnið rekur meðal annars upplýsingaþjónustu fyrir skóla og atvinnulíf, landsmiðstöð millisafnalána, bókbandsstofu og skráningardeild. Safnið sér líka um úthlutun [[ISBN]]- og [[ISSN]]-númera fyrir íslenska bóka- og tímaritaútgáfu og heldur utan um íslenska útgáfuskrá. Á síðustu árum hefur safnið staðið að stórum verkefnum sem ganga út á að veita aðgang að safnkostinum á [[Veraldarvefurinn|Veraldarvefnum]]. Dæmi um slík verkefni eru [[Gegnir]] (samskrá íslenskra bókasafna), [[Tímarit.is]] (dagblöð og tímarit), [[Sagnanet]] (handrit) og [[The European Library]] (samleit í spjaldskrám evrópskra bókasafna). Safnið heldur einnig utan um áskriftir ýmissa stofnana að stórum tilvísana- og gagnasöfnum og rafrænum tímaritum.
 
==Saga==
Á [[1951-1960|6. áratugnum]] var farið að ræða um það að óhagkvæmt væri að byggja upp tvö vísindabókasöfn á landinu. Sérstök nefnd undir forsæti [[Þorkell Jóhannesson|Þorkels Jóhannessonar]] rektors var skipuð til að fjalla um málið og árið 1957 var samþykkt [[þingsályktunþingsályktunartillaga]] um að sameina bæri Landsbókasafnið og Háskólabókasafnið sem allra fyrst í sérstöku húsnæði þar sem [[Safnahúsið]] myndi ekki nægja til að svara þörfum sameinaðs bókasafns.<ref>[http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3134563 Tillaga til þingsálykunar - um sameining Landsbókasafns og Háskólabókasafns o.fl.], 1957 Árbók Landsbókasafns Íslands</ref> Í framhaldi af því var farið að ræða um byggingu sérstaks húsnæðis, „þjóðarbókhlöðu“, nálægt háskólanum og voru menn helst á því að ljúka ætti við bygginguna þjóðhátíðarárið [[1974]] þegar minnst yrði 1100 ára afmælis Íslandsbyggðar. Ákveðið var að safnið yrði „gjöf þjóðarinnar til sjálfrar sín“ á þjóðhátíðinni. Söfnin hófu þá undirbúning og fengu meðal annars erlenda sérfræðinga í hönnun slíkra bókasafna frá [[UNESCO]] til ráðlegginga. 1970 var svo samþykkt nánast samhljóða þingsályktun þess efnis byggð á tillögu [[þjóðhátíðarnefnd]]ar sem [[Gylfi Þ. Gíslason]] bar fram. Þá var þegar búið að stofna byggingasjóð með reglulegu framlagi af fjárlögum[[fjárlög]]um til að fjármagna framkvæmdina.
 
===Þjóðargjöfin sem tafðist===
Lyktir þjóðhátíðarmálsins þegar nær dró afmælinu urðu þær að hætt var við flestar tillögur þjóðhátíðarnefndar og fjármagn til verkefna skorið verulega niður. Ákveðið var að taka [[fyrsta skóflustunga|fyrstu skóflustungu]] að nýrri þjóðarbókhlöðu í stað þess að vígja bygginguna eins og upphaflega var ráðgert. Samið var við arkitektana [[Þorvaldur S. Þorvaldsson|Þorvald S. Þorvaldsson]] og [[Manfreð Vilhjálmsson]] um hönnun hússins en [[Arkitektafélag Íslands]] gagnrýndi að ekki hefði verið haldin samkeppni um hönnunina. Staðsetning bókhlöðunnar á [[Birkimelur|Birkimel]] nokkurn spöl frá miðju háskólasvæðisins var líka gagnrýnd en þessari lóð hafði verið úthlutað af borginni á 150 ára afmæli Landsbókasafnsins 1968.
 
Þegar leið á árið 1974 var svovarð ljóst að ekki yrðuværu til nægir peningar til að hefja framkvæmdir og þar við það sat næstu ár. Árin 1972 og 1975 hafði ríkissjóður tekið aftur framlag sitt til byggingasjóðs. [[Olíukreppan 1973|Olíukreppan]] olli því meðal annars að afkoma ríkissjóðs versnaði næstu árin og ekkert varð því af framkvæmdum þótt reglulegaviljinn væri rætt um að hefja byggingufyrir hússinshendi.
 
===Bygging hússins===
Árið 1977 komst loks skriður á málið þegar ákveðið var að verja hluta ágóða af sölu [[þjóðhátíðarmynt]]ar til byggingar þjóðarbókhlöðu. Samningar náðust við [[Reykjavíkurborg]] um gatnagerð og skipulag Birkimelssvæðisins og var meðal annars gert ráð fyrir því að færa [[Melavöllur|Melavöllinn]] um set tímabundið, en áætlað var að hann hyrfi á brott þegar húsið yrði tekið í notkun. [[28. janúar]] [[1978]] hófst byggingartíminn með því að [[Vilhjálmur Hjálmarsson]], menntamálaráðherra, tók fyrstu skóflustungu að húsinu [[28. janúar]] [[1978]]. Eftir það var tekinn grunnur og steyptir sökklar og neðsta gólfplatan. Næstu ár var unnið að uppsteypu hússins og [[Vigdís Finnbogadóttir]] lagði [[hornsteinn|hornstein]] að því [[23. september]] 1981. 1983 var húsið nánast fullsteypt. Það ár komu til landsins sérsmíðaðir [[ál]]skildir sem klæða það að utan.
 
Þótt húsið væri nú nánast fullbyggt var ljóst að töluvert fé vantaði upp á til að ljúka við frágang að innan og utan. Framkvæmdafé var enn skorið niður en 1986 var ákveðið að hluti [[eignaskattur|eignaskatts]] skyldi renna til byggingarinnar árin 1987-1989. Þetta var kallað „þjóðarátak til byggingar Þjóðarbókhlöðu“ en einn af forvígismönnum þess var [[Sverrir Hermannsson]] menntamálaráðherra. Raunin varð hins vegar sú að einungis lítill hluti af eignaskattsaukanum rann til byggingarinnar. Samt var það stóraukið fjármagn miðað við fyrri ár. Steininn tók svo úr 1989 þegar ríkisstjórnin samþykkti að helmingur framkvæmdafjár næsta árs skyldi koma frá [[Happdrætti Háskóla Íslands]]. Háskólinn mótmælti þessari ráðstöfun á sjálfsaflafé skólans harðlega.
Bygging hússins hófst árið 1978 og gekk nokkuð hratt til að byrja með. Hornsteinn var lagður árið 1981 og húsið var fullsteypt og klætt að utan árið 1983. Fjármagn skorti hins vegar til að ljúka frágangi að innan og utan þrátt fyrir að framkvæmdin fengi hluta af auknum eignaskatti árin 1987-1989. 1991 var svo stórauknu fé varið til framkvæmdarinnar og Þjóðarbókhlaðan var loks vígð 1. desember 1994 á hálfrar aldar afmæli íslenska lýðveldisins.
 
Þjóðarbókhlaðan er reglulegur ferningur með fjórum [[stigahús]]um utanáliggjandi auk inngangs sem tengist aðalbyggingunni með [[brú]] þar sem gengið er inn á aðra hæð. Húsið stendur ofaní eins konar dæld eða skál þar sem neðst er grunnt [[síki]] fyllt með vatni. Húsið er fjórar hæðir og kjallari. Í kjallara eru öryggisgeymslur og myndastofa. Á fyrstu hæð er aðstaða starfsfólks, skrifstofur, þjóðdeild og handritadeild auk lestrarsals þjóðdeildar. Aðalinngangur safnsins er á annarri hæð þar sem er afgreiðsla, upplýsingaborð og handbókadeild, auk skrifstofa. Á þriðju og fjórðu hæð eru svo tímarita- og bókasafn safnsins, auk tón- og myndsafns. Í húsinu eru yfir 500 sæti í lestraraðstöðu og nokkrar tölvur til afnota fyrir gesti. [[Þráðlaust net]] er í öllu húsinu. [[Veitingastaður|Veitingastofa]] er rekin á annarri hæð. Fyrir framan innganginn er eins konar hellulögð skál með vatni í.
 
== Tilvísanir ==
{{reflist}}
 
== Tenglar ==
* [http://www.landsbokasafn.is/ Vefsíða safnsins]
* [http://www.althingi.is/lagas/126a/1994071.html Lög um Landsbókasafn Íslands – Háskólabókasafn] {{lög|71|11. maí|1994}}
 
{{stubbur}}
 
[[Flokkur:Opinberar stofnanir]]
11.623

breytingar