Munur á milli breytinga „Silfurberg“

16 bætum bætt við ,  fyrir 3 árum
örfáar orðalagsbreytingar
(örfáar orðalagsbreytingar)
[[Image:Calcite-HUGE.jpg|thumb|Silfurberg frá Dixon, New Mexico]]
'''Silfurberg''' er tært afbrigði af kristölluðumkristölluðu kalksteinikalki ([[kalsít]] eða [[kalkspat]]) og er mjög fágætt utan [[Ísland]]s enda gjarnan kennt við Ísland á erlendum [[tungumál]]um, sbr. ''Iceland spar'' á [[Enska|ensku]]. Ekkert [[silfur]] er í silfurbergi, en nafnið er dregið af því að það er silfurtært. Silfurberg klofnar vel í tígla og klýfur ljósið í tvo geisla sem sveiflast hornrétt hvor á annan. Þessir eiginleikar greina silfurberg frá öðrum kalksteinikalksteindum. Efnasamsetningin er kolsúrt kalk (kalsíum karbónatkalsíumkarbónat), Ca[CO<sub>3</sub>], [[harka]]n er 3 og [[eðlismassi]]nn 2,71.
 
== Rannsóknir ==
Danski fræðimaðurinn [[Rasmus Bartholin]] lýsti fyrstur hinu tvöfalda ljósbroti í silfurbergi í bók sinni ''Experimenta crystalli Islandici'' (1669). Síðan hafa fjölmargir vísindamenn byggt rannsóknir á því, svo sem [[Christian Huygens]], [[Isaac Newton]] og margir fleiri. Rekur Leó Kristjánsson þá sögu í neðangreindum ritgerðum sínum sem hér er vitnað til.
 
== Helgustaðanáma ==
Í [[Helgustaðanáma|Helgustaðanámu]] var silfurberg fyrst sótt á [[17. öld]], en ekki var farið að vinna það fyrr en um 1804, og ekkert að ráði fyrr en eftir 1850. Vinnslan stóð síðan með hléum fram um miðja [[20. öld]].
 
Stærstu silfurbergskristallar sem fundist hafa komu úr Helgustaðanámu, og voru margir þeirra alveg tærir og gallalausir. Flestir þeirra fóru í vinnslu, en nokkrir eru á söfnum erlendis. Um aldamótin 1900 fékkstkom úr námunni stærsti kristallinnkristall silfurbergs sem sögur fara af, um 300 kg að þyngd, en því miður var hann klofinn niður til vinnslu og er ekki til nákvæm lýsing á honum.
 
Silfurberg er mjög stökkt og viðkvæmt í vinnslu og þarf því að grafa eftir því með handverkfærum, helst tréfleygum. Silfurbergið þolir illa högg og koma þá brestir í það. Ef mikið er um bresti missir silfurbergið tærleikann og verður hvítleitt. Slíkt silfurberg var kallað „rosti“. Talið er að miklar skemmdir hafi orðið á silfurberginu í Helgustaðanámu þegar [[sprengiefni]] var notað í vinnslunni {{heimild vantar}}.
[[Guðjón Samúelsson]] húsameistari notaði silfurberg til skrauts í nokkrum byggingum, t.d. [[Landakotskirkja|Landakotskirkju]], [[Þjóðleikhúsið|Þjóðleikhúsinu]] og [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]. Eftir að farið var að [[steining|steina]] hús að utan, var stundum blandað dálitlu af silfurbergi í steininguna til þess að glampaði á hana í sólskini.
 
Óstaðfestar tilgátur eru um að silfurbergskristallar hafi verið notaðir sem [[sólarsteinn|sólarsteinar]] á miðöldum. Nýlegur fornleifauppgröftur, þar sem silfurberg fannst í Breskubresku herskipi frá 16. öld, bendir samt til þess að það hafi eitthvað verið notað sem siglingartæki.<ref>{{vefheimild|höfundur=Gannon, Megan|titill="First Evidence of Viking-Like 'Sunstone' Found"|url=http://www.livescience.com/27696-viking-sunstone-shipwreck.html|publisher=Live Science|mánuðurskoðað=6 mars|árskoðað=2013}}</ref>
 
== Neðanmálsgreinar ==
Óskráður notandi