„Gouda“: Munur á milli breytinga

22 bætum bætt við ,  fyrir 10 árum
ekkert breytingarágrip
m (r2.7.1) (robot Bæti við: nl:Gouda)
Ekkert breytingarágrip
| colspan=2 align=center | [[Mynd:LocatieGouda.png|300px| Staðsetning Eindhoven í Hollandi]]
|}
'''Gouda''' er borg í [[Holland]]i og er með 71 þúsþúsund íbúa. Borgin er heimsþekkt fyrir ostana (Gouda-ost), sem gjarnan eru boðnir upp á markaðstorgunum.
 
== Lega og lýsing ==
 
== Skjaldarmerki og fáni ==
[[Skjaldarmerki]] Gouda eru þrjár lóðréttar rendur, rauð, hvít og rauð. Í sitthvorri rauðu röndinni eru þrjár gullnar tíuarma stjörnur. Merki þetta á sinn uppruna með van der Goude ættinni á [[14. öldin|14. öld]]. Það varð að borgarmerki og komu stjörnurnar fram á ýmsum innréttingum. Textinn fyrir neðan er: ''Per Asperaaspera Adad Astraastra'', sem merkir ''í gegnum raunir til stjarnanna''. Hann er frá [[1691]]. Ljónin og kórónan eru síðari tíma viðbætur. Ljón er aðalsmerki héraðsins Hollands. Fáninn er svipaður, nema hvað búið er að snúa röndunum þannig að þær eru láréttar.
Fáninn er svipaður, nema hvað búið er að snúa röndunum þannig að þær eru láréttar.
 
== Orðsifjar ==
Gouda hefur í gegnum tíðina verið kölluð Golde, Die Goude, Ter Goude og Tergouw. Öll þessi heiti eiga sér uppruna sinn í ánni Gouwe sem rennur í gegnum borgina. Heitið Gouwe kemur fyrst við skjöl [[1139]], en mismunandi kenningar eru uppi um merkingu þess.
 
== Söguágrip ==
[[Mynd:Blaeu 1652 - Gouda.jpg|thumb|Gouda 1652]]
Í upphafi [[12. öldin|12. aldar]] var borgarstæði Gouda einn stór mýrarfláki. Íbúar nærliggjandi svæða fóru gjarnan þangað til að vinna mó. Bærinn Gouda kom fyrst við skjöl [[1143]] og var þá undir yfirráðum biskupanna í Utrecht. Árið [[1225]] var áin Gouwe, sem bærinn var nefndur eftir, tengd Oude Rijn með skurði. Þar með fékk Gouda aðgengi að skipasamgöngum og verslunarleiðum. Árið [[1272]] veitti Floris V, greifi af Holland, Gouda borgarréttindi. Nokkrir stórbrunar geysuðu í borginni, sérstaklega [[1361]] og [[1438]]. Í sjálfstæðisstríðinu var Gouda hertekin af hollenskum uppreisnarmönnum [[1572]], sem skemmdu hana talsvert og brenndu mörg hús niður. Gouda naut velgengni á gullaldarárum Hollendinga á [[17. öldin|17. öld]], en það breyttist mjög við sjóstríðin við [[England]]. Þá hrundi verslunin og borgin var ein sú fátækasta í Hollandi fram á [[19. öldin|19. öld]]. Hugtakið Gouwenaar (íbúi Gouda) var samnefnari fyrir betlara. Við [[Iðnbyltingin|iðnbyltinguna]] á [[19. öld]] fór efnahagurinn aftur að batna. Borgarmúrarnir voru rifnir niður og borgarhliðin fjarlægð til að skapa iðnaðarpláss. Árið [[1855]] var járnbraut lögð frá Utrecht til Gouda og borgin óx sem aldrei fyrr. Í [[Heimstyrjöldin síðari|heimstyrjöldinni síðari]] varð borgin fyrir nokkrum loftárásum bandamanna. Í þeim eyðilagðist til að mynda járnbrautarstöðin, enda var reynt að eyðileggja allar samgöngur [[Nasismi|nasista]] í Hollandi.
 
== Byggingar og kennileiti ==
[[Mynd:Gouda vanuit de lucht.jpg|thumb|Loftmynd af miðborg Gouda. Jóhannesarkirkjan er til hægri. Gamla ráðhúsið stendur eitt og sér á markaðstorginu.]]
*''' Jóhannesarkirkjan''' er lengsta kirkja Hollands, en hún er 123 metra löng. Fyrirrennari kirkjunnar brann í borgarbrunanum [[1438]] og var þá núverandi kirkja reist í kjölfarið. Byrjað var á kórnum, en hann var vígður [[1510]]. Árið [[1555]] var fyrsti gluggi kórsins settur í, en Jóhannesarkirkjan skartar fegurstu kirkjuglugga Hollands. Gluggarnir voru settir í einn af öðrum næstu 20 árin. [[1573]] tóku siðaskiptamenn kirkjuna. Við það eyðilögðust mörg listaverk, eins og heil 45 ölturu. Gluggarnir fengu þó að vera í friði. Í lok [[16. öldin|16. aldar]] var kirkjuskipið stækkað. Kirkjan er helguð [[Jóhannes skírari|Jóhannesi skírara]] og heitir hún eftir honum.
*''' Gamla ráðhúsið''' í Gouda stendur eitt á aðalmarkaðstorginu. Það var reist [[1448]]-[[1450|50]] úr belgískum kalksteini. Grunnurinn stendur á sverum trjábolum sökum þess að jörðin undir húsinu er blaut. Síki voru allt í kring og varð ekki komist inn nema með brú. Síkin og brúin hurfu í upphafi [[17. öldin|17. aldar]] og fékk byggingin einnig nýja framhlið í endurreisnarstíl. Síðast var húsið gert upp [[1996]].
 
<gallery>
50.763

breytingar