Munur á milli breytinga „Járn“

15 bætum bætt við ,  fyrir 2 árum
allnokkrar orðalagsbreytingar
m (Removing Link GA template (handled by wikidata) - The interwiki article is not good)
(allnokkrar orðalagsbreytingar)
 
== Almennir eiginleikar ==
Venjulegt járn[[atóm]] hefur 56 sinnum meiri massa en venjulegt [[vetni]]satóm. Járn er algengasti málmurinn og er talið tíunda algengasta [[frumefni]]ð í [[alheimurinn|alheiminum]]. [[Jörð]]in er einnig af mestum hluta búin til úr járni (um 34,6% eftir þyngd). LögMismunandi jarðarinnarhlutföll hafajárns eru geymaí mismunandilögum hlutfölljarðarinnar. af járni; kjarninnKjarninn er til að mynda að miklum hluta úr járni meðan skorpanhlutfall þess í jarðskorpunni er aðeins um 5% gerð úr því. Það er mögulegt að innri kjarninn sé gerður úr einum járn[[kristall]]i þó að þaðlíklegra líklegra að hann sé blanda afúr járni og [[nikkel]]. Þetta magn járns er talið orsakavaldur [[Segulsvið Jarðar|segulsviðs jarðar]]. Efnatákn þess, ''Fe'' er skammstöfun á [[latína|latneska]] heitinu yfir járn, ''ferrum''.
 
Járn er [[málmur]] sem er unninn er úr járngrýti og finnst yfirleitt aldrei ísem sinnihreint náttúrulegu myndfrumefni. Til að ná járni yfir á frumefnaformifrumefnisformið, verður að ná út úr því óhreinindum með [[efnarýring|rýringu]]. Járn er notað í framleiðslu á [[stál]], sem er ekki frumefni heldur [[málmblanda]], lausn mismunandi málma (og stundum málmleysingja, þá sérstaklega [[kolefni]]<nowiki/>s).
 
Kjarni járns hefur hæstu bindiorku kjarneinda, þannig að það er þyngsta frumefnið sem framleitt er með kjarnasamruna og það léttasta með kjarnaflofnunkjarnaklofnun. Þegar stjarna hefurer orðin geymanógu nógan massamassamikil fer hún að framleiða járn. Þegar járnframleiðsla hefst getur hún ekki lengur framleitt orku í kjarna sínum og verður þá að [[sprengistjarna|sprengistjörnu]].
 
Heimsfræðileg líkön meðum opinopinn alheim spá um fyrir stigistig þar sem, sökum hægs kjarnasamruna og kjarnaklofnunar, að allt muni breytast í járn sökum hægs kjarnasamruna og kjarnaklofnunar.
 
== Notkun ==
Járn með miklu kolefni er ekki hægt að smíða, heyjateygja eða hamra því þá springur það. Það er kallað steypujárn. Smíðajárn inniheldur lítið af kolefni og það, verður mjúkt löngu áður en bræðslumarki er náð og þá er hægt að hamra það og teygja.
 
Járn er mest notað allra málma og er yfir 95% af framleiðslu allra málma í heiminum. LágurLítill kostnaður og hármikill styrkleikistyrkur gera það ómissandi, þá sérstaklega notkuntil þessnotkunar við framleiðslu á [[bíll|bílum]], [[skipskrokkur|skipskrokkumskipsskrokkum]] og burðarömmumburðarvirkjum [[bygging]]a. [[Stál]] er þekktasta málmblanda járns og [[kolefni]]s. SumHeiti formog seminnihald nokkurra járnannarra tekurblanda ásem sigjárn er innihaldaí:
 
* [[Hrájárn]] hefurinniheldur 4% – 5% [[kolefni]] og innihledur mismunandi magn af aðskotaefnumaðskotaefna eins og [[brennisteinn|brennisteinibrennisteins]], [[kísill|kísilkísils]] og [[fosfór|fosfórs]]. Það erhefur eingöngu markverktnotagildi sem millistig fráþegar [[járngrýti]] yfirverður í [[steypujárn|steypujárni]] og stálstáli.
* [[Steypujárn]] inniheldur á bilinu 2% – 3.5% kolefni og lítilsháttar magn af [[mangan]]i. Aðskotarefni í hrájarnihrájárni sem hafa neikvæð áhrif á efnaeiginleika þess, eins og brennisteinn og fosfór, eru að mestu leyti horfin. Bræðslumark þess er á bilinu 1420–1470 K, sem er lægra en bæðihjá uppistöðuefnibáðum uppistöðuefnum þess. Það er mjög sterkt, hart og stökkt. Þegar hlutir úr steypujárni eru hamraðir, jafnvel úr hvítglóandi steypujárni, brotna þeir yfirleitt.
* [[Kolefnisstál]] inniheldur á bilinu 0.5% til 1.5% [[kolefni]], með að auki örlitlu magniaukamagni af [[mangan]], [[brennisteinn|brennistein]], [[fosfór]] og [[kísill|kísilkísli]].
* [[Smíðajárn]] inniheldur minna en 0.5% af kolefni. Það er seigt og þjált en ekki jafn sambræðanlegt og hrájárn.
* [[Járnblanda|Járnblöndur]] innihalda mismikið magn af kolefni, ásamt öðrum málmum eins og [[króm|krómi]], [[vanadín]], [[mólýbden|mólýbdeni]], [[nikkel]], [[volfram]], og svo framleiðisframvegis.
* [[Járn (III) oxíð]] eru notuð ívið framleiðslu á [[segulminni]] í tölvum. ÞauÞeim eruer oft blönduðblandað saman við önnur efnasambönd og halda seguleiginleikum sínum í lausn.
 
[[Flokkur:Járn| ]]
Óskráður notandi