Munur á milli breytinga „Ytterbín“

26 bætum bætt við ,  fyrir 3 árum
nokkrar orðalagsbreytingar
m (Removing Link GA template (handled by wikidata))
(nokkrar orðalagsbreytingar)
 
Efnisástand = Fast form}}
 
'''Ytterbín''' er [[frumefni]] með [[efnatákn]]ið '''Yb''' og er númersætistöluna 70 í [[lotukerfið|lotukerfinu]].
Þetta er mjúkur, silfraður [[sjaldgæfur jarðmálmur]] í flokki [[lantaníð]]a og finnst í steintegundunum [[gadólínít]]i, [[mónasít]]i og [[xenótím]]i. Ytterbín er oft tengt saman við [[yttrín]]<nowiki/>i og önnuröðrum skyldskyldum frumefni,frumefnum og er notað í sumar tegundir [[stál]]s. Náttúrulegt ytterbín er blanda sjö stöðugra [[samsæta]].
 
== Almennir eiginleikar ==
Ytterbín er mjúkt, [[mótanleiki|mótanlegt]] og frekar [[teygjanleiki|teygjanlegt]] frumefni sem hefur silfraðanmeðsilfraðan [[gljái|gljáa]]. SemÞað er sjaldgæfur jarðmálmur erog þaðer auðleysanlegt með [[ólífræn sýra|ólífrænum sýrum]], [[efnahvarf|hvarfast]] hægt í [[vatn]]i og [[oxun|oxast]] í lofti.
 
Ytterbín hefur þrjú [[fjölgervingsform]] sem kölluð eru alfa, beta og gamma og hafaer umskiptingarstig þeirra við -13°[[Celsíus|C]] og 795&nbsp;°C. Betaformið er til við [[stofuhiti|stofuhita]] og hefurer hliðarsetnakristallagerð [[kristallsgerð]]þess áhliðarsetin, meðanen háhitakristallagerð gammaformiðháhitaða hefurgammaformsins miðjusetnaer kristallagerðmiðjusetin.
 
Undir eðlilegum kringumstæðum hefurer rafleiðni betaformiðbetaformsins [[málmur|málmkennda]] [[rafleiðnimálmlík]], en það breytist í [[hálfleiðari|hálfleiðara]] við 16.000 [[loftþyngd]]ir. [[Viðnám]] þess er tíu sinnum meira við 39.000 loftþyngdir en fellur síðan snarlega niður í einn tíunda af viðnámi þesssínu við stofuhitastig við 40.000 loftþyngdir.
 
== Notkun ==
Ein [[samsæta]] ytterbíns hefur verið notuð sem [[geislun|geislauppspretta]] í flytjanlegarfæranlegum [[röntgengeisli|röntgengeislavélarröntgengeislavélum]] þegar [[rafmagn]] er ekki við hendihendina. Málmform þess er einnig notað til að bæta kornastærð, styrkleika og aðra efniseiginleika [[ryðfrítt stál|ryðfrís stáls]]. Ytterbín málmblöndurYtterbínmálmblöndur hafa verið notaðar við [[tannlækningar]]. Það eru fáeinFáein önnur not eru fyrir þetta efni, til dæmis í formi [[jón (eðlisfræði)|jóna]] í [[ljósmagnari|ljósmagnaraljósmögnurum]] [[leysir|leysa]].
 
== Saga ==
Ytterbín var [[uppgötvun frumefnannaSviss|uppgötvað]] af [[SvissSvissneski]]nesska efnafræðingnumefnafræðingurinn [[Jean Charles Galissard de Marignac]] uppgötvaði ytterbín árið [[1878]]. Marignac fann nýjannnýjan þáttefnisþátt í jarðtegundleirtegund sem þekkt var sem [[erbía]] og kallaði þaðhann ytterbíaytterbíu (eftir [[Svíþjóð|sænska]] bænum [[Ytterby]] þar sem að þessi nýi þáttur í erbiaerbíu fannst). Hann grunaði að ytterbía væri efnasamband nýs frumefnis, sem hann kallaði svo ytterbín (semog það var reyndar fyrsti sjaldgæfi jarðmálmurinn sem uppgötvaður var).
 
Árið [[1907]] aðskildi [[Frakkland|franski]] efnafræðingurinn [[Georges Urbain]] ytterbíaytterbíu í tvo hluta, neóytterbíaneóytterbíu og lútesíalútesíu. Neóytterbía varð seinna þekkt sem frumefnið ytterbín og lútesía sem frumefnið [[lútetín]]. Á svipuðum tíma, og algerlega óháð, einangraði [[Auer von Welsbach]] þessi sömu frumefni úr ytterbíaytterbíu, en kallaði þau alderbaraníumaldebaraníum og kassíópeium.
 
Ekki var hægt að ákvarða efnis- og efnafræðilega eiginleika ytterbíns fyrr en [[1953]] þegar þaðfyrst varnáðist fyrst framleittframleiða það í frekarnokkuð hreinu formi.
 
== Tilvist ==
Ytterbín finnst ásamt öðrum [[sjaldgæfur jarðmálmur|sjaldgæfum jarðmálmum]] í nokkrum sjaldgæfum [[steintegund]]um. Það er yfirleitt unnið úr [[mónasít|mónasítsandi]]ssandi (~0,03% ytterbín). ÞaðFrekar erfitt er frekar erfitt að skilja ytterbín frá hinum sjaldgæfu jarðmálmunum en [[jónskipti]]- og [[leysiefnisútdráttur|leysiefnisútdráttaraðferðir]] þróaðar seint á [[20. öld]] hafa einfaldað aðskilnað. Þekkt [[efnasamband|efnasambönd]] ytterbíns eru sjaldgæf og eru ekki enn ekki vel auðkenndauðkennanleg.
 
== Samsætur ==
Náttúrulegt ytterbín samanstendurer afúr sjö stöðugum [[samsæta|samsætum]], Yb-168, Yb-170, Yb-171, Yb-172, Yb-173, Yb-174, andog Yb-176, þarog semer Yb-174 er sú algengasta þeirra (31,8% [[náttúruleg gnægð]]). Efnið á sér 22 [[geislasamsæta|geislasamsætur]] sem hefur verið lýst og stöðugastar þeirra eru Yb-169 sem hefur [[helmingunartími|helmingunartímann]] 32,026 daga, Yb-175 með helmingunartímann 4,185 daga og Yb-166 með helmingunartímann 56,7 klukkustundir. Allar hinar geislasamsæturnar hafa helmingunartíma undir tveim klukkustundum og langflestar af þeim undir 20 mínútum. Ytterbín hefur einnig 6 [[systurkjarni|systurkjarna]] og stöðugastur þeirra er Yb-169m (helmingunartími 46 sekúndur).
22 [[geislasamsæta|geislasamsætum]] hefur verið lýst, og sú stöðugasta af þeim er Yb-169 sem hefur [[helmingunartími|helmingunartíma]] 32,026 daga, Yb-175 með helmingunartíma 4,185 data, og Yb-166 með helmingunartíma 56,7 klukkustundir. Allar hinar geislasamsæturnar hafa helmingunartíma undir tveim klukkustundum og langflestar af þeim undir 20 mínútur. Ytterbín hefur einnig 6 [[systurkjarni|systurkjarna]], þar sem sá stöðugasti er Yb-169m (helmingunartími 46 sekúndur).
 
Samsætur ytterbíns spannahafa [[atómmassi|atómmassa]] frá 150,955 (Yb-151) upp í 179,952 (Yb-180). Aðal <nowiki/>[[sundrunarháttur]] þess ááður undanen algengastakemur að algengustu stöðugu samsætunni, Yb-174, er [[rafeindahremming]] og aðalsundrun eftir það er [[betasundrun]]. Aðal[[dótturefni]] ááður undanen kemur að Yb-174 eru samsætur frumefnis 69 ([[túlín]]) og aðaldótturefni á eftir ereru samsætur frumefnis 71 ([[lútetín]]).
 
<!-- Of interest to modern [[quantum optics]] ytterbium isotopes are able to conform to both [[Bose-Einstein statistics]] and [[Fermi-Dirac statistics]] making them interesting probes in [[optical lattices]]. -->
 
== Varúðarráðstafanir ==
Þó svo að ytterbín sé frekar stöðugt, skal þó geyma það í lokuðum ílátum til að vernda það fráfyrir lofti og raka. Öll efnasambönd ytterbíns skyldi telja [[eituráhrif|baneitruð]] þó að fyrstu rannsóknir bendi til að takmörkuð hætta stafi af þeim. Efnasambönd ytterbíns geta þó valdið ertingu á [[húð]] og í [[auga|augum]] og hugsanlega [[vansköpun]]. Af málmdufti þess stafar [[eldur|eld-]] og [[sprenging|sprengihætta]].
 
== Tenglar ==
Óskráður notandi