Munur á milli breytinga „Suharto“

31 bæti bætt við ,  fyrir 1 ári
ekkert breytingarágrip
'''Suharto''' (einnig ritað '''Soeharto''' eða '''Muhammad Soeharto'''; ꦩꦸꦲꦩ꧀ꦩꦢ꧀ꦯꦸꦲꦂꦠ á [[Javanska|javönsku]]) (8. júní 1921 – 27. janúar 2008) var annar forseti [[Indónesía|Indónesíu]]. Hann gegndi því embætti í 31 ár eftir að hafa steypt [[Sukarno]] af stóli árið 1967 þar til hann sagði af sér árið 1998.
 
Suharto fæddist í smáþorpinu Kemusuk nærri borginni Yogykarta á tíma [[Holland|hollenskra]] nýlenduyfirráða í Indónesíu.<ref>{{cite book|authors=Soeharto, as related to G. Dwipayana and Ramadhan K.H.|date=1989|title=Soeharto: Pikiran, ucapan dan tindakan saya: otobiografi|trans-title=Soeharto: My thoughts, words and deeds: an autobiography|publisher=PT Citra Lamtoro Gung Persada|place=Jakarta}}</ref> Hann ólst upp við fátæklegar aðstæður. Foreldrar hans skildu stuttu eftir að hann fæddist og hann var sendur á milli ýmissa fósturforeldra mestan hluta barnæsku sinnar. Á meðan á hernámi [[Japanska keisaradæmið|Japana]] stóð í [[Seinni heimsstyrjöldin|Seinni heimsstyrjöldinni]] gekk Suharto í varnarlið Indónesíumanna undir stjórn Japana. Í sjálfstæðisbaráttu Indónesíumanna gekk Suharto í hinn nýstofnaða [[Indónesíuher]]. Eftir sjálfstæði Indónesíu varð Suharto yfirhershöfðingi. Hermenn undir stjórn Suhartos kváðu þann 30. september 1965 niður valdaránstilraun af hálfu indónesíska kommúnistaflokksins.<ref>Friend, Theodore (2003). ''Indonesian Destinies''. The Belknap Press of Harvard University Press, bls. 107–109; Chris Hilton (höfundur og leikstjóri) (2001). ''Shadowplay'' (sjónvarpsheimildarmynd). Vagabond Films and Hilton Cordell Productions.; Ricklefs, M.C. (1991). ''A History of Modern Indonesia since c. 1300''. 2nd Edition. Stanford: Stanford University Press, bls. 280–283, 284, 287–290</ref> Herinn stóð síðan fyrir andkommúnískum hreinsunum sem [[Central Intelligence Agency|bandaríska leyniþjónustan]] lýsti sem „einu versta fjöldamorði tuttugustu aldarinnar“.<ref>Mark Aarons (2007). "[https://books.google.com/books?id=dg0hWswKgTIC&lpg=PA80&pg=PA69#v=onepage&q&f=false Justice Betrayed: Post-1945 Responses to Genocide]." In David A. Blumenthal and Timothy L. H. McCormack (eds). ''[http://www.brill.com/legacy-nuremberg-civilising-influence-or-institutionalised-vengeance The Legacy of Nuremberg: Civilising Influence or Institutionalised Vengeance? (International Humanitarian Law).]'' [[Martinus Nijhoff Publishers]]. p.&nbsp;[https://books.google.com/books?id=dg0hWswKgTIC&pg=PA81 81].</ref> Í kjölfarið hrifsaði Suharto til sín völd frá fyrsta forseta Indónesíu, [[Sukarno]]. Hann gerðist bráðabirgðaforseti árið 1967 og var kjörinn forseti næsta ár. Hann stóð fyrir samfélagsherferð sem kölluð var „af-Sukarnovæðing“ til þess að má út orðspor forvera síns. Stuðningur við stjórn Suhartos var mikill á áttunda og níunda áratugnum. Á tíunda áratugnum ollu alræðistilburðir og spilling ríkisstjórnarinnar<ref>{{cite news|last=Ignatius |first=Adi |url=http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,1660967,00.html?iid=sphere-inline-sidebar |title=Mulls Indonesia Court Ruling |work=Time |date=11 September 2007 |accessdate=9 August 2009}}; Haskin, Colin, [https://www.theglobeandmail.com/news/world/article663945.ece "Suharto dead at 86"], ''The Globe and Mail'', 27 January 2008</ref> óánægju og [[Fjármálakreppan í Asíu|efnahagskreppa árið 1997]] leiddi til mikilla óeirða og afsagnar Suhartos árið 1998. Suharto lést árið 2008 og fékk ríkisútför.
 
Deilt er um 31 árs valdatíð Suhartos bæði í Indónesíu og erlendis. Á valdatíð sinni byggði Suharto upp sterka, miðstýrða herstjórn. Geta hans til að viðhalda stöðugleika í hinni stóru og fjölbreyttu Indónesíu ásamt andkommúnískum sjónarmiðum sínum gerði honum kleift að stofna til efnahags- og hernaðarbandalaga við vesturveldin í [[Kalda stríðið|kalda stríðinu]]. Mestalla forsetatíð hans var mikill hagvöxtur í Indónesíu og hröð iðnvæðing<ref>