Opna aðalvalmynd

Breytingar

71 bæti bætt við ,  fyrir 10 mánuðum
m
ekkert breytingarágrip
símakóði = 95 |
}}
'''Mjanmar''', einnig þekkt sem '''Búrma''', er stærsta ríki á meginlandi [[Suðaustur-Asía|Suðaustur-Asíu]]. Það á [[landamæri]] að [[Alþýðulýðveldið Kína|Alþýðulýðveldinu Kína]] í norðri, [[Laos]] í austri, [[Taíland]]i í suðaustri, [[Bangladess]] í vestri og [[Indland]]i í norðvestri. Það á ströndliggur að [[Andamanhaf]]i í suðri og [[Bengalflói|Bengalflóa]] í vestri.
 
== Saga ==
Á fimmtu öld fyrir Krist var stofnað konungsríki í þorpinu Tagaung sem er staðsett við efri hluta [[Irawadi]]-fljóts, um 160 km norðan núverandi [[Mandalay]]. Þar ríktu fimmtíu konungar af sömu ætt þar til Tatarar réðust inn í landið úr norðri og lögðu það undir sig. Þá flúði afkomandi síðasta konungsins suður til [[Sri Khettara]] og stofnaði nýtt konungsríki meðal Pyu-ættbálksins. Á svipuðum tíma kom fólk af þjóðflokki Mon-Kmera (annaðhvort kallað Mon eða Talaing (hindí: Telegana)) frá Indlandi og settist að í óshólmum [[Irawadi]]. Þetta fólk flutti með sér [[búddismi|búddatrú]].
 
Á fyrstu öld fyrir Krist komst konungsríki Pyu undir stjórn Mon. Frændi 27. Pyu-konungsins safnaði saman fólki af Pye ættbálki og leiddi í tólf ára göngu til Pagan, þar sem annað fólk af ættbálki Pyu hafði setztsest að. Þar varð til hin fræga Paganhöfðingjaætt til, en mestur konunga hennar var hinn 42. (Anawrahta) sem var við ríktivöld á blómaskeiði ríkisins á 11. öld.
 
Paganríkið leið undir lok á 13. öld meðvið innrás [[Mongólar|Mongóla]]. InnrásEftir innrás Mongóla ogskiptist ríkið skiptist upp í lítil furstadæmi. RíkiðHöfðingjaætt varAva sameinaðsameinaði ríkið á ný af höfðingjaætt Ava semog ríkti í Ava (nærri núverandi Mandalay) árin 1364-1555. Höfðingjaætt Toungoo ríkti árin 1486-1752. Þekktastur konunga hennar var Bayinnaung sem ríkti árin 1651-1681. Undir hans stjórn varð BörmaBúrma að öflugasta og virtasta ríki Suðaustur-Asíu. Árið 1767 kom til styrjaldar við nágrannaríkið [[Tæland]].
 
Toungoo-ættin missti völdinvöld sín aftur til Mon -höfðingjaættarinnar sem endurreistiendurreist hafði ríki sitt í Pegu. MonættinMon-ættin lagði meðal annars undir sig [[Arakan]] (1785) og [[Manipur]] og [[Assan]] (1819). Mjanmarar háðu þrjár styrjaldir við [[Bretland|Breta]], 1824-26, 1852 og 1885 semen þær enduðu með ósigri Mjanmara og innlimun landsins í [[breska heimsveldið]]. BretarÁrið 1886 fluttu árið 1886 Bretar síðasta konung Mon-ættarinnar, Thibaw (1878-1885), til Indlands og gerðu Mjanmar að indversku héraði.
 
Mjanmar fékk eigin stjórnarskrá árið 1937 og var aðskilið frá Indlandi. Fimm árum síðar fóru Bretar brott, skömmu áður en [[Japan]]ir gerðu innrás í landið. Japanska hernámið stóð í fjögur ár. Bretar hröktu Japani á brott 1945 og leiðtogi Mjanmara, Bogyoke Aung San forseti, hóf baráttu fyrir sjálfstæði landsins. Hann var myrtur skömmu áður en Mjanmar lýsti yfir sjálfstæði.
 
Hinn 2. maí 1962 stýrði Ne Win hershöfðingi valdatöku hersins til að koma í veg fyrir skiptingu ríksins og settist að völdum. Stjórn hans þjóðnýtti alla mikilvægustu atvinnuvegi og leyfði aðeins einn stjórnmálaflokk. Landinu[[Herforingjastjórn]] varstýrði stýrtlandinu að meira eða minna leyti af [[herforingjastjórn]] frá árinu [[1962]] og þar til ársinsárið 2011. Árið 1988 urðu mikil mótmæli gegn herforingjastjórninni sem voru barinbrotin á bak aftur. Herinn gaf loks síðarlokum eftirupp völdinvöld sín og þingkosningar voru haldnar fyrst haldnar árið 2010. Í kosningunum árið 2015 komst lýðræðisflokkur [[Aung San Suu Kyi]] til valda en hún hafði setið í stofufangelsi eftir mótmælin 1988.
 
Frá árinu 2016 hafa hrakningar [[Róhingjar|Róhingja]]-fólks komist í hámæli og talað hefur verið um þjóðernishreinsanir hersinsgagnvart áþví þeimhafi herinn stundað þjóðernishreinsanir.
 
==Samfélag==
[[Mynd:Burma en.png|thumb|Fylki og héruð Mjanmar.]]
[[Rangoon]] (Yangon) var höfuðstaður landsins þar til 2005, en í dag er það borgin [[Naypyidaw]]. Rangoon er stærststærsta borgin með um 5 milljónir íbúa. Aðrar meginborgirhelstu borgir eru [[Mandalay]], [[Mawlamyine]] og [[Bago]]. Landinu er skipt niður í sjö fylki og sjö héruð. Fylkin fylgja nokkurn veginveginn þjóðernislínum í landinu. Landið er eitt það fátækasta í heiminum og starfa 2/3 vinnuafls í landbúnaði. Helstu þjóðernishópar eru: Búrmíar, Shan, Karen og Rakhine.
 
[[Theravada búddismi|Theravada-búddismi]] eruer helstu trúarbrögðin, eðasem um 90% mannfjöldanummannfjöldans aðhyllast. MinnihlutiMinnihlutar múslima og kristinna koma þar á eftir.
 
== Tilvísanir ==
354

breytingar