Munur á milli breytinga „Sameind“

12 bæti fjarlægð ,  fyrir 12 árum
clean up, typos fixed: hundruða → hundraða using AWB
m (robot Breyti: tl:Tipik)
(clean up, typos fixed: hundruða → hundraða using AWB)
[[Mynd:Atisane3.png|thumb|350px|[[Þrívítt rúm|Þrívíðar]] (til vinstri og í miðju) og [[tvívítt rúmfræðilegt líkan|tvívíðar]] (til hægri) framsetningar [[terpenoíð]]-sameindarinnar atísan.]]
 
Í [[efnafræði]] er '''sameind''' skilgreind sem nægjanlega stöðugur [[rafhleðsla|raf]]hlutlaus hópur tveggja eða fleiri [[atóm]]a með fasta rúmfræðilega skipan sem sterk [[efnatengi]] halda saman. Hana má einnig skilgreina sem einingu tveggja eða fleiri atóma sem [[deilitengi]] halda saman.<ref name="iupac">{{GoldBookRef|title=molecule|url=http://goldbook.iupac.org/M04002.html|year=1994}}</ref> Sameindir greinast frá [[fjölatóma jónir|fjölatóma jónum]] í þessum stranga skilningi. Í [[lífræn efnafræði|lífrænni efnafræði]] og [[lífefnafræði]] er merking hugtaksins ''sameind'' víðari og nær einnig til hlaðinna [[lífræn sameind|lífrænna sameinda]] og [[lífsameind|lífsameinda]]a.
 
Þessi skilgreining hefur þróazt með vaxandi þekkingu á byggingu sameinda. Fyrri skilgreiningar voru ónákvæmari og skilgreindu sameindir sem minnstu [[listi yfir eindir#Sameindir|eind]]ir hreinna kemískra efna sem enn hefðu [[efnasamband|samsetning]]u og efnafræðilega eiginleika þeirra.<ref>[http://antoine.frostburg.edu/chem/senese/101/glossary/m.shtml#molecule Molecule Definition] (Frostburg State University)</ref> Þessi skilgreining reynist oft ótæk því mörg algeng efni, svo sem [[steind]]ir, [[salt|sölt]] og [[málmur|málmar]] eru gerðir úr atómum eða [[jón]]um sem ekki mynda sameindir.
 
== Stærð sameinda ==
Flestar sameindir eru langtum minni en svo að séðar verði berum augum, en þó ekki allar. Minnsta sameindin er [[tvíatóma vetni]], H<sub>2</sub> en lengd hennar er hér um bil tvöföld [[tengilengd]]in sem er 74 [[píkómetri|pm]]. Sameindir sem notaðar eru sem byggingareiningar lífrænna efnasmíða hafa lengd frá nokkrum tugum pm til nokkurra hundruðahundraða pm. Greina má litlar sameindir og jafnvel útlínur einstakra atóma með [[rafeindasmásjá]]. Stærstu sameindir nefnast [[risasameind]]ir og [[ofursameind]]ir. [[Deoxýríbósakjarnsýra]], sem er [[risasameind]], getur orðið [[stórsær|stórsæ]], sem og sameindir margra [[fjölliða]].
 
''Virkur sameindarradíi'' endurspeglar þá stærð sem sameind virðist hafa í lausn.<ref> [www.wipo.int/pctdb/en/wo.jsp?IA=WO1999030745&DISPLAY=DESC -(WO/1999/030745) DOTA-BIOTIN DERIVATIVES
 
Þegar reynt er að skilgreina nákvæmlega hvort tiltekin skipan atóma sé "nógu stöðug" til að líta megi á hana sem sameind, segir [[Alþjóðasamtök um fræðilega og hagnýta efnafræði|IUPAC]] að hún "verði að samsvara lægð á [[mættisorkuyfirborð]]inu sem er nógu djúp til að fanga a.m.k. eitt titringsástand".<ref name="iupac"/> Þessi skilgreining er aðeins háð styrk víxlverkunarinnar milli atómanna, ekki eðli hennar. Raunar telur hún með veikt tengdar samstæður sem yfirleitt væri ekki litið á sem sameindir, svo sem [[helín]]-[[tvíliða|tvíliðuna]] He<sub>2</sub>, sem hefur aðeins eitt [[bundið ástand|bundið]] titrings-ástand<ref>{{cite journal |author=Anderson JB |title=Comment on "An exact quantum Monte Carlo calculation of the helium-helium intermolecular potential" [J. Chem. Phys. 115, 4546 (2001)] |journal=J Chem Phys |volume=120 |issue=20 |pages=9886–7 |year=2004 |month=May |pmid=15268005 |doi=10.1063/1.1704638 |url=}}</ref> og er svo laustengt að hennar verður sennilega aðeins vart við mjög lágan hita.
 
{{Tengill ÚG|lmo}}
 
[[Flokkur:Efnafræði]]
[[Flokkur:Eðlisfræði]]
[[Flokkur:Efnafræðihugtök]]
 
{{Tengill ÚG|lmo}}
 
[[af:Molekuul]]
833

breytingar