Munur á milli breytinga „Mannanafnanefnd“

m
röð breytt, hún var sérviskuleg
m (→‎Gagnrýni: fyrra frumvarp)
m (röð breytt, hún var sérviskuleg)
'''Mannanafnanefnd''' er [[íslensk nefnd]] sem ákveður og samþykkir [[íslensk mannanöfn]]. Nefndin er skipuð þremur mönnum af [[innanríkisráðherra Íslands]] til fjögurra ára í senn. [[Heimspekideild Háskóla Íslands]] tilnefnir eina manneskju í nefndina, [[lagadeild Háskóla Íslands]] eina og [[Íslensk málnefnd]] eina. [[úrskurður|Úrskurðum]] hennar er ekki hægt að skjóta til [[æðra stjórnvald]]s.
 
== Starfsemi ""
 
Nefndin hittist reglulega til að afgreiða umsóknir um mannanöfn, en þau nöfn sem Mannanafnanefnd samþykkir verða að lúta [[íslensk málfræði|íslenskum málfræðireglum]] um [[stafsetning]]u og endingu. Hins vegar eru sum nöfn sem hafa verið leyfð sökum [[hefð]]ar. Leyfð nöfn eru færð á [[mannanafnaskrá]]. Mest er heimilt að bera þrjú [[eiginnafn|eiginnöfn]].
 
== Gagnrýni ==
 
Margvísleg gagnrýni hefur verið sett fram á Mannanafnanefnd gegnum tíðina. Fram að gildistöku nýrra laga árið 1996 þurftu innflytjendur til Íslands að breyta nöfnum sínum til samræmis við lög, og taka upp íslensk nöfn. Á tíunda áratug 20. aldar barðist rithöfundurinn [[Þorgeir Þorgeirson]] fyrir rétti sínum til að skrifa og skrá föðurnafn sitt með einu s-i.
 
Frumvarp um að leggja Mannanafnanefnd niður var lagt fram á þingi haustið 2006, af [[Björn Ingi Hrafnsson|Birni Inga Hrafnssyni]], [[Guðlaugur Þór Þórðarson|Guðlaugi Þór Þórðarsyni]], [[Guðjón Ólafur Guðjónsson|Guðjóni Ólafi Guðjónssyni]] og [[Sæunn Stefánsdóttir|Sæunni Stefánsdóttur]]. Frumvarpið varð ekki að lögum.
 
Á þingi vetrarins 2013–2014 lagði þingflokkur [[Björt framtíð|Bjartrar framtíðar]] fram nýtt frumvarp að lögum á Alþingi, um að fella niður mannanafnanefnd. Sagði í rökstuðningi meðal annars: „Réttur foreldra til að ráða nafni barns síns er mikill og óumdeildur en réttur löggjafans til afskipta af nafngjöfum er að sama skapi takmarkaður. Núgildandi lög um mannanöfn hafa sætt gagnrýni, þá sér í lagi hvað varðar mannanafnanefnd og úrskurði hennar. Dæmi eru um að nöfnum hafi verið hafnað þótt þau eigi sér langa sögu í íslensku samfélagi og tungu og hafi jafnvel tíðkast innan sömu fjölskyldu í margar kynslóðir.“ Almennt ætti að gera ráð fyrir að nöfn séu leyfð, sagði í rökstuðningi, og aðeins í sérstökum undantekningatilfellum ætti ríkisvaldið að geta hlutast til gegn mannanafni. Þá var í rökstuðningi lögð áherslu á að í því fælist mismunun að ákveðnir hópar íbúa hefðu rétt til ættarnafna en aðrir ekki. Var í frumvarpinu lagt til að öllum yrði heimilt að taka upp ættarnafn. Frumvarpið er enn til þingmeðferðar.<ref name="frumvarpbf">[http://www.althingi.is/altext/143/s/0251.html Frumvarp til laga um breytingu á lögum um mannanöfn, 143. löggjafarþing 2013–2014]</ref>
 
== LögFyrri lög um mannanöfn ==
Í gildi eru Lög um mannanöfn nr. 45 frá árinu 1996.<ref name="log1996">[http://www.althingi.is/lagas/138b/1996045.html Lög um mannanöfn 1996 nr. 45] á vef Alþingis</ref>
 
Fyrri lög um mannanöfn á Íslandi, frá [[1925]], voru svohljóðandi:
:1. grein. Hver maður skal heita einu íslensku nafni eða tveim og kenna sig til föður, móður eða kjörföður og jafnan rita nafn og kenningarnafn með sama hætti alla ævi.
:2. grein. Ættarnafn má enginn taka sér hér eftir.
:3. grein. Þeir íslenskir þegnar og niðjar þeirra, sem bera ættarnöfn, sem eldri eru en frá þeim tíma, er lög nr. 4110. nóv. 1913 komu í gildi, mega halda þeim, enda hafi þau ættarnöfn, sem yngri eru en frá síðastliðnum aldamótum, verið tekin upp með löglegri heimild, sbr. 9. gr. þeirra laga. Sama er og um þá erlenda menn, er til landsins flytjast. Þeir íslenskir þegnar og börn þeirra, sem nú bera ættarnöfn, sem upp eru tekin síðan lög nr. 41 1913 komu í gildi, mega halda þeim alla ævi. Konur þeirra manna, sem rétt hafa til þess að bera ættarnöfn, mega nefna sig ættarnafni manns síns.
:4. grein. Ekki mega menn bera önnur nöfn en þau, sem rétt eru að lögum íslenskrar tungu. Prestar skulu hafa eftirlit með, að þessum ákvæðum sé fylgt. Rísi ágreiningur um nafn, sker heimspekideild háskólans úr.
:5. grein. Nú hefir maður hlotið óþjóðlegt, klaufalegt eða erlent nafn áður en lög þessi voru sett, og getur hann þá breytt nafni með leyfi konungs.
:6. grein. Stjórnarráð gefur út skrá, eftir tillögum heimspekideildar háskólans, yfir þau mannanöfn, er nú eru uppi, en bönnuð skuli samkvæmt lögum þessum. Skrá þessi skal send öllum prestum landsins. Skráin skal gefin út á hverjum 10 ára fresti, að lokinni útgáfu hins almenna manntals.
:7. grein. Brot gegn ákvæðum þessara laga varða sektum. Með mál út af lögum þessum skal farið að hætti opinberra mála."
 
== Leyfð íslensk nöfn sem innihalda ‚th‘ ==
| Methúsalem<ref>Ritháttur af [[Metúsalem]].</ref>|| || Dórothea<ref>Ritháttur af [[Dórótea]].</ref>|| Gestheiður||Matthilda||
|}
 
== Lög um mannanöfn ==
Í gildi eru Lög um mannanöfn nr. 45 frá árinu 1996.<ref name="log1996">[http://www.althingi.is/lagas/138b/1996045.html Lög um mannanöfn 1996 nr. 45] á vef Alþingis</ref>
 
Fyrri lög um mannanöfn á Íslandi, frá [[1925]], voru svohljóðandi:
:1. grein. Hver maður skal heita einu íslensku nafni eða tveim og kenna sig til föður, móður eða kjörföður og jafnan rita nafn og kenningarnafn með sama hætti alla ævi.
:2. grein. Ættarnafn má enginn taka sér hér eftir.
:3. grein. Þeir íslenskir þegnar og niðjar þeirra, sem bera ættarnöfn, sem eldri eru en frá þeim tíma, er lög nr. 4110. nóv. 1913 komu í gildi, mega halda þeim, enda hafi þau ættarnöfn, sem yngri eru en frá síðastliðnum aldamótum, verið tekin upp með löglegri heimild, sbr. 9. gr. þeirra laga. Sama er og um þá erlenda menn, er til landsins flytjast. Þeir íslenskir þegnar og börn þeirra, sem nú bera ættarnöfn, sem upp eru tekin síðan lög nr. 41 1913 komu í gildi, mega halda þeim alla ævi. Konur þeirra manna, sem rétt hafa til þess að bera ættarnöfn, mega nefna sig ættarnafni manns síns.
:4. grein. Ekki mega menn bera önnur nöfn en þau, sem rétt eru að lögum íslenskrar tungu. Prestar skulu hafa eftirlit með, að þessum ákvæðum sé fylgt. Rísi ágreiningur um nafn, sker heimspekideild háskólans úr.
:5. grein. Nú hefir maður hlotið óþjóðlegt, klaufalegt eða erlent nafn áður en lög þessi voru sett, og getur hann þá breytt nafni með leyfi konungs.
:6. grein. Stjórnarráð gefur út skrá, eftir tillögum heimspekideildar háskólans, yfir þau mannanöfn, er nú eru uppi, en bönnuð skuli samkvæmt lögum þessum. Skrá þessi skal send öllum prestum landsins. Skráin skal gefin út á hverjum 10 ára fresti, að lokinni útgáfu hins almenna manntals.
:7. grein. Brot gegn ákvæðum þessara laga varða sektum. Með mál út af lögum þessum skal farið að hætti opinberra mála."
 
== Gagnrýni ==
 
Margvísleg gagnrýni hefur verið sett fram á Mannanafnanefnd gegnum tíðina. Fram að gildistöku nýrra laga árið 1996 þurftu innflytjendur til Íslands að breyta nöfnum sínum til samræmis við lög, og taka upp íslensk nöfn. Á tíunda áratug 20. aldar barðist rithöfundurinn [[Þorgeir Þorgeirson]] fyrir rétti sínum til að skrifa og skrá föðurnafn sitt með einu s-i.
 
Frumvarp um að leggja Mannanafnanefnd niður var lagt fram á þingi haustið 2006, af [[Björn Ingi Hrafnsson|Birni Inga Hrafnssyni]], [[Guðlaugur Þór Þórðarson|Guðlaugi Þór Þórðarsyni]], [[Guðjón Ólafur Guðjónsson|Guðjóni Ólafi Guðjónssyni]] og [[Sæunn Stefánsdóttir|Sæunni Stefánsdóttur]]. Frumvarpið varð ekki að lögum.
 
Á þingi vetrarins 2013–2014 lagði þingflokkur [[Björt framtíð|Bjartrar framtíðar]] fram nýtt frumvarp að lögum á Alþingi, um að fella niður mannanafnanefnd. Sagði í rökstuðningi meðal annars: „Réttur foreldra til að ráða nafni barns síns er mikill og óumdeildur en réttur löggjafans til afskipta af nafngjöfum er að sama skapi takmarkaður. Núgildandi lög um mannanöfn hafa sætt gagnrýni, þá sér í lagi hvað varðar mannanafnanefnd og úrskurði hennar. Dæmi eru um að nöfnum hafi verið hafnað þótt þau eigi sér langa sögu í íslensku samfélagi og tungu og hafi jafnvel tíðkast innan sömu fjölskyldu í margar kynslóðir.“ Almennt ætti að gera ráð fyrir að nöfn séu leyfð, sagði í rökstuðningi, og aðeins í sérstökum undantekningatilfellum ætti ríkisvaldið að geta hlutast til gegn mannanafni. Þá var í rökstuðningi lögð áherslu á að í því fælist mismunun að ákveðnir hópar íbúa hefðu rétt til ættarnafna en aðrir ekki. Var í frumvarpinu lagt til að öllum yrði heimilt að taka upp ættarnafn. Frumvarpið er enn til þingmeðferðar.<ref name="frumvarpbf">[http://www.althingi.is/altext/143/s/0251.html Frumvarp til laga um breytingu á lögum um mannanöfn, 143. löggjafarþing 2013–2014]</ref>
 
== Tengt efni ==
397

breytingar