Munur á milli breytinga „Flipareynir“

4.008 bætum bætt við ,  fyrir 4 árum
þýtt úr ensku wiki
m (Svarði2 færði Sorbus torminalis á Flipareynir: íslenskt nafn)
(þýtt úr ensku wiki)
 
 
 
'''''Flipareynir''''' ([[Syn.]] ''Torminalis clusii''),er tegund af ''[[Sorbus]]'' ættkvísl sem vex villt í [[Evrópa|Evrópu]] frá [[England|Englandi]] og [[Wales]] austur til [[Danmörk|Danmerkur]] og [[Pólland|Póllands]], suður til [[Afríka|Afríku]], og suðaustur til suðvestur [[Asía|Asíu]] frá [[Anatólía|Litluasíu]] til [[Kákasus]] og Alborz.<ref name="rushforth">Rushforth, K. (1999). ''Trees of Britain and Europe''. Collins ISBN 0-00-220013-9.</ref>
 
Hann e meðalstórt lauffellandi tré, um 15–25 m hátt, með bol allt að 1,3 m í þvermál. Börkurinn sléttur og brúngráleitur, en flagnar í köntuðum stykkjum sem sýnir dökkbrúnni börkinn undir. Blöðin eru 6 til 14 sm löng og breið með 2.5–5 sm blaðstilk, dökkgræn báðum megin, með fimm til níu þríhyrnda flipa; grunnparið vísar út á við, hin snúa meira fram og minnka eftir því sem nær dregur oddi, og fíntennta kanta; neðri hlið er fínhærð meðan þau eru ung, en báðar hliðar eru sléttar og glansandi síðar; haustliturinn er gulur til rauðbrúnn. Blómin eru 10–15 mm í þvermál, með fimm krónublöð og 20 rjómahvíta fræfla; þau eru í hálfsveip 5 til 12 sm í þvermál síðla vors eða snemmsumars, and are [[Plant sexuality|hermaphrodite]] and insect pollinated. Berið er kringlótt til aflangt, 10–15 mm í þvermál, grænleitt til brúnt, með smáum og ljósum loftaugum þegar það þroskast að hausti.<ref name="rushforth" /><ref name="afm">Mitchell, A. F. (1974). ''A Field Guide to the Trees of Britain and Northern Europe''. Collins ISBN 0-00-212035-6</ref><ref name="blamey">Blamey, M. & Grey-Wilson, C. (1989). ''Flora of Britain and Northern Europe''. ISBN 0-340-40170-2</ref>
 
Það eru tvö afbrigigði:<ref name="rushforth" />
* ''Sorbus torminalis'' var. ''torminalis''. Evrópa, norðvestur Afríka.
* ''Sorbus torminalis'' var. ''caucasica''. Kákasus og Alborz fjöll. Blöðin minna áberandi flipótt en á var. ''torminalis''.
[[Mynd:Sorbus_torminalis_Weinsberg_20070929_5.jpg|vinstri|thumb|Blöð og ber]]
 
== Nytjar og orðsifjar ==
Berin eru æt og bragðast svipað döðlum, þó séu nú sjaldan nýtt til matar. Þau eru vanalega of herpandi til að éta fyrr en þau eru ofþroskuð. Þau voru hefðbundin jurtalækning við iðrakveisu (colic); latínuheiti trésins, ''torminalis'' þýðir 'góð gegn iðrakveisu'. fyrir notkun á humlum, voru berin notuð til að bragðbæta [[Bjór (öl)|bjór]].
 
== Vísindaleg flokkun ==
Flipareynir hefur stundum verið settur í eigin ættkvísl, ''Torminalis'' [[Friedrich Kasimir Medikus|Medik.]] (ranglega ''Torminaria'' M.Roem. og ''Torminaria'' Opiz). Þetta er tvílitna tegund sem fjölgar sér með kynæxlun og getur myndað tví og fjöllitna blendinga með tegundum af undirættkvíslinni [[Whitebeam|''Aria'']]. Allnokrar mjög staðbundnar apomictic (fjölga sér með geldæxlun) fjöllitna tegundir af upphaflega blendingsuppruna milli ''Sorbus torminalis'' og ýmissa tegunda af undirættkvíslinni ''Aria'' fyrirfinnast í Evrópu, þar á meðal ''[[Sorbus latifolia]]'' (frá Fontainebleau), og ''[[Sorbus bristoliensis]]'' (frá Bristol).<ref name="rushforth" />
 
== Myndir ==
<gallery mode="packed" align="center">
File:Sorbus torminalis leaves kz.jpg|Blöð
File:Sorbus torminalis 190513.jpg|Blóm
File:ElsbeerFrucht.jpeg|Blöð og ber
File:Sorbus torminalis Weinsberg 20070929 8.jpg|Haustlitur
File:Sorbus torminalis Trunk and canopy.jpg|Stofn og blaðskrúð
 
</gallery>
 
== Viðbótar lesning ==
* Wedig Kausch-Blecken von Schmeling: ''Die Elsbeere''. Bovenden 1994, ISBN 3-88452-925-0
* Roper, P. (1993) "The distribution of the Wild Service Tree Sorbus torminalis (L.) Crantz, in the British Isles", ''[[New Journal of Botany|Watsonia]]'', 19, pp.209-229: [http://archive.bsbi.org.uk/Wats19p209.pdf]
 
==Ytri tenglar==
{{Commons|Sorbus torminalis}}
*[http://www.rhs.org.uk/Plants/17606/Wild-service-tree/Details Wild Service Tree] hjá rhs.org.uk
 
==Tilvísanir==
9.172

breytingar