Munur á milli breytinga „Litín“

126 bætum bætt við ,  fyrir 3 árum
nokkrar orðalagsbreytingar
m (Removing Link GA template (handled by wikidata))
(nokkrar orðalagsbreytingar)
Suðumark = 1615,0|
Efnisástand = Málmur}}
'''Litín''', stundum nefnt '''líþíumliþíum''', '''liþín''', '''litíum''' eða '''lítíum'''<ref name="efn">{{orðabanki|325920|ordabanki=Efnafræði}}</ref> (frá [[gríska]] orðinu [[wikt:en:λίθος#Ancient Greek|λίθος]], ''liþos'' sem merkir „steinn“) er [[frumefni]] með [[efnatákn]]ið '''Li''' og er númersætistöluna þrjú3 í [[Lotukerfið|lotukerfinu]]. Í hreinu formi er litín mjúkur, silfurgrár málmur sem tærist og missir gljáann við snertingu við [[loft]] eða [[vatn]]. Það er léttasta fasta efnið og er aðallega notað í varmaflutningsefnum, í [[rafhlaða|rafhlöðum]] og í [[geðstillandi efnasambönd]]um.
 
== Almenn einkenni ==
Litín er léttast allra [[málmur|málma]] og hefur hálfan eðlismassa [[vatn]]s. Það er silfraður málmur og svo mjúkt að hægt er að skera það með beittum hníf. Eins og allir [[alkalímálmur|alkalímálmar]] hefur litín einungis eina [[gildisrafeind]]. Það tapar þeirri rafeind auðveldlega og breytist þá í jákvætt hlaðna jón með ysta [[rafeindahvel]]ið tómt. Sökum þess hvarfast litín auðveldlega í [[vatni]] og finnst því ekki eitt og sér í náttúrunni. Þrátt fyrir það er það ekki jafn hvarfgjarnt og hið efnafræðilega svipaða frumefni [[natrín]].
 
Þegar því er haldið yfir eldi, gefur það frá sér sláandiáberandi [[fagurrauður|fagurrauðan]] [[litur|lit]], en þegar það brennur kröftuglega verður það skínandi hvítt. Ef það kemst í snertingu við [[vatn]] eða [[loft]] kviknar í því. Þetta er eini málmurinn sem hvarfast við [[nitur]] við [[stofuhitastig|stofuhita]]. Litín hefur háamikla [[eðlisvarmarýmd]], 3582 J/(kg·K), og stórtvítt hitastigssvið í vökvaformi sem veldur því að það er mjög nytsamlegt efni.
 
== Notkun ==
Vegna mikillar [[eðlisvarmarýmd]]ar er litín notað ívið varmaflutning. Það er einnig mikilvægt efni í [[forskaut]] [[rafhlaða|rafhlaðna]] sökum hás [[rafefnamætti]]s. AukLitínrafhlöður þesseru ekki veraaðeins léttari en hiðvenjulegar almenna þurrhlaðþurrhlöður, heldur framleiða þessarþær rafhlöðurlíka hærri [[spenna|spennu]] (3 [[volt]] á móti 1,5 voltum). Önnur not:
 
* [[Litínsalt|Litínsölt]] eins og til dæmis [[litínkarbónat]] (Li<sub>2</sub>[[kolefni|C]][[súrefni|O]]<sub>3</sub>), [[litínsítrat]] og [[litínórótat]] sem eru geðstillandi efni. Þau eru notuð ívið meðferð á [[geðhvarfasýki]], því ólíkt öðrum geðstillandi efnum, vinna þau á bæði á [[geðhæð]] og [[þunglyndi]]. Litín er einnig notað til að auka áhrif annarra [[geðdeyfðarlyf]]ja. NytsamlegtTil magnþess að litín litínsgagnist í þessum tilgangi erþarf aðeinsmagn réttþess undir eituráhrifumvera ogþað þarfmikið að það jaðrar við eituráhrif og því þarf að fylgjast vel með styrkistyrk þess í blóði á meðan á meðferð stendur.
* [[Litínklóríð]] og [[litínbrómíð]] eru gríðarlega [[vökvasæll|vökvasælvökvasækin]] og ereru iðulega notaðnotuð sem [[þurrkefni]].
* [[Litíntsterat|Litínstearat]] er algengt háhita[[smurefni]] til hverskynshvers kyns nota.
* Litín er notað sem [[málmblanda|málmblendisþáttur]] ívið efnasmíði [[lífrænn]]a efnasambanda.
* Það er notað sem [[bráð (málmvinnsla)|bráð]] til að hjálpaflýta sambræðslu málma í [[rafsuða|rafsuðu]] og [[lóðning]]u. Það kemur einnig í veg fyrir myndun oxíða á meðan suðu stendur með því að gleypa í sig óhreinindi. Þessi bræðsluhæfileiki er einnig mikilvægur sem bráð í framleiðslu á [[leirmunur|leirmunum]], [[glerungur|glerung]], og [[gler]]i.
* [[Litínhýdroxíð]] er notað til að vinna [[koltvísýringur|koltvísýring]] úr lofti í [[geimfar|geimförum]] og [[kafbátur|kafbátum]]. Hvaða alkalíhýdroxíð sem er gleypir í sig CO<sub>2</sub> en litínhýdroxíð er tilvalið sökum lágslítils eðlismassa.
* [[Málmblanda|málmblöndur]] litíns viðog [[ál|áls]], [[kadmín|kadmíns]], [[kopar|kopars]] og [[mangan|mangans]] eru notaðar í afkastamiklaálagsþolna hluti í [[flugvél|flugvélum]]ar.
 
== Varúðarráðstafanir ==
Litín í hreinu formi er gríðarlega eldfimt og stafar af því svolítilnokkur sprengihætta þegar það kemst í snertingu við loft og þáekki sérstaklegasíður vatn. Erfitt er að slökkva litínelda, þarf til þess þarf sérstök efni sem hönnuð eru til þess að slökkva í þeimþá. Litín er einnig tærandi og fara þarf að meðhöndlameð það á sérstakan hátt til að koma í veg fyrir snertingu viðþað snerti húð. Geyma skyldi litín í óhvarfgjörnu efnasambandi eins og til dæmis [[nafta]] eða [[kolvatnsefni]]. Litínefnasambönd gegna engu líffræðilegu hlutverki og eru talin örlítið [[eituráhrif|eitruð]]. Þegar þaðefnið er notað sem lyf, verður að fylgjast mjög varlega með styrk Li<sup>+</sup> í blóði.
 
== Tilvísanir ==
Óskráður notandi