Munur á milli breytinga „Kransæðahjáveituaðgerð“

ekkert breytingarágrip
m (Fjarlægi flokk "Hjartað"; Bæti við flokki "Hjarta- og æðakerfið")
== Fylgikvillar ==
Eins og með allar aðgerðir fylgir einhver áhætta því að gangast undir kransæðahjáveituaðgerð, bæði þegar litið er til aðgerðarinnar sjálfrar og fylgikvilla hennar. Hlutfall þeirra sem deyja í aðgerð er um 2-3%<ref name="Clinical Surgery"/> en tíðni sýkinga í skurðsárum eftir aðgerð er allt að 20% innan 30 daga eftir aðgerð.<ref name="Predictors and Outcomes">Hassan, M., Smith, J. M., Engel, A. M. (2006). Predictors and Outcomes of Sternal Wound Complications in Patients after Coronary Artery Bypass Graft Surgery. The American Surgeon, 72(6), 515-20.</ref> Ýmis vandamál geta komið upp hjá sjúklingum fyrir, í og eftir hjartaaðgerð. Fyrir aðgerð er alltaf einhver hætta á að sjúklingur fái [[hjartadrep]] vegna álags og kvíða eða í kjölfar alvarlegrar [[blóðþurrð]]ar til [[Hjartavöðvi|hjartavöðvans]]. Í aðgerðinni sjálfri getur reynst erfitt að venja sjúkling af hjarta- og lungnavél og getur það jafnvel orðið til þess að hjarta sjúklings nái sér ekki á strik að fullu. Í aðgerð er líka hætta á því að sjúklingur fái blóðtappa vegna blóðreks frá græðlingnum.<ref name="Clinical Surgery"/> Eftir aðgerð geta komið upp ýmsar fylgikvillar eins og [[miðmætisbólga]] og ''postpericadiotomy syndrome'' en [[lungnavandamál]] eru algengasti fylgikvillinn og má þar helst nefna [[samfall á lungnablöðrum]], [[Vökvi í brjóstholi|vökva í brjóstholi]] og [[lLungnabólga|ungnabólgu]]. Einnig eru [[hjartsláttartruflanir]] algengar efir hjartaaðgerðir.<ref name="Medical-Surgical Nursing"/> Rannsóknir á kransæðahjáveituaðgerðum sýna samt sem áður fram gangsemi þeirra fyrir fólk með kransæðasjúkdóma og mikilvægi þeirra í að draga úr einkennum tengdum sjúkdómnum og auka lífsgæði sjúklinga.<ref name="Comparative Study">Ballan, A., Lee, G.. (2007). A Comparative Study of Patient perceived Quality of Life pre and post Coronary Artery Bypass Graft Surgery. Australian Journal of Advanced Nursing, 24(4), 24-8.</ref>
 
== Vandamál fyrir og eftir aðgerð ==
 
====Hjartsláttartruflanir====
 
Fyrstu dagana eftir kransæðahjáveituaðgerð er fylgst náið með [[hjartalínuriti]] sjúklings því [[hjartsláttartruflanir]] eru algengur fylgikvilli hjartaaðgerða. Orsakir hjartsláttartruflana geta tengst áverka í aðgerð, svæfingu, notkun hjarta- og lungnavélar, breytingum á kalíum þéttni í blóði, [[lágþrýstingi]], minnkun á [[blóðrúmmáli]] og [[súrefnisþurrð]]. Helstu hjartsláttartruflanirnar eru [[gáttatif]], [[gáttaflökt]] og aðrar ofansleglatruflanir vegna [[bjúgs]] og bólgu í gáttarvef og geta þær valdið ófullnægjandi fyllingu slegla þannig að útfall hjarta minnkar. Minnkað útfall hjarta getur einnig stafað af minnkuðu blóðrúmmáli og [[blóðþrýstingsfalli]] ef mikil blæðing verður.
[[Meðferðin]] felst í nákvæmu eftirliti og skráningu á [[hjartsláttartíðni]] og takti, [[blóðþrýstingur|blóðþrýstingi]] og [[súrefnismettun]]. Viðhald blóðþrýstings eftir hjartaaðgerð er gríðarlega mikilvæg og breytingar á honum getur haft neikvæðar afleiðingar á bata sjúklings. Háþrýstingur eftir aðgerð eykur til að mynda líkur á blæðingu, eykur súrefnisþörf hjartavöðvans og getur valdið [[hjartaþröng]]. Einnig getur [[þvagútskilnaður]] gefið okkur vísbendingu um útfall hjartans og þess vegna mikilvægt að fylgjast með hraða hans. Ef hjartasláttartruflanir verða hjá sjúkingi er honum gefin lyf samkvæmt fyrirmælum læknis og stundum þarf að grípa til þess að stjórna hjartsláttartíðni og takti tímabundið með gangráðvírum sem settur voru við hjarta sjúklings í aðgerðinni. <ref name="Medical-Surgical Nursing"/>
 
====Skert athafnarþrek====
 
Skert [[athafnarþrek]] getur bæði átt við kransæðasjúklinga fyrir og eftir aðgerð. Fyrir aðgerð stafar þrekleysið af ónægu súrefnisframboði tengt skertu blóðflæði til hjartans vegna kransæðaþrengsla. Blóðþurrðin lýsir sér svo sem hjartaöng og viðkomandi finnur að öllum líkindum til aukinnar mæði. Ef sjúklingur er með langt genginn kransæðasjúkdóm og sýnir einkenni í hvíld þarf hann að miklu leiti að vera rúmliggjandi til að minnka súrefnisþörf hjartans. Eftir aðgerð skerðist athafnarþrek sjúklings hins vegar oftast vegna rúmlegu eða hreyfingaleysis sem fylgir óhjákvæmilega aðgerðinni.
Markmið meðferðar við skertu athafnarþreki er að sjúklingur efli hreyfigetu sína stigvaxandi og tjái sig færan um að ljúka áætluðum daglegum athöfnum.<ref name="Medical-Surgical Nursing"/> Helsta [[hjúkrunarmeðferðin]] er hreyfing eins fljótt og kostur gefts eftir aðgerð enda skiptir hún höfuð máli í [[endurhæfingu]] aðgerðarsjúklinga. Ekki er ólíklegt að [[sjúkraþjálfun]] hefjist að kvöldi aðgerðardags eða morguninn eftir en þá sest sjúklingur gjarnan fram á rúmstokk og leyfir fótum að hanga lausum fram af rúminu. Hreyfing flýtir bæði fyrir bata sjúklings og kemur í veg fyrir þekkta fylgikvilla aðgerða eins og vandamálum tengt hjarta- og æðakerfi, [[öndunarfærum]] og [[þvagfærum]], auk þess sem að hún viðheldur [[vöðvavirkni]] sjúklings og kemur í veg fyrir [[hægðatregðu]] (5).
 
====Vandamál tengt öndunarfærum====
 
Þegar notuð er hjarta- og lungnavél í aðgerð verður takmörkun á útþenslu [[lungnablaðra]] og [[öndun]] almennt grynnist en við það minnkar framleiðsla surfactants og lungnablöðrur geta því fallið saman. Einnig geta verkir vegna inniliggjandi [[drenslanga]] komið í veg fyrir að sjúklingur nái að viðhalda eðlilegri öndun. Mikilvægt er því að stuðla að hreinsun öndunarvega í kjölfar aðgerðar svo sjúklingi sé unnt að endurheimta fyrri [[lungnarýmd]].
Meðferð felst í hvatningu á öndunar- og hóstaæfingum ásamt eftirliti með [[blóðgösum]], magni, litarhátt og þykkt drenvökva, hraða, dýpt, takti og áreynslu við öndun og niðurstöðum [[lungnamynda]]. Það að sjúklingur sé vel verkjastilltur gerir honum kleift að iðka öndunar- og hóstaæfingar og hefur það því mikið að segja um árangur meðferðar (4). Með öndunaræfingum er unnt að auka lungnarýmd og koma í veg fyrir slímsöfnun í lungum. Þannig má minnka líkur á því að sjúklingur þrói með sér lungnabólgu og frekara samfall lungnablaðra. Ennfremur örvar djúp innöndun [[hóstaviðbrögð]] sem ýta enn frekar undir hreinsun öndunarvega (5).
 
====Brenglun á vökvajafnvægi====
 
Nákvæmt eftirlit með [[vökvajafnvægi]] sjúklings er nauðsynlegt eftir hjartaaðgerðir og er það gert með því að mæla og skrá inn allan vökva sem sjúklingur fær, um munn og í æð, sem og þvagútskilnað frá honum. Fyrst eftir aðgerð er vökvainntekt sjúklinga takmörkuð vegna mikillar vökvagjafar í aðgerð og til þess að draga úr þeirri vinnu sem hjartað þarf að inna af hendi. Þegar sjúklingur er í hjarta- og lungnavél aukast líkur á [[nýrnabilun]] vegna þess að [[rauðar blóðfrumur]] skemmast og geta valdið stíflu í nýrum en allt að 25% sjúklinga fá einhverja nýrnabilun eftir hjartaaðgerðir. Einnig getur starfsemi nýrna raskast ef blóðþrýstingur verður of lágur í aðgerð.
Hjúkrunarmeðferð felst í því að fylgjast með mælingum á inntöku og útskilnaði vökva hjá sjúklingi, en lágmarks útskilnaður er 30 ml/klst. Sjúkling á einnig að vigta daglega og fylgjast með einkennum um bjúgsöfnun í lungum og útlimum. Gjöf á [[þvagræsilyfjum]] eftir hjartaaðgerðir er ekki óalgeng og því mikilvægt að fylgjast með niðurstöðum blóðrannsókna með tilliti til raflausna, sérstaklega kalium, magnesíum og fosfór.<ref name="Medical-Surgical Nursing"/>
 
====Kvíði====
 
[[Kvíði]] sjúklinga fyrir og eftir kransæðahjáveituaðgerð er eðlilegur í ljósi þess að um stóra aðgerð er að ræða. Kvíði sjúklings getur byggst á mismunandi forsendum og því mikilvægt að finna út hvar rót kvíðans liggur en ótti við breytt heilsufar eða hlutverk er algengur.<ref name="Medical-Surgical Nursing"/> Rannsóknir hafa sýnt að væntingar kransæðasjúklinga til meðferðar hafi áhrif á útkomur og upplifun sjúklinga á eigin lífsgæði eftir kransæðahjáveituaðgerðir.<ref name="Comparative Study">Ballan, A., Lee, G.. (2007). A Comparative Study of Patient perceived Quality of Life pre and post Coronary Artery Bypass Graft Surgery. Australian Journal of Advanced Nursing, 24(4), 24-8.</ref>
Hjúkrunarmeðferðir við kvíða byggjast á því að efla aðlögunarleiðir og getur reynst hjúkrunarfræðingum vel að hafa í huga [[bjargráð]] sjúklinga. Öflug [[fræðsla]] fyrir aðgerð getur dregið úr kvíða hjá sumum en aukið á hjá öðrum. Kvíðastilling getur byggst á því að gefa sjúklingi róandi lyf en stundum getur verið nóg að vera virkur hlustandi og hughreysta sjúkling. Ýmsar slökunarmeðferðir geta virkað vel gegn kvíða sem og stjórn á umhverfisaðstæðum. Mikilvægt er að huga að fjölskyldu sjúklings og aðstandendum því þeir geta upplifað kvíða gagnvart heilsufari sjúklings og jafnvel haft neikvæð áhrif á tilfinningar sjúklings til eigins heilsufars.<ref name="Medical-Surgical Nursing"/>
 
(5) Kozier, B., Erb, G., Berman, A.J. og Snyder,S. (2004). Fundamentals of nursing: Concept, process and practice. (7. útg.). New Jersey: Pearson Prentice-Hall.
 
== Tilvísanir ==
40

breytingar