Munur á milli breytinga „Maríus“

3.438 bætum bætt við ,  fyrir 4 árum
ekkert breytingarágrip
{{Aðgreiningartengill}}
[[Mynd:Marius Chiaramonti Inv1488.jpg|right|thumb|Gaius Marius]]
'''Gaius Maríus''' ([[157 f.Kr.]] — [[13. janúar]] [[86 f.Kr.]]) var [[Rómaveldi|rómverskur]] herforingi og stjórnmálamaður, kosinn [[ræðismaður]] (''consul'') sjö sinnum á stjórnmálaferli sínum.
 
== Ævi ==
Marius sannaði sig sem hæfur herforingi, bæði í stríði Rómverja við [[Jugurtha]] konung í Numidiu og þegar hann stöðvaði stóran her [[germanir|germana]] sem gert höfðu innrás í Ítalíu. Í bæði skiptin naut hann aðstoðar [[Lucius Cornelius Sulla|Luciusar Corneliusar Sulla]]. Síðar urðu Marius og Sulla bitrir óvinir og tókust á um völdin í borgarastríði, þar sem þeir skiptust á um að hafa völdin í Rómaborg. Þegar Maríus lést, árið 86 f.Kr. hafði hann nýtekið við ræðismannsembættinu í sjöunda skipti.
=== Æska ===
Maríus var frá bænum Arpinum suður af [[Róm]] og hann var ''novus homo'' (nýr maður) sem þýddi að hann var fyrsti maðurinn úr sinni ætt sem komst inn i [[Rómverska öldungaráðið|öldungaráðið]]. Sú þjóðsaga fylgdi Maríusi að hann hefði sem unglingur fundið arnarhreiður með sjö ungum. Ernir voru tákn [[Júpíter (guð)|Júpíters]] og þetta var túlkað sem svo að Maríus myndi verða ræðismaður sjö sinnum. Maríus giftist Juliu Caesaris sem var föðursystir [[Júlíus Caesar|Júlíusar Caesars]]. ''Julii Caesares'' ættin var ein af elstu ættum Rómaborgar en var á þessum tíma ekki sérlega valdamikil.
 
=== Hátindur valda ===
Marius gerði umtalsverðar umbætur á [[Rómverski herinn|rómverska hernum]], sem fólu meðal annars í sér að rómverskir borgarar gátu gengið í herinn þótt þeir væru ekki landeigendur, endurskipulagningu herdeilda (''legiones'') í flokka (''cohortes'') og breytingar á pilus-spjótinu sem hindruðu það að óvinir gætu kastað því til baka, þar sem það brotnaði við lendingu.
Árið 107 f.Kr. varð Maríus ræðismaður í fyrsta skipti. Róm átti þá í stríði við [[Jugurtha]] konung í [[Númidía|Númidíu]] og Maríus hafði lofað að binda skjótan enda á átökin, en stóð frammi fyrir þeim vanda að mannskap vantaði í rómverska herinn. Á þessum tíma gátu aðeins landeigendur gengið í herinn en Maríus ákvað að hunsa þessa reglu og skráði hvaða ríkisborgara sem er í herinn, óháð eignum, og lofaði að sjá þeim fyrir landskika að herþjónustu lokinni. Þetta varð til þess að eftir þetta var herinn að mestu skipaður fátækum ríkisborgurum. Maríus stjórnaði aðgerðum Rómverja í Númidíu næstu tvö árin og lauk stríðinu með sigri árið 105 f.Kr. eftir að kvestorinn [[Súlla|Lucius Cornelius Súlla]] hafði handsamað Jugurtha. Maríus og Súlla áttu síðar eftir að deila um hvor þeirra ætti heiðurinn að sigrinum.
 
[[Mynd:Mario vincitore dei Cimbri.jpg|right|thumb|300px|Maríus sigrar Kimbra, málverk frá 19. öld.]]
{{Stubbur|fornfræði}}
Maríus var aftur kjörinn ræðismaður fyrir árið 104 f.Kr. og gegndi þeirri stöðu næstu fimm árin en það hafði aldrei áður gerst í sögu Rómar. Árið 102 f.Kr sigraði Maríus gríðarstóran her [[germanir|germönsku]] þjóðflokkanna Kimbra og Tevtóna í tveimur orrustum í [[Gallía|Gallíu]] cisalpinu. Maríus naut gríðarlegra vinsælda í kjölfar þessara sigra og var almennt álitinn vera bjargvættur Rómaborgar.
{{Stubbur|saga}}
 
=== Átök við Súlla ===
Eftir ræðismannsár hans árið 100 f.Kr. virðist Maríus hafa hugsað sér að setjast í helgan stein en árið 91 f.Kr. braust [[Bandamannastríðið]] út sem var uppreisn ítalskra bandamanna Rómverja gegn stjórnarháttum þeirra. Maríus tók þátt í upphafi stríðsins en þurfti síðan að draga sig í hlé, líklega vegna heilsubrests.
 
Eftir deilur um það hvor þeirra fengi að stjórna hersveitum gegn [[Miþridates VI Pontuskonungur|Miþridatesi konungi í Pontus]] urðu Marius og Sulla bitrir óvinir og tókust á í borgarastríði þar sem þeir skiptust á um að hafa völdin í Rómaborg. Árið 88 f.Kr. náði Sulla völdum í Rómaborg og Maríus flúði en eftir að Súlla hafði yfirgefið borgina, til þess að berjast við Miþridates, bauð öldungaráðið Maríusi að snúa aftur. Maríus stóð þá fyrir miklum pólitískum hreinsunum í Rómaborg þar sem fjölmargir stuðningsmenn Súlla voru drepnir. Árið 87 f.Kr. var Maríus var kjörinn ræðismaður fyrir árið 86 f.kr., ásamt [[Lucius Cornelius Cinna|Luciusi Corneliusi Cinna]], einum helsta stuðningmanni sínum. Maríus lést, 13. janúar 86 f.Kr., 17 dögum eftir að hafa tekið við ræðismannsembættinu í sjöunda skipti.
 
== Arfleifð ==
Marius gerði umtalsverðar umbætur á [[Rómverski herinn|rómverska hernum]], sem fólu meðal annars í sér að rómverskir borgarar gátu gengið í herinn þótt þeir væru ekki landeigendur, endurskipulagningu herdeilda (''legiones'') í flokka (''cohortes'') og breytingar á pilus-spjótinu sem hindruðu það að óvinir gætu kastað því til baka, þar sem það brotnaði við lendingu.
 
Eftir að Maríus fór að skrá eignalausa menn í herinn hófu aðrir hershöfðingjar að gera það sama. Þessar herdeildir litu gjarnan svo á að hollusta þeirra væri hjá hershöfðingjanum frekar en hjá ríkinu. Metnaðargjarnir hershöfðingjar nýttu sér þessa hollustu til þess að ná völdum í Rómaborg hvað sem það kostaði og borgarastríð urðu því algeng næstu áratugina. Þetta var einn helsti þátturinn í því að [[Rómverska lýðveldið]] leið undir lok og [[Rómverska keisaradæmið|keisaradæmið]] varð að veruleika.
 
{{fd|157 f.Kr.|86 f.Kr.}}
724

breytingar