„Sænsk tónlist“: Munur á milli breytinga

ekkert breytingarágrip
Ekkert breytingarágrip
Ekkert breytingarágrip
 
 
'''Fiðlan''' er sennilega það [[hljóðfæri]] sem mest hefur sett svip á sænska þjóðlagahefð. Orðið „spelman“ í sænsku sem þýðir bókstaflega hljóðfæraleikari, hefur hlotið merkinguna fiðlari, eða fiðluleikari, vegna þess hversu vinsæl fiðlan er í sænskri þjóðlagahefð. Fiðlan var komin til Svíþjóðar á [[17. öld]] og varð fljótt almenn, þar til á [[19. öld]], þegar afturhaldssamir trúarleiðtogar í landinu sögðu að flestar gerðir af tónlist væru syndsamlegar og óguðlegar. Þrátt fyrir kúgunina, urðu þónokkrir fiðluleikarar rómaðir fyrir snilli sína, þar á meðal Lapp-Nils frá Jämtland, Pekkos Per frá Bingsjö og Lejsme-Per Larsson frá Malung. Enginn þessara tónlistarmanna var þó nokkurn tímann hljóðritaður. Hjort Anders Olsson var fyrsti meiriháttar fiðluleikarinn í Svíþjóð sem var hljóðritaður.
 
'''Nikkelharpan''' er hljóðfæri sem líkist fiðlu, en hefur svokallaða snertla, ekki ósvipaða píanólyklum, en spilað er á hljóðfærið með fiðluboga. Uppruni nikkelhörpunnar er óþekktur, en ýmist er talað um að hljóðfærið komi frá Svíþjóð eða að upprunann megi rekja til Þýskalands[[Þýskaland]]s. Vitað er að harpan var til í Svíþjóð árið [[1350]], en það ár var skorin út mynd af henni í kirkjuhlið í Gautlandi. Á 15. og [[16. öldinniöld]]inni var nikkelharpan orðin almenn í Svíþjóð og Danmörku[[Danmörk]]u. Notkun á nikkelhörpu fór minnkandi frá þeim tíma allt fram til 1960, þegar ungu Svíarnir tóku þjóðlagatónlistina ástfóstri, endurlífgarar sænsku þjóðlagahefðarinnar. Hljóðfærið sem á var spilað á 15. og 16. öld er ekki það sama og algengast er í dag. Upprunalega hljóðfærið er samt til í dag, auk margra útfærslna á því, en þessi algengasta, kölluð „nútíma krómatísk nikkelharpa“ varð til fyrir tilstilli tveggja manna. Auguste Brohlin og Eric Sahlström gerðu báðir endurbætur á hljóðfærinu. Brohlin endurbætti upprunalega hljóðfærið upp úr 1925, en Sahlström endurbætti svo nikkelhörpu Brohlins enn frekar um 1980. Þó Brohlin hafi gert endurbæturnar um 1925, fór notkun nikkelhörpunnar samt minnkandi, en það var Sahlström sem gerði það að verkum að þessi gerð er sú sem algengust er í dag. Sahlström kenndi nefnilega öðrum nikkelhörpuleikurum að smíða hljóðfærið, og þeir kenndu öðrum og svo koll af kolli, þannig að í dag eru til u.þ.b. 25.000 nikkelhörpur í Svíþjóð einni og talið er að um 8.000 Svíar spili á hljóðfærið.
 
Sænska sekkjapípan[[sekkjapípa]]n var stór hluti af þjóðlagahefðinni. Sekkjapípuleikarar komu kunnáttunni á hljóðfærið til arftakanna munnlega. Engar nótur eðavoru kennslatil og ekki var kennt á hljóðfærið. Seinasti upprunalegi sekkjapípuleikarinn var Gudmunds Nils Larsson, en hann dó árið [[1949]]. Með honum dó hefðin, en á sjöunda áratugnum með Afturhvarfinu var hljóðfærinu gefið líf á ný.
 
[[harmonikka|Harmonikkur]] og [[munnharpa|munnhörpur]] voru meginþáttur sænskrar þjóðlagatónlistar í upphafi 20. aldarinnar. Frægasti harmonikkuleikari Svíþjóðar er án efa Kalle Jularbo sem var frægur snemma á 20. öldinni. Svo, á tímum afturhvarfsins, voru harmonikkur og munnhörpur ekki vel séðar meðal afturhvarfssinna, eða ekki fyrr en undir lok áttunda áratugarins.
 
 
 
 
Heimildir
 
== Heimildir ==
http://www.nyckelharpa.org/info/history.html
 
http://sv.wikipedia.org/wiki/Nyckelharpa
 
http://en.wikipedia.org/wiki/Music_of_Sweden
[http://www.norbecknyckelharpa.nuorg/swedtradinfo/indexhistory.html]
[http://sv.wikipedia.org/wiki/Nyckelharpa]
[http://en.wikipedia.org/wiki/Music_of_Sweden]
[http://www.norbeck.nu/swedtrad/index.html]
61

breyting