Munur á milli breytinga „Lútetín“

98 bætum bætt við ,  fyrir 3 árum
nokkrar orðalagsbreytingar
m (Removing Link GA template (handled by wikidata))
(nokkrar orðalagsbreytingar)
 
Efnisástand = Fast form}}
 
'''Lútetín''' er [[frumefni]] með [[efnatákn]]ið '''Lu''' og er númersætistöluna 71 í [[lotukerfið|lotukerfinu]].
Þetta er málmkennt frumefni úr [[lantaníð|hópi lantaníða]]hópnum semog finnst yfirleitt samaní meðnámunda við [[yttrín|yttrín.]]i ogÞað er stundum notað í [[málmblanda|málmblöndur]] og sem [[hvati]] í margvíslegum efnaferlum. Ef samhenginu milli [[blokk (lotukerfið)|blokka í lotukerfinu]] og [[efnaflokkur|efnaflokkarefnaflokka]] er stranglega fylgt væri hægt að flokka lútetín sem [[hliðarmálmur|hliðarmálm]] en það er þó almenntvenjulega flokkað sem [[lantaníð|lantaníði]].
 
== Almennir eiginleikar og notkun ==
Lútetín er silfurhvítur, [[tæring]]arþolinn, þrígildur [[málmur]] sem er nokkuð stöðugur í snertingu við [[loft]] og er þyngst og harðast allra [[lantaníð]]a. Lútetín hefur hæstu [[spinntala|spinntölu]] allra frumefna, eða 7.
 
Dýrt er að nálgast þetta frumefni í nothæfu magni og hefurer það því til almennfárra notalmennra nota. Þrátt fyrir það,Þó er hægt að nota lútetín sem [[hvati|hvata]] ívið klofninguklofning á [[jarðolía|jarðolíu]], einnig er hægt að nota það í [[vetnisbinding]]u og [[fjölliðun]].
 
== Saga ==
Lutetín[[Frakkland|Franski]] vísindamaðurinn [[Georges Urbain]] og [[Austurríki|austurríski]] steindafræðingurinn [[Carl Auer von Welsbach]] uppgötvuðu lútetín (úr ''[[Lutetia]]'' sem er [[latína|latneska]] heitið yfir [[París]]) varóháð óhátthvor uppgötvaðöðrum árið [[1907]] af [[Frakkland|franska1907.]] vísindamanninum [[Georges Urbain]] og [[Austurríki|austurríska]] steindafræðingnum [[Carl Auer von Welsbach]]. Fundu þeir báðir lútetín sem óhreinindi í steintegundinni [[ytterbía|ytterbíu]], sem að var talið var, af [[Sviss|svissneskasvissneski]] efnafræðingnumefnafræðingurinn [[Jean Charles Galissard de Marignac]] og fleirum,fleiri samanstandatöldu að væri eingöngu afúr frumefninu [[ytterbín|ytterbíni]].
 
AðgreiningUrbain lútetínslýsti fráfyrstur ytterbínimanna Marignacshvernig vargreina fyrst lýstlútetín affrá Urbainytterbíni Marignacs og hlaut hann því þann heiður að nefna það. Hann valdi nöfnin neoytterbín (''nýja ytterbín'') og lútesín yfir hið nýja frumefni en neoytterbínneoytterbíni var að lokum breytt aftur í ytterbín og árið [[1949]] var stafsetningu frumefnis 71 breytt í lútetín.
 
Welsbach stakk upp á ''kassíopín'' fyrir frumefni 71 (eftir stjörnumerkinu [[Kassíópeia]]) og ''albebaranín'' sem nýja nafnið á ytterbíni en þessum uppástungum var hafnað (þó að margir Þýskirþýskir vísindamenn kalla en frumefni 71 enn kassíópín).
 
== Tilvist ==
Lútetín finnst næstum alltaf í bland við aðra lantaníða en næstum aldrei eitt og sér. Það er mjög erfitt að skilja það frá öðrum frumefnum og það er sjaldgæfast af öllumallra náttúrulegumnáttúrulegra frumefnumfrumefna. Þar af leiðandi er það eitt af dýrustu málmunum, og kostar grammið af því nær sex sinnum meira en [[gull]].
 
Hagkvæmasta vinnsla lútetíns er úr [[fosfat|fosfatsteindinni]]steintegundinni [[mónasít|mónasíti]]: ([[seríum|Ce]], [[lantan|La]], o.s.frv)[[fosfór|P]][[súrefni|O]]<sub>4</sub> sem samkvæmt innihaldi telst um 0,003% lútetín. EinungisAðeins nýlega hefur hreinntekist að einangra hreinan lútetín[[málmur|málm]] verið einangraður og er það gríðarlega erfitt að útbúa. ÞaðLútetínið er skilið af frá öðrum lantaníðum með [[jónskipti|jónskiptum]] ([[afoxun]] vatnsfirtsvatnsfirrts Lu[[klór|Cl]]<sub>3</sub> oreða Lu[[flúor|F]]<sub>3</sub> með, annaðannaðhvort hvortmeð [[alkalímálmur|alkalímálmi]] eða [[jarðalkalímálmur|jarðalkalímálmi]]).
 
== Samsætur ==
Náttúrulegt lútetín samanstendurer aðeins afúr einni stöðugri [[samsæta|samsætu]], Lu-175 (97,41% [[náttúruleg gnægð]]). Alls 33 [[geislasamsæta|geislasamsætum]] hefur verið lýst, og ereru þær stöðugastastöðugustu Lu-176, sem hefur [[helmingunartími|helminungartímahelmingunartímann]] 3,78 × 10<sup>10</sup> (2,59% náttúruleg gnægð), Lu-173 með helmingunartímahelmingunartímann 3,31 ár, og Lu-173 með helmingunartímahelmingunartímann 1,37 ár. Allar aðrar geislasamsætur hafa helmingunartíma sem er minnistyttri en 9 dagar og, flestar afþeirra þeim minnistyttri en hálf-tímahálftíma.
 
Samsætur lútetíns spanna [[atómmassi|atómmassa]] frá 149,973 (Lu-150) upp að 183,961 (Lu-184). Aðal <nowiki/>[[sundrunarháttur]] þess á undan algengastaalgengustu stöðugu samsætunnisamsætu þess, Lu-175, er [[rafeindahremming]] (ásamt örlitlu magni af [[alfasundrun]] og [[róteindageislun]]) og aðalsundrun eftir það er [[betasundrun]]. Aðal[[dótturefni]] á undan Lu-175 eru samsætur frumefnis 70 ([[ytterbín]]) og aðaldótturefni á eftir ereru samsætur frumefnis 72 ([[hafnín]]).
 
== Varúðarráðstafanir ==
Líkt og aðrir lantaníðar er lútetín talið hafa lítil [[eituráhrif]] en skyldi þó höndlaskyldi meðhöndla það, og efnsamböndefnasambönd þess, með varkárni. Stafar [[eldur|eldEld-]] og [[sprenging|sprengihætta]] stafar af málmdufti þess. Lútetín þjónar engum líffræðilegum tilgangi í mannslíkamanum en er þó talið örva [[efnaskipti]].
 
== Tenglar ==
Óskráður notandi