„Venus (reikistjarna)“: Munur á milli breytinga

m
ekkert breytingarágrip
(Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.8.5)
mEkkert breytingarágrip
* snefill [[vetnisflúoríð]]}}
}}
'''Venus''' er önnur [[reikistjarna]]n frá [[Sólin|sól]] og sú sjötta stærsta. [[Sporbraut]] Venusar er sú sem kemst næst því að vera hringlaga af öllum reikistjörnunum og nemur [[skekkja]]n frá hringlögun einungis einu [[prósent]]iprósenti. [[Þverganga|Þvergöngur]] Venusar eru tiltölulega sjaldgæfar og líður oft rúm [[öld]] á milli þeirra. Menn hafa þekkt Venus síðan á forsögulegum tíma. Hún er bjartasti hlutur á [[himinhvelfing]]unni fyrir utan sólina og [[tunglið]]. Eins og [[Merkúr (reikistjarna)|Merkúr]] var algengt að hún væri talin vera tveir aðskildir hlutir, þ.e. morgunstjarnan Eosphorus og kvöldstjarnan Hesperus. [[Grikkland|Grísku]] [[stjörnufræðingur|stjörnufræðingarnir]] vissu þó betur.
 
Venus er [[jarðstjarna]] og er stundum kölluð systurpláneta jarðar enda eru þær á margan hátt mjög líkar: Venus er aðeins örlítið minni en [[jörðin]] (95% af [[þvermál]]i jarðar og 80% af [[massi|massa]] jarðar); fáir [[loftsteinagígur|lofsteinagígar]] eru á yfirborði hvorrar um sig, sem bendir til þess að yfirborð þeirra sé í yngra lagi; [[eðlisþyngd]] þeirra og [[efnafræði]]leg samsetning er svipuð. Vegna ofangreindra þátta var talið að neðan við þykka skýjahulu sína væri Venus mjög lík jörðinni og að þar væri jafnvel líf að finna. Frekari rannsóknir hafa þó leitt í ljós að í mörgum veigamiklum atriðum er Venus gjörólík jörðinni og jafnvel sú reikistjarna innan sólkerfis okkar sem er hvað fjandsamlegust öllu [[líf]]i. [[Þrýstingur]] [[lofthjúpur|lofthjúpsins]] við yfirborð Venusar er 90 [[loftþyngd]]ir. Þetta er nokkurn veginn sami þrýstingur og á 1 km dýpi í höfum jarðarinnar. Lofthjúpurinn er að mestu leyti úr [[koltvíoxíð|koltvísýring]]i (CO₂) og honum má skipta í nokkurra kílómetra þykk lög sem eru að mestu úr [[brennisteinssýra|brennisteinssýru]]. Það eru þessi skýjalög sem valda því að ókleift er að skoða yfirborð reikistjörnunnar með [[sjónauki|sjónaukum]]. Þéttur lofthjúpur Venusar hefur valdið þar svokölluðum [[gróðurhúsaáhrif]]um, sem hækkað hafa yfirborðshita upp í allt að 450 °C. [[Hitastigið]] er í raun tvisvar sinnum hærra en á Merkúri þrátt fyrir næstum tvöfalt meiri fjarlægð frá sólinni. Lengd dags á Venusi er fjandsamleg lífríki eins og það hefur þróast á jörðinni. Einn dagur á Venus (einn snúningur plánetunnar um sjálfa sig) er ígildi 243 daga á jörðu. [[Ár]]ið er styttra á Venusi en dagurinn, það tekur plánetuna aðeins 224 daga að snúast um sólu.
Venus er nefnd eftir hinni [[Rómarveldi|rómversku]] [[Gyðja (guðfræði)|gyðju]] Venus, sem var gyðja ástar og fegurðar. Nafnið er líklega komið til vegna birtu og litar Venusar eins og hún sést frá [[Jörðin|jörðu]] en hún hefur þótt afar falleg. Fyrirbæri á yfirborði Venusar hafa verið nefnd kvenkyns nöfnum (með nokkrum undantekningum þó). Í [[Kína|kínverskri]], [[japan]]skri, [[Kórea|kóreskri]] og [[víetnam]]skri menningu er hún kölluð ''Málmstjarnan'', byggt á [[Frumefnin fimm|frumefnunum fimm]].
 
Venus er nefnd eftir hinni [[Rómarveldi|rómversku]] gyðju [[GyðjaVenus (guðfræðigyðja)|gyðjuVenus]] Venus, sem var gyðja ástar og fegurðar. Nafnið er líklega komið til vegna birtu og litar Venusar eins og hún sést frá [[Jörðin|jörðu]] en hún hefur þótt afar falleg. Fyrirbæri á yfirborði Venusar hafa verið nefnd kvenkyns nöfnum (með nokkrum undantekningum þó). Í [[Kína|kínverskri]], [[japan]]skri, [[Kórea|kóreskri]] og [[víetnam]]skri menningu er hún kölluð ''Málmstjarnan'', byggt á [[Frumefnin fimm|frumefnunum fimm]]. Venus á sér nokkur heiti á íslensku: Blóðstjarna, Friggjarstjarna, Glaðastjarna, Kvöldstjarna og Morgunstjarna.
Menn hafa þekkt Venus síðan á forsögulegum tíma. Hún er bjartasti hlutur á [[himinhvelfing]]unni fyrir utan sólina og [[tunglið]]. Eins og [[Merkúr (reikistjarna)|Merkúr]] var algengt að hún væri talin vera tveir aðskildir hlutir, þ.e. morgunstjarnan Eosphorus og kvöldstjarnan Hesperus. [[Grikkland|Grísku]] [[stjörnufræðingur|stjörnufræðingarnir]] vissu þó betur.
 
[[Könnun Venusar]] hófst fremur snemma vegna nálægðar plánetunnar við jörð. Sovéska könnunarfarið ''[[Venera 1]]'' flaug þar framhjá 1961 og ''[[Venera 7]]'' varð fyrsta könnunarfarið sem tókst að lenda á annarri reikistjörnu og senda þaðan gögn til jarðar árið 1970. Þykk skýjahula hindrar könnun yfirborðs Venusar og fyrstu kortin af plánetunni birtust ekki fyrr en geimkönnunarfarið ''[[Magellan (geimfar)|Magellan]]'' kortlagði hana með ratsjá 1991. Hugmyndir hafa verið uppi um könnun yfirborðsins með geimbílum eða öðrum hætti, en aðstæður á yfirborði Venusar eru mjög erfiðar sökum hita og þrýstings.
Venus er stundum kölluð systurpláneta jarðar enda eru þær á margan hátt mjög líkar:
 
* Venus er aðeins örlítið minni en [[jörðin]] (95% af [[þvermál]]i jarðar og 80% af [[massi|massa]] jarðar).
* Fáir [[loftsteinagígur|lofsteinagígar]] eru á yfirborði hvorrar um sig, sem bendir til þess að yfirborð þeirra sé í yngra lagi.
* [[Eðlisþyngd]] þeirra og [[efnafræði]]leg samsetning er svipuð.
 
Venus á sér nokkur heiti á íslensku. Þau eru: '''Blóðstjarna''', '''Friggjarstjarna''', '''Glaðastjarna''', '''Kvöldstjarna''' og '''Morgunstjarna'''.
 
== Líf ==
 
Vegna ofangreindra þátta var talið að neðan við þykka skýjahulu sína væri Venus mjög lík jörðinni og að þar væri jafnvel líf að finna. Frekari rannsóknir hafa þó leitt í ljós að í mörgum veigamiklum atriðum er Venus gjörólík jörðinni og jafnvel sú reikistjarna innan sólkerfis okkar sem er hvað fjandsamlegust öllu [[líf]]i.
 
[[Þrýstingur]] [[lofthjúpur|lofthjúpsins]] við yfirborð Venusar er 90 [[loftþyngd]]ir. Þetta er nokkurn veginn sami þrýstingur og á 1 km dýpi í höfum jarðarinnar. Lofthjúpurinn er að mestu leyti úr [[koltvíoxíð|koltvísýring]]i (CO₂) og honum má skipta í nokkurra kílómetra þykk lög sem eru að mestu úr [[brennisteinssýra|brennisteinssýru]]. Það eru þessi skýjalög sem valda því að ókleift er að skoða yfirborð reikistjörnunnar með [[sjónauki|sjónaukum]]. Þéttur lofthjúpur Venusar hefur valdið þar svokölluðum [[gróðurhúsaáhrif]]um, sem hækkað hafa yfirborðshita upp í allt að 450 °C. [[Hitastigið]] er í raun tvisvar sinnum hærra en á Merkúri þrátt fyrir næstum tvöfalt meiri fjarlægð frá sólinni.
 
Lengd dags á Venusi er fjandsamleg lífríki eins og þróast hefur á jörðinni. Einn dagur á Venus (einn snúningur plánetunnar um sjálfa sig) er ígildi 243 daga á jörðu. [[Ár]]ið er styttra á Venusi en dagurinn, það tekur plánetuna aðeins 224 daga að snúast um sólu.
 
Venus á sér mörg [[samheiti]] í íslensku. Má þar til dæmis nefna:'' Blóðstjarna'', ''Friggjarstjarna'', ''Glaðastjarna'', ''Kvöldstjarna'' og ''Morgunstjarna''.
 
== Tenglar ==
48.055

breytingar