Munur á milli breytinga „Hörpudiskur“

108 bætum bætt við ,  fyrir 2 árum
m
ekkert breytingarágrip
m
m
}}
 
'''Hörpudiskur''' ([[fræðiheiti]]: ''Chlamys islandica'') er [[sælindýr]] af [[diskaætt]] og er hann langstærsta og algengasta tegund ættarinnar hér við land. Hörpudiskur þykir góður til átu.
 
Við [[Ísland]] lifa 11 tegundir diska og er hörpuskelinhörpudiskurinn stærststærstur af þeim og eina tegundin sem hefur verið nytjuð <ref>Jónas Páll Jónsson. (2007). Hörpudiskurinn í Breiðafirði Rannsóknir og ástand stofnsins.Greinargerð unnin fyrir Háskólasetur Snæfellsness og Nátturustofu Vesturlands. Sótt 3. oktober 2014 af http://www.nsv.is/skyrslur/Horpudiskur_JonasPallJonasson.pdf</ref>
 
== Vöxtur og aldur ==
[[Mynd:Afli hörpudiskur1.png|thumb|350px|right|Hörpudiskur. Landaður afli í tonnum á Íslandsmiðum<ref>Hafrannsóknarstofnun Íslands. (2014). Sótt 7. oktober 2014 af http://www.hafro.is/Astand/2014/31-horpudiskur.PDF</ref>]]Aldursgreining við [[Grænland|Grænlandsströnd]] leiddi í ljós að allt að 40% af stofninum væri eldri en 21 árs og þar fundust einstaklingar sem taldir voru eldri en 35 ára. Í [[Noregur|Noregi]] hafa fundist einstaklingar sem hafa náð allt að 23 ára aldri<ref>Jónas Páll Jónsson. (2007). Hörpudiskurinn í Breiðafirði: Rannsóknir og ástand stofnsins.Greinargerð unnin fyrir Háskólasetur Snæfellsness og Nátturustofu Vesturlands. Sótt 3. oktober 2014 af http://www.nsv.is/skyrslur/Horpudiskur_JonasPallJonasson.pdf</ref>.
Við [[Ísland]] er talið að hörpudiskurinn geti orðið yfir 20 ára gamall <ref>Jón Már Halldórsson. (2008). Hvað verða hörpudiskar gamlir, á hverju nærast þeir og hvar finnast þeir umhverfis Ísland. Sótt 2. oktober 2014 af http://www.visindavefur.is/svar.php?id=7347</ref>
[[Vaxtarhraði]] og hámarksstærð hörpudiska ræðst af [[hitastig sjávar|hitastigi sjávar]] og fæðuframboði og er þar af leiðandi breytilegur eftir svæðum. Vöxtur dýrsins er hraðastur í upphafi en minnkarúr honum dregur þegar dýrið eldist. Í [[Breiðafjörður|Breiðafirði]] nær hörpudiskurinn 60mm60 mm hæð (þykkt) við u.þ.b. 6 ára aldur og telst þá hluti veiðistofnisinsveiðistofnsins. Við [[Grænland|Grænlandsstrendur]] tekur það hörpudiskinn 9 ár að ná þessari stærð og 7 ár í [[Norður Noregur |Norður-Noregi]] . Algeng stærð á Hörpudiskihörpudiski við [[Ísland]] er 80-100mm100 mm en heyrst hefur um hörpudiska í [[Jökullfjörður|JökullfirðiJökulfjörðum]] á [[Vestfirðir|Vestfjörðum]] sem náðu 140mm140 hæðmm þykkt <ref>Jónas Páll Jónsson. (2007). Hörpudiskurinn í Breiðafirði: Rannsóknir og ástand stofnsins.Greinargerð unnin fyrir Háskólasetur Snæfellsness og Nátturustofu Vesturlands. Sótt 3. oktober 2014 af http://www.nsv.is/skyrslur/Horpudiskur_JonasPallJonasson.pdf</ref>
 
== Afrán ==
Ýmsar [[Krabbadýr|krabba]]<nowiki/>- og fiskitegundir éta smærri hörpudiska. Við [[Ísland]] hefur hörpudiskur fundist í [[Steinbítur|steinbít]] , [[Ýsa|ýsu]], [[Þorskur|þorski]] og ýmsum [[Flatfiskar|flatfiskategundum]]. [[Krossfiskar]] borðaéta bæði stórar og smáar hörpuskeljar með því að þröngva sér inn í skelina og melta hana með úthverfum maga. Í [[Noregur|Norður -Noregi]] ereru [[Kóngakrabbar|kóngakrabbi]], [[Æðarfugl|æðarfugl]] og [[æðarkóngur]] allt [[afræningji|afræningjar]] hörpuskeljarhörpuskelja<ref>Jónas Páll Jónsson. (2007). Hörpudiskurinn í Breiðafirði: Rannsóknir og ástand stofnsins. Greinargerð unnin fyrir Háskólasetur Snæfellsness og Náttúrustofu Vesturlands. Sótt 3. október 2014 af http://www.nsv.is/skyrslur/Horpudiskur_JonasPallJonasson.pdf</ref>.
 
== Sjúkdómar og sníkjudýr ==
Flesta sjúkdóma í hörpudiski má rekja til [[Frumdýr|frumdýra]] ,og árið 2002 fundust tvenns konar sýkingar í villtum hörpudiski sem rekja má til frumdýra. Frumdýrin virtust annars vegar sýkja hjartað og hins vegar blóðfrumunnar. Frumdýrið sem sýkir blóðfrumunnar veldur miklum skaða. Sumir telja að þessar sýkingar hafi verið megin orsakavaldur fyrir hruni hörpudisksinshörpudisksstofnsins. Aðrir telja hins vegar að hrunið eigi sér flóknari skýringar og sé samblandasambland af [[Ofveiði|ofveiði]], sýkingum, hækkandi hitastigi sjávar og fleiri umhverfisþáttum <ref>Jónas Páll Jónsson. (2007). Hörpudiskurinn í Breiðafirði: Rannsóknir og ástand stofnsins.Greinargerð unnin fyrir Háskólasetur Snæfellsness og Náttúrustofu Vesturlands. Sótt 3. október 2014 af http://www.nsv.is/skyrslur/Horpudiskur_JonasPallJonasson.pdf</ref>.
 
== Kynþroski og hrygning ==
Við [[Ísland]] verður hörpudiskurinn [[Kynþroski|kynþroska]] við 4-5 ára aldur. Karldýrið myndar hvítleitan sviljasekk en kvendýrið bleikan eða appelsínurauðan hrognasekk. Hörpudiskurinn hryggnirhrygnir einu sinni á ári, í júlí, og verða lirfunar botnlægar í september eftir 6-8 vikurhafa verið sviflægar í [[Svif|svifinu]]6-8 vikur.<ref>Jónas Páll Jónsson. (2007). Hörpudiskurinn í Breiðafirði: Rannsóknir og ástand stofnsins.Greinargerð unnin fyrir Háskólasetur Snæfellsness og Nátturustofu Vesturlands. Sótt 3. oktober 2014 af http://www.nsv.is/skyrslur/Horpudiskur_JonasPallJonasson.pdf</ref>
 
== Veiðar á hörpudiski við íslandÍsland ==
[[Mynd:Veiðistaðir Hörpudisks.png|thumb|350px|left|Veiðisvæði við ísland 1995-2003. Dekkstu svæðin sýna mestan afla (tonn/sjm²)<ref>Hafrannsóknarstofnun Íslands. (2014). Sótt 7. október 2014 af http://www.hafro.is/Astand/2014/31-horpudiskur.PDF</ref>]]
 
Veiðar á hörpudiski við Íslandsstrendur hófust árið 1969 frá [[Bolungarvík]] við [[Ísafjarðardjúp]]. Árið 1970 fundust gjöfullgjöful mið í [[Breiðafjörður|Breiðafirði ]] og hafa lang mestarlangmestar veiðar verið þar. Helstu veiðisvæði við Íslandsstrendur, fyrir utan [[Breiðafjörður|Breiðafjörð]], eru [[Húnaflói]] , [[Ísafjarðardjúp]] og [[Arnarfjörður]] . EkkertEnginn hörpudiskur hefur verið veittveiddur afá hörpudiskiÍslandsmiðum síðan 2003árið á íslandsmiðum2003. <ref>Jónas Páll Jónsson. (2007). Hörpudiskurinn í Breiðafirði: Rannsóknir og ástand stofnsins.Greinargerð unnin fyrir Háskólasetur Snæfellsness og Náttúrustofu Vesturlands. Sótt 3. október 2014 af http://www.nsv.is/skyrslur/Horpudiskur_JonasPallJonasson.pdf</ref>
Vel hefur gengiðgekk með tilraunaveiðar á hörpudiski í [[Breiðafjörður|Breiðafirði ]] sumarið 2014. Menn eru hóflega bjartsýnir á að hægt sé að byrja aftur að veiða nokkur hundruð tonn á ári <ref>Fiskifréttir. (2014). Tilraunaveiðar á hörpudisk ganga vel. Sótt 2. október 2014 af http://www.fiskifrettir.is/frettir/109931/</ref>
 
== Veiðar á hörpudiski á erlendum miðum ==
Við vesturströnd [[Norður Ameríka|Norður -Ameríku]] er löng hefð fyrir veiðum á hörpudiski og öðrum [[Diskategundir|diskategundum]] . VeiðarnarAfli við norðausturnorðaustanverðan [[St. Lawrence flóa|St. Lawrence flói]] hafahefur oft farið upp í 3000 tonn af hörpudiski, úten úr því kemurmá fá 300 tonn af vöðva. Í [[Noregur|Noregi]] eru heimildir fyrirum veiðumveiðar á hörpudiski frá 1770 semog var hann þá notaður sem beita viðá [[Lína (veiðarfæri)|Línuveiðarlínuveiðum]]. Norðmenn byrjuðu að veiða hörpudisk við [[Jan Mayen]] árið 1985 og árið eftir veiddu þeir þar 1300013.000 tonn. Lágt stofnstærðarmat árið 1987 leiddi til þess að svæðinu var lokað. Við [[Svalbarði|Svalbarða]] voru veidd 2000 tonn árið 1986 og árið eftir fór veiðin upp í 4000040.000 tonn. Árið 1988 fór veiðin niðríniður í 8000 tonn og var veiðiná næstu ár á eftirárum 2000-7000 tonn, þangað til 1992 þegar svæðinu var lokað. Miklar veiðar voru við [[Bjarnarey (Svalbarða)]] árin 1987-1992 en þá var veiðunumveiðum þar einnig hætt vegna ofveiði. Grænlendingar hófu veiðar á hörpudiski árið 1983 í litlum mæli en árin 1988-1992 var landað 400 – 1900400–1900 tonnum. Síðan 1995 hefur veiðin verið í kringum 1200- 2600 tonn á ári <ref>Jónas Páll Jónsson. (2007). Hörpudiskurinn í Breiðafirði: Rannsóknir og ástand stofnsins.Greinargerð unnin fyrir Háskólasetur Snæfellsness og Nátturustofu Vesturlands. Sótt 3. oktober 2014 af http://www.nsv.is/skyrslur/Horpudiskur_JonasPallJonasson.pdf</ref>
 
== Tenglar ==
354

breytingar