Munur á milli breytinga „Dýrlingur“

543 bætum bætt við ,  fyrir 11 árum
ekkert breytingarágrip
[[Mynd:Conversation-saints 01.jpg|thumb|250 px|Dýrlingar í samræðum, lýsing í miðaldahandriti]]
'''Dýrlingur''' (einnigstundum skrifað ''dýrðlingur'') er [[hugtak]] sem notað er um persónu sem þykir búa yfir einstökum [[heilagleiki|heilagleika]]. Viðkomandi persóna hefur gert eitthvað í lifandi lífi sem veitir henni sérstakan sess við hlið [[Guð]]s. Í [[kristin trú|kristinni trú]] eru dýrlingar fólk sem litið er á sem [[fyrirmynd]]ir um gott og rétt líferni.
 
== Helgir menn og dýrlingar ==
* Heilagur ([[latína]]: Sanctus)
 
'''''Staðbundnir dýrlingar''''' eru dýrlingar sem vegsamaðir eru á takmörkuðu svæði. Trúin á þá getur verið takmörkuð við eitt land, eitt [[biskupsdæmi]] eða hérað, eina [[kirkjusókn]] eða kirkju. Staðbundnir dýrlingar hafa yfirleitt ekki fengið staðfestingu páfans, en oft hafa þeir verið staðfestir af viðkomandi biskupi. Segja má að íslensku dýrlingarnir hafi verið staðbundnir dýrlingar, en þó var Þorlákur helgi eitthvað þekktur erlendis.
 
'''''Verndardýrlingur:''''' Í kaþólskri tíð voru kirkjur oftast helgaðar ákveðnum dýrlingum og voru þeir þá taldir ''verndardýrlingar'' kirkjunnar.
 
'''''Nafndýrlingur''''' var það kallað þegar einstaklingur var skírður í höfuðið á ákveðnum dýrlingi, sem þá varð sérstakur verndardýrlingur viðkomandi manns. Sjálfsagt þótti þá að halda hátíðlegan messudag eða hátíðisdag dýrlingsins. Sem dæmi má nefna að [[Lárentíus Kálfsson]], síðar biskup á [[Hólar í Hjaltadal|Hólum]], fæddist á Lárentíusmessu, 10. ágúst, og var skírður í höfuðið á dýrlingi dagsins.
 
'''''Verndardýrlingur:''''': Í kaþólskri tíð voru kirkjur oftast helgaðar ákveðnum dýrlingum og voru þeir þá taldir ''verndardýrlingar'' kirkjunnar. Ef kirkjan var kennd við dýrlinginn, var hann jafnframt ''nafndýrlingur'' kirkjunnar, sbr. t.d. [[Péturskirkjan | Péturskirkjuna]] í [[Róm]].
Sjá nánar: [[Staðfesting heilagleika]].
 
== Dýrlingar í ýmsum kirkjudeildum ==
Í [[kaþólska kirkjan|Rómversk-kaþólsku kirkjunni]] eru um 10.000 dýrlingar. Til að teljast dýrlingur í kaþólsku kirkjunni verður persónanviðkomandi að hafa verið tekin í tölu dýrlinga af [[páfi|páfanum]] (þ.e.a.s. kanóníseraður), ([[latína]]: ''Canonizatiocanonizatio'') af [[páfi|páfanum]]. Með því hefur heilagleiki viðkomanda verið staðfestur af kirkjunni.
 
[[Rétttrúnaðarkirkjan]] álítur alla dýrlinga sem vitað er fyrir víst að hafi komist til [[himnaríki|himna]]. Ekki þarf sérstaka staðfestingu frá trúarleiðtoga hér á jörð til að teljast dýrlingur, en oft eru þeir þó staðfestir af [[patríarki|patríarka]]. Samkvæmt rétttrúnaðarkirkjunni eru því [[manneskjur]] eins og [[Adam]], [[Eva]] og [[Móses]] dýrlingar.
== Íslenskir dýrlingar ==
Skömmu eftir að kaþólska kirkjan á Íslandi varð stofnun, fóru menn að huga að því að koma upp íslenskum dýrlingum. Þrír menn urðu dýrlingar í vitund þjóðarinnar, en enginn þeirra hlaut formlega viðurkenningu páfa fyrir siðaskipti, þ.e. var kanóníseraður.
* [[Þorlákur helgi]] biskup í [[Skálholt]]i. Var útnefndur verndardýrlingur Íslands 14. janúar 1985
* [[Jón Ögmundarson]] biskup á [[Hólar í Hjaltadal|Hólum]].
* [[Guðmundur góði]] biskup á [[Hólar í Hjaltadal|Hólum]]. — Er ekki í dýrlingatali kaþólsku kirkjunnar
Um 1400 var [[Þórður Jónsson helgi]], eða [[Þórður góðimaður]] talinn góður til áheita af íslenskri alþýðu, a.m.k. vestanlands.
 
# [[Magnús Erlendsson]], Orkneyjajarl
# [[Rögnvaldur Kali]], Orkneyjajarl
 
# [[Erlendur biskup]] í [[Kirkjubær í Færeyjum|Kirkjubæ]] í [[Færeyjar|Færeyjum]] (var af sumum talinn helgur maður)
Einnig má nefna [[Hákon háleggur|Hákon hálegg]] Noregskonung, en rannsóknir hafa sýnt að norska kirkjan taldi hann heilagan mann fram til [[siðaskipti|siðaskipta]]. Hann var þó ekki formlega viðurkenndur af páfa, en venjan er sú að ef gömul hefð er fyrir átrúnaði á menn, megi telja þá dýrlinga. Á síðustu árum hefur hans verið minnst í kaþólskum messum í hallarkirkjunni í Akershúsvirki. Bein hans voru flutt þangað árið [[1982]].
 
# [[Erlendur biskup]] í [[Kirkjubær í Færeyjum|Kirkjubæ]] í [[Færeyjar|Færeyjum]] (var af sumum talinn helgur maður)
 
[[Rétttrúnaðarkirkjan]] hefur einnig viðurkennt þúsundir dýrlinga, þar á meðal fjóra «norska», þ.e.:
* [[Matthías postuli]]
* [[Jóhannes skírari]] eða [[Jón baptisti]]
Frá nágrannalöndunum (nokkur dæmi):
* [[Eiríkur hinn helgi]] í [[Svíþjóð]]
* [[Heilagur Georg]] verndardýrlingur Englands
* [[Tröllhæna]] ([[latína]]: [[Triduana]], [[skoska]]: [[Tradwell]]) í [[Skotland]]i
Aðrir dýrlingar (nokkur dæmi):
* [[Agata (dýrlingur)|Agata]] mey og píslarvottur
* [[Agnes (dýrlingur)|Agnes]] mey og píslarvottur
* [[Barbara (dýrlingur)|Barbara]] mey og píslarvottur
* [[Katrín helga]] frá [[Genúa]]
* [[Lárentíus píslarvottur]]
* [[Margrét (skoskur dýrlingur)|Margrét]] drottning frá [[Skotland]]i.
* [[María egypska]]
* [[María Magdalena]]
* [[Marteinn biskup]]
* [[Nikulás erkibiskupbiskup]]
* [[Páll eremíti]] eða [[Páll einbúi]]
* [[Sebastíanus píslarvottur]]
* [[Vítus píslarvottur]]
 
== Heimildir ==
*{{wpheimild | tungumál = sv | titill = Helgon | mánuðurskoðað = 21. desember | árskoðað = 2008}}
 
== Tenglar ==
* [http://www.vortex.is/catholica/tres.html Dýrlingatal Kaþólsku kirkjunnar á Íslandi]
 
[[Flokkur:Kristni]]