Opna aðalvalmynd

Breytingar

99 bætum bætt við ,  fyrir 9 mánuðum
m
ekkert breytingarágrip
[[Mynd:Maize-teosinte.jpg|thumb|(Frá vinstri til hægri) Teosinte, náttúruleg maísplanta og maísstöngullmaískólfur dagsins í dag.]]
{{Taxobox
| color = lightgreen
Hugtakið ''maís'' er dregið af spænsku formi orðsins mahiz sem notað er í frumbyggjamálinu taino um plöntuna. Maísinn barst snemma til [[Bretland|Bretlands]] og [[Írland|Írlands]], og þar var hann venjulega kallaður sykurmaís. Algengasta form á plöntunni þekkir fólk vel. Sykurmaís er borðaður sem [[grænmeti]] frekar en korn.
AnnaðÍ algengtBandaríkjunum orðer yfiralgengt að maís ersé einfaldlega kallaður korn (corn). ÞettaÞað orð var upphaflega enskanotað hugtakiðum fyrirhvers kornkyns uppskerukornuppskeru í [[Norður-Ameríka|Norður Ameríku]]. Merking þess hefur verið, takmörkuðen frá [[19. öld]] tilhefur merking þess takmarkast við maís, einssem og þaðupphaflega var stytt úrkallaður „Indian korn“corn“. Hugtakið Indian korncorn vísar sérstaklega til marglitaðsmarglits „akurkorns“, (ræktunarafbrigðisins ''Flint korn) ræktunarafbrigðiscorn''.
 
Í vísindalegrialþjóðlegu ogsamhengi, formlegrihvort notkunsem er „maís“formlegu venjulegaeða notaðvísindalegu íer alþjóðleguorðið samhengi„maís“ venjulega notað. Í Bretlandi, [[Ástralía|Ástralíu]] og öðrum enskumælandi löndum er orðið „maís“ oft notað í samhengi matreiðslu, sérstaklega í nafngiftumvöruheitum. VörurVið þekkjum vörur eins og [[poppkorn]], kornflögur og baby maís. „Maís“ er notað í landbúnaði og vísindum.
Í [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]] er maís almennt nefndur „mielie“ eða „mealie“ frá [[portúgalska]] orðinu „milho“. Mielie er máltíð sem er tengd jörðinni.
 
== Afurðir ==
AfEinungis 1/40 hluti maísframleiðslu í Bandaríkjunum, sem er um 40% heimsframleiðslunnar, er einungis 1/40 notaður til manneldis. Dæmi um afurðir til manneldis úr maís eru poppkorn, [[mjöl]], [[Matarolía|olíur]], korn, sýróp og ýmiss konar [[áfengi]] og [[mjöður]]. Stærstur hluti heimsframleiðslunnar er notaður í dýrafóður og í Evrópu eru afurðir úr maís jafnvel notaðar sem fiskibeita. MaísSvo er maís er ekki eingöngu framleiddur til átu heldur má vinna úr honum [[plast]] og ýmis efni.
 
Á síðustu árum hefur [[eldsneyti]] verið unnið úr maís í auknum mæli. Þetta hefur orðið til þess að bændur hafa fengið betur greitt fyrir framleiðsluna og heimsmarkaðsverð á maís tifarsveiflast í takt við heimsmarkaðsverð á [[hráolía|hráolíu]]. Þessi eldsneytisframleiðsla og tenging við heimsmarkaðsverð á hráolíu hefur haft áhrif á matvælaverð.
 
Maís er eitt af undrum [[landbúnaður|landbúnaðar]]. MaísMaísinn, eins og við þekkjum hann í dag, er ræktaður úr náttúrulegri maísplöntu og villtu plöntunni Teosinte.
 
[[Erfðamengi]] maísplöntunarmaísplöntunnar hefur verið raðgreint að mjög stórummiklum hluta. [[Erfðamengi]] hennar er með um 32000 [[Erfðavísir|gen]], sem ereru um 7000 fleiri en það sem finna má í [[erfðamengi]] mannsins.
 
== Ræktun ==
Maís er upprunninn í MexíkoMexíkó en hefur verið ræktaður í Evrópu frá því á 15. öld. Ræktunin hefur tekið mjög miklum breytingum á síðustu áratugum og ræktunarlína maís færst norðar með hverju árinu. Ástæður þess eru breytingar á veðurfari og miklar framfarir í kynbótum og ræktun kornsins. Nú eru til afurðirafbrigði í [[Skandinavía|Skandinavíu]] sem hægt er að rækta til fullþroska maískólfa, tvotvð afbrigði sem annars vegar eru notuð til matjurtasölumanneldis og eins sem fóður fyrir skepnur. Á Íslandi hafa allnokkrir bændur reynt fyrir sér í maísrækt en með misjöfnum árangri þó. Þrátt fyrir að menn telji aðstæður hér ekki svo frábrugðnar aðstæðum annars staðar, til dæmis í [[Skotland]]i, þar sem maísræktun gengur vel hefur árangurinn hérlendis látið á sér standa.
 
Ef einhver hefur hug á að að leggja fyrir sig maís ræktunmaísræktun hefur [[fóðurblandanFóðurblandan]] tekið saman eftirfarandi tillögur að áburði á maís:
Samkvæmt dönskum ráðleggingum er miðað við 145 kg [[Köfnunarefni|köfnunarefnis]] (N), 35 kg [[fosfór]]s (P) og 160 kg [[Kalín|kalíns]] (K) á hvern [[hektari|hektara]] í maísrækt. Þá er nauðsynlegt að áburðurinn innihaldi bæði [[bór]] (B) og [[Brennisteinn|brennistein]] (S). Mjög gott er að nota búfjáráburð til þess að uppfylla snefilefnaþarfir en í kúamykju eru til dæmis bæði bór og brennisteinn.
Nokkrar leiðir eru til þess að uppfylla þessar áburðarþarfir, til að mynda má blanda saman:nota
45 tonnumtonn af kúamykju, 2,80eða 280 kg fjölmóða,af Fjölmóða til að fá 145 kg köfnunarefni (N), 37 kg fosfór (P) og 162 kg kalín (K).
 
Þessu til viðbótar er nauðsynlegt að bera á [[bórax]] sem inniheldur 14,9% bór. Miða má við um 7-8 kg/ha með mykju en tvöfalt það magn þar sem ekki er borinn búfjáráburður á búfjáráburður.
 
== Heimildir ==
354

breytingar