Munur á milli breytinga „Sveppir“

551 bæti bætt við ,  fyrir 8 árum
ekkert breytingarágrip
m (Vélmenni: Breyti: frr:Swaampen (hoodkategorii), tl:Fungus)
* [[Kólfsveppir]] (''[[Basidiomycota]]'')
}}
'''Sveppir''' ([[fræðiheiti]]: ''fungi'', [[eintala]]: ''fungus'') eru um margt sérstæðar [[lífvera|lífverur]] og því flokkaðir í sitt eigið ríki, svepparíkið. Lengi vel voru þeir samt flokkaðir með [[jurt|plöntum]] enda við fyrstu sýn líkari þeim en dýrum. Grundvallarmunur er þó á sveppum og plöntum: Plönturþar sem plöntur eru [[frumbjarga]] og með [[blaðgræna|blaðgrænu]] en sveppir ekki. Þeir passa heldur ekki í hóp með dýrum vegna þess að þeir draga í sig næringu í stað þess að melta hana og þeir hafatil [[frumuveggurLjóstillífun|frumuveggljóstillífunar]]. Tiltölulega stutt er síðanen sveppir vorugeta færðirekki úr plönturíkinuljóstillífað og ímyndað sittsína eigiðeigin ríki. Sveppir geta tekið yfir mjög stór svæði; það sem étið er af[[Næring|næringu]] sveppnumsjalfir, hatturinn (aldinið),heldur eru einungisrotverur kynfæriog sveppþráðakerfisnærast semá erlífveruleifum ofansvo ísem jörðinni,dauðum stundumplöntuhlutum á margra [[hektari|hektara]]og svæðidýraleifum. Þeir Sveppirpassa eruheldur margir [[fjölfruma]] og vaxa þræðirnirekki í endann,hóp enmeð [[ger]]dýrum ervegna ágættþess dæmi umþeir [[einfruma]]draga svepp.í sig Sumirnæringu sveppirí lifastað íþess samlífi meðmelta bakteríumhana og þörungumþeir (sjáhafa [[flétturfrumuveggur|frumuvegg]]),. aðrir tengjast rótarendum plantna og mynda með þeim svepprót.
 
Á [[Ísland]]i eru til um 550 [[tegundir]] kólfsveppa sem geta orðið það stórir að vel má sjá þá með berum augum. Suma þeirra má borða en aðrir eru eitraðir. Þegar sveppir eru tíndir verður alltaf að ganga vel úr skugga um að um óeitraðar sveppategundir sé að ræða, að þeir séu bragðgóðir og óskemmdir. Í heiminum öllum eru um 1.000 sveppategundir ætar en það er aðeins lítill hluti þeirra 30.000 tegunda kólfsveppa og 33.000 tegunda asksveppa sem þekktar eru. Alls eru þekktar nálægt 80.000 tegundir sveppa í heiminum en talið er líklegt að tegundir sveppa séu um 1.5 milljónir talsins.
Tiltölulega stutt er síðan sveppir voru færðir úr plönturíkinu og í sitt eigið ríki. Sveppir geta tekið yfir mjög stór svæði; það sem étið er af sveppnum, hatturinn (aldinið), eru einungis kynfæri sveppþráðakerfis sem er ofan í jörðinni, stundum á margra [[hektari|hektara]] svæði. Sveppir eru margir [[fjölfrumungar|fjölfruma]] og vaxa þræðirnir í endann, en [[ger]] er ágætt dæmi um [[einfrumungar|einfruma]] svepp. [[Flétta|Flettur]] teljast til sveppa en þær eru olikar öðrum sveppum að þvi leiti að þær eru sambýli svepps og [[Þörungar|þörunga]] eða [[Baktería|bakteria]] sem jafnframt gerir þær frumbjarga. Sumir sveppir tengjast einnig rótarendum plantna og mynda með þeim [[svepprót]].
 
Á [[Ísland]]i eru til um 550 [[Tegund (líffræði)|tegundir]] kólfsveppa sem geta orðið það stórir að vel má sjá þá með berum augum. Suma þeirra má borða en aðrir eru eitraðir. Þegar sveppir eru tíndir verður alltaf að ganga vel úr skugga um að um óeitraðar sveppategundir sé að ræða, að þeir séu bragðgóðir og óskemmdir. Í heiminum öllum eru um 1.000 sveppategundir ætar en það er aðeins lítill hluti þeirra 30.000 tegunda [[Kólfsveppir|kólfsveppa]] og 33.000 tegunda [[Asksveppir|asksveppa]] sem þekktar eru. Alls eru þekktar nálægt 80.000 tegundir sveppa í heiminum en talið er líklegt að tegundir sveppa séu um 1.5 milljónir talsins.
 
Ítarlegasta umfjöllun um sveppi á Íslandi er í ''Sveppabókinni'', eftir Helga Hallgrímsson.
* [[Helgi Hallgrímsson]]. (2010). ''Sveppabókin. Íslenskir sveppir og sveppafræði''. Skrudda, Reykjavík.
* Helgi Hallgrímsson. (1979). ''Sveppakverið''. Garðyrkjufélag Íslands, Reykjavík.
 
==Tenglar==
* {{Vísindavefurinn|3702|Á hverju og hvernig lifa sveppir?}} (Skoðað 9. april 2012).
 
{{Stubbur|líffræði}}