„Endurreisnin“: Munur á milli breytinga

m
r2.7.3) (Vélmenni: Breyti: ckb:ڕینێسانس, ky:Кайра жаралуу (доор); útlitsbreytingar
m (r2.7.2) (Vélmenni: Bæti við: ky:Кайра жаралуу)
m (r2.7.3) (Vélmenni: Breyti: ckb:ڕینێسانس, ky:Кайра жаралуу (доор); útlitsbreytingar)
[[Mynd:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg|thumb|right|Vitrúvíski maðurinn eftir Leonardo da Vinci.]]
'''Endurreisn''' eða '''endurreisnartímabilið''' var [[tímabil]] í [[saga|mannkynssögu]], sem tók við af [[miðaldir|miðöldum]]. Það var blómaskeið í listum og vísindum, sem hafði töluverða hliðsjón af listum og hugmyndum [[Forn-Grikkir|Forn-Grikkja]] og [[Rómaveldi|Rómverja]]. Endurreisnin er venjulega talin hefjast á [[Ítalía|Ítalíu]] á [[14. öldin|14. öld]] og hafi síðan borist þaðan um [[Evrópa|Evrópu]] allt til síðari hluta [[16. öldin|16.aldar]] og því staðið frá [[síðmiðaldir|síðmiðöldum]] fram á [[nýöld]]. Ítalska skáldið [[Dante Alighieri]] er oft talinn standa á mörkum miðalda og endurreisnar og skáldið [[Francesco Petrarca]] hefur verið kallaður fyrsti endurreisnarmaðurinn. Stundum hefur endurreisnin verið nefnd '''Endurlífgunaröld''' eða '''Endurfæðingin''' á íslensku. Það er þó sjaldgæft.
 
Upphaflega var hugtakið endurreisn (''rinascimento'' sem þýðir orðrétt ''endurfæðing'') notað af [[Giorgio Vasari]] sem ritaði æviþætti um helstu listamenn Ítalíu á 16. öld og þá í þeirri merkingu að í myndlist hefðu menn aftur tekið upp listræn viðmið, tækni og viðhorf sem ríktu á [[klassíski tíminn|klassíska tímanum]]. Hugtakið var fyrst og fremst notað í [[listasaga|listasögu]] fram til síðari hluta [[19. öldin|19. aldar]] þegar [[sagnfræði]]ngar tóku að nota það til að lýsa einhvers konar vatnaskilum sem skildu milli hinna [[myrku miðaldir|myrku miðalda]] og [[nútími|nútímans]].
Á meðan list miðalda einkenndist af trúarlegri innri leit þá einkennist list á endurreisnartímanum af veraldlegri sýn, athyglin beinist að hinu jarðneska lífi og manninum. Húmanismi, mannhyggja eða manngildisstefna var megin menntastefna endurreisnarinnar.
 
Á endurreisninni var tekið að líta á hið einstaka sem lykil að hinu almenna og áhersla lögð á vísindarannsóknir og beinar athuganir á náttúrunni.
 
== Heimildir ==
 
{{Tengill ÚG|ro}}
 
{{Tengill GG|de}}
{{Tengill GG|zh}}
 
[[Flokkur:Saga Ítalíu]]
[[Flokkur:Listasaga]]
[[Flokkur:Saga Evrópu]]
 
{{Tengill GG|de}}
{{Tengill GG|zh}}
 
[[af:Renaissance]]
[[ca:Renaixement]]
[[ceb:Renasans]]
[[ckb:ڕێنیسانسڕینێسانس]]
[[cs:Renesance]]
[[cv:Чĕрĕлӳ]]
[[kk:Қайта Өркендеу Дәуірі]]
[[ko:르네상스]]
[[ky:Кайра жаралуу (доор)]]
[[la:Renascentia litterarum]]
[[lb:Renaissance]]
58.341

breyting