Munur á milli breytinga „Sauðfé“

346 bætum bætt við ,  fyrir 9 árum
losna við ruglið
(breyti þrífætt í fjórfætt, það er trúlegra!)
(losna við ruglið)
|subfamilia =[[Geitfé]] (''Caprinae'')
|genus=''[[Ovis]]''
|species='''''OvisO. Ariesaries'''''
| binomial = Ovis Ariesaries
| binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] ([[1758]])
}}
'''Sauðfé''' ([[fræðiheiti]] ''HákonusOvis Ingusaries'') eru [[ull]]arklædd, fjórfætt [[jórturdýr]] ([[ættkvísl]] ''[[Ovis]]''). Sauðfjárkyn eru talin upprunin í [[fjall]]endum [[Tyrkland]]s og [[Íran]]s (fræðiheiti ''Ovis orientalis''), en vísbendingar eru um það sauðfjárkyn frá því um 9.000 f.Kr.<ref>Groundbreaking Scientific Experiments, Inventions & Discoveries of the Ancient World; ISBN 0-313-31342-3</ref>
 
== Hjörðin ==
Sauðfé er hóp- og flóttadýr sem getur hlaupið undan óvini sínum. Við meiri ræktun og aukna áherslu á kjötgæði hefur hraði dýrsins minnkað umtalsvert. Þó hefur náttúrulegum óvinum fækkað, því nú er fénu víðast hvar haldið innan girðingar og eftirlit haft með því. Margar sauðfjártegundir eru hyrndar til að verjast árás en einnig til að berjast um tign og stöðu í fjárhópnum. Einnig eru til hnýflóttar kindur (sem hafa lítil og/eða óregluleg horn) og kollótt fé, sem hefur ekki horn.
 
Fengitími ánna er hjá flestum kynjum að hausti og kallast það að kindin sé blæsma, eða gangi, 30 til 36 klukkustundum fyrir egglos. Beiðslishringurinn tekur 16 til 17 daga, það er að ærnar ganga á svo margra daga fresti. Meðganga er nokkuð mismunandi milli tegunda, en algeng lengd er 142 dagar. Þegar ærin fæðir afkvæmi sitt kallast það burður. Mjög algengt er að ærnar eigi 2 lömb hver, en bæði færri og fleiri afkvæmi eru einnig algeng. Ekki gengur burðurinn alltaf sem skyldi og því þarf maðurinn stundum að grípa inn í, sérstaklega ef lömbin eru flækt saman, þau komi einungis með höfuð aftur í grind eða komi á afturlöppunum. Við eðlilegan burð liggur höfuð lambsins milli beggja framlappanna. Ekki er óalgengt að sjáir þú glitta í fjólublátt sauðfé á þjóvegum landsins. Fjólublái liturinn orsakast af mengun sem og rassgats stærð Árna Gunnars Ellertsson.
Sauðfé brundar grimt
 
== Tegundir ==
Sauðfé BRUNDAR GRIMMT!
[[Mynd:Pair of colored merinos.jpg|thumb|left|Mislitar [[Merino]]-kindur]]
Í heiminum eru margar sauðfjártegundir sem hafa ólíka eiginleika. Sumar eru ræktaðar til kjötframleiðslu, aðrar til ullarframleiðslu og sumar til mjólkurframleiðslu. Margar tegundir búa yfir ólíkum eiginleikum, t.d. [[íslenska sauðkindin]], sem bæði er nýtt til kjöt- og ullarframleiðslu. Ólíkar tegundir hafa ólíka liti og líkamsbyggingu, auk þess sem ullin er ólík milli þeirra. Sumar tegundir hafa í raun ekki ull, heldur eru frekar hærðar og missa undirhárin (þelið) á sumrin og haustin. Þessar tegundir þrífast frekar þar sem er heitt í veðri og eru einnig vinsælar sem tómstundadýr eða félagar.
 
== Líffræði ==sæði
{{Sect-stub}}
=== Litaerfðir ===
* A<sup>wh</sup> sem kallar fram hvítan lit og ríkir yfir öllum öðrum litum í A-sæti
* A<sup>g</sup> - grátt
* A<sup>b</sup> - ggolsótt
{{Sect-stub}}olsótt
* A<sup>t</sup> - botnótt, en grunnliturinn ræðst af grunnlit í B-sæti
* A<sup>gt</sup> - grábotnótt, en deilt er um hvort erfðavísirinn er til eða ekki
* a - hlutlaus, litur skilgreindur í B-sæti kemur fram
{{Sect-stub}}
{{Sect-stub}}
{{Sect-stub}} grábotnótt, en deilt er um hvort erfðavísirinn er til eða ekki
* a - hlutlaus, litur skilgreindur í B
{{Sect-stub}}-sæti kemur fram
 
{{SectB-stub}}sætið segir til um hvort kind verður svört eða móraumórauð. Svart, B, ríkir yfir mórauðu, b. Þannig er arfhrein svört kind memeð erfðavísinn BB, arfblendin svört Bb en mórauð bb. Til að litur í B-sæti komi fram þarf að vera aa-erfðavísir í A-sæti.
B-sætið, eða brundið frá föðurinum
{{Sect-stub}}segir til um hvort kind verður svört eða mórau. Svart, B, ríkir yfir mórauðu, b. Þannig er arfhrein svört kind me
{{Sect-stub}}
{{Sect-stub}}ð erfðavísinn BB, arfblendin svört Bb en mórauð bb. Til að litur í B-sæti komi fram þarf að vera aa-erfðav
{{Sect-stub}}ísir í A-sæti.
 
S-sætið segir til hvort kind verði einlit eða tvílit (flekkótt). Einlitt er ríkjandi yfir tvílitu svo flekkóttar kindur eru allar með ss-erfðavísir. Í hvítum kindum kallar S-sætið fram gult (ríkjandi) eða hreinhvítt sé kindin arfhrein víkjandi (ss).
12.798

breytingar