Munur á milli breytinga „Kalín“

10 bæti fjarlægð ,  fyrir 2 árum
nokkrar orðalagsbreytingar
m (Tók aftur breytingar 89.160.205.162 (spjall), breytt til síðustu útgáfu Dexbot)
(nokkrar orðalagsbreytingar)
| Efnisástand = Fast efni
}}
'''Kalín''', '''kalíum''' eða '''Potassium''' ([[latína]]: ''kalium'' úr [[arabíska|arabísku]]: القَلْيَه‎ ''al-qalyah'' „jurtaaska“, orðið [[alkalí]] er af sömu rót) er [[frumefni]] með [[efnatákn]]ið '''K''' og er númer nítján í [[lotukerfið|lotukerfinu]]. Þetta er mjúkur, silfurhvítur, málmkenndur [[alkalímálmur]] sem í náttúrunni finnst aðeins sem jónískt salt, bundinn öðrum frumefnum í [[sjó]] og mörgum [[steinefni|steinefnum]].
 
Kalín er nauðsynlegt fyrir virkni [[fruma|frumna]] í öllum [[lífvera|lífverum]] og finnst því í vefjum bæði dýra og jurta, sérstaklega í jurtafrumum þar sem mestur þéttleiki kalíns er í [[ávöxtur|ávöxtum]]. Kalín [[oxun|oxast]] fljótt í [[loft]]i, er mjög hvarfgjarnt, þá sérstaklega í snertingu við [[vatn]], og líkist [[natrín]]i efnafræðilega.
 
== Almenn einkenni ==
Kalín hefur minnier eðlismassaeðlisléttara en vatn og er annar léttasti málmurinn, á eftir [[litín]]i. Það er mjúkt, fast efni sem auðveldlega hægt er að skera auðveldlega með hníf og er silfrað á litinn þegar yfirborðið er tært. Það [[oxun|oxast]] hratt þegar það kemst í snertingu við [[loft]] og verður því að geyma það í [[jarðolía|jarð-]] eða [[steinolía|steinolíu]].
 
Líkt og aðrir alkalímálmar hvarfast kalín af miklum krafti ívið vatnivatn og myndar þá [[vetni]]. Ef því er dýft í vatn getur kviknað í því sjálfkrafa. Sölt þess gefa frá sér [[fjólublár|fjólubláan]] lit ef þau eru sett í eld.
 
== Notkun ==
* [[Kalínoxíð]] er aðallega notað í [[áburður|áburð]].
* [[Kalínhýdroxíð]] er mikilvægt iðnaðarefni, notað sem sterkur [[lútur]].
* [[Saltpétur]] (KNO<sub>3</sub>) er notaður í [[byssupúður]].
* [[Kalínkarbónat]] (K<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>), einnig þekkt sem [[pottaska]], er notað í framleiðslu á [[gler]]i.
* Gler, sem er meðhöndlað er með kalíni í vökvaformi, er mun sterkara en venjulegt gler.
* [[NaK]], [[málmblanda]] [[natrín]]s og kalíns, er notað sem varmaleiðandi efni.
* Kalín er nauðsynlegt vexti [[jurt]]a og finnst í flestum tegundum [[jarðvegur|jarðvegs]].
* Í [[fruma|frumum]] [[dýr]]a ereru kalínjónkalínjónir nauðsynlegnauðsynlegar til að halda frumunum á lífi (sjá [[kalínjónadæla]]).
* [[Kalínklóríð]] er notað sem staðgengill fyrir [[matarsalt|matarsalts]] og einnig til að stöðva hjartað, eins og til dæmis í [[hjartaskurðlækningar|hjartaskurðlækningum]] eða í [[aftaka með banvænum lyfjaskammti|aftökum með banvænum lyfjaskammti]].
* [[Ofuroxíð]]ið KO<sub>2</sub> er notað sem færanleg uppspretta súrefnis og sem koltvíoxíðgleypir. Það er nytsamlegt í [[enduröndunartæki|færanlegum öndunartækjum]].
 
Óskráður notandi