Munur á milli breytinga „Marilyn Monroe“

Tók út 153 óþörf „að“.
(Lagaði inngang; málfar, beygingar og stafsetning)
(Tók út 153 óþörf „að“.)
'''Marilyn Monroe''' ([[1. júní]] [[1926]] – [[5. ágúst]] [[1962]]), fædd '''Norma Jeane Mortenson''' en [[skírn|skírð]] '''Norma Jeane Baker''', var [[Bandaríkin|bandarísk]] [[leikari|leikkona]] á [[20. öld]].<ref>Dánartilkynning hennar, ''[[Variety]]'', 8. ágúst, 1962, bls. 63.</ref> Sviðsframkoma hennar, [[fegurð]] og dularfullur [[dauði|dauðdagi]] gerði hana að eftirminnilegu [[kyntákn]]i og síðar [[popp]]-tákni. Hún hóf feril sinn sem fyrirsæta eftir að eiginmaður hennar fór í stríð. Hún fékk samning við kvikmyndaver árið [[1946]]. Í fyrstu fékk hún aðeins örsmá hlutverk í nokkrum kvikmyndum en varð fræg eftir að hún lék í myndum eins og ''[[The Asphalt Jungle]]'' og ''[[All About Eve]]''. Árið [[1953]] var hún orðin stjarna í [[Hollywood]], fræg fyrir að leika "heimsku ljóskuna" í bíómyndum, hlutverk sem hún festist í. Hún var tilnefnd til nokkurra verðlauna, þar á meðal [[Golden Globe]] fyrir ''[[Some Like it Hot]]'' árið [[1959]] og fékk tilnefningu fyrir myndina ''[[Bus Stop]]'' frá árinu [[1956]].
 
Síðustu ár ævi sinnar glímdi hún við veikindi og vandamál í einkalífi og varð fræg fyrir að vera sérstaklega erfið að vinna með. Þegar hún dó, árið [[1961]], aðeins 36 ára, eftir að taka of stórann skammt af sterkum [[verkjalyf]]um, fór fólk að geta sér til um hvort hún hefði verið myrt. Meðal annars hefur því verið fleygt að [[Kennedy-fjölskyldan]] hafi átt þátt í dauða hennar en ekkert hefur sannast um það. Árið [[1999]] var hún valin sjötta stærsta kvenstjarna allra tíma af [[Kvikmyndastofnun Bandaríkjanna]].<ref>Hall, Susan G.(2006). American Icons: An Encyclopedia of the People, Places, and Things that Have Shaped Our Culture. Greenwood Publishing Grop. bls. 468</ref>
 
== Ævisaga ==
=== Æska og uppruni ===
Þó svo að hún varðyrði um síðir ein frægasta konan í kvikmyndagerðinni, voru æska og uppvaxtarár Marilyn fábrotin. Hún fæddist á fæðingardeild héraðssjúkrahússins í [[Los Angeles]] þann [[1. júní]] árið [[1926]]<ref>Churchwell, pp. 150-151</ref> og hlaut nafnið Norma Jeane Mortensen. Norma sleppti oftast e-inu í Jean. Amma hennar, Della Monroe Grainger endurnefndi hana svo síðar Norma Jeane Baker. Norma var þriðja barn Gladys Pearl Baker (fædd Monroe).<ref>Riese and Hitchens, bls. 33</ref> Á fæðingarvottorði Normu stendur að faðir hennar hafi verið [[Noregur|norðmaðurinn]] Martin Edward Mortinson, sem hafði verið giftur Gladys en þau höfðu skilið áður en Gladys varð ólétt með Normu.
 
Gladys tókst ekki að sannfæra móður sína um að taka barnið að sér og kom því þess vegna til Wayne og Idu Bolender frá Hawthorne, þar sem Norma bjó þar til hún var 17 ára gömul. Bolender-hjónin voru mjög trúuð sem drýgðu litlar tekjur sínar með því að vera fósturforeldrar. Í ævisögu sinni, ([[Enska|e]]. ''My Story''), hafði Marilyn sagt að hún hefði haldið að Ida og Wayne væru blóðforeldrar sínir, þar til Ida sagði henni, frekar illkvittnislega, að svo væri ekki. Eftir dauða Marilyn hélt Ida því fram að þau Wayne hefðu hugsað um að ættleiða Marilyn, en til þess hefðu þau þurft samþykki Gladys.
 
=== Faðerni ===
Það er ennþá óvíst hver alvöru faðir Marilyn var þó að flestir trúa því að það hafi veri Martin Mortensen. Þegar Gladys flutti til Lost Angeles giftist hún honum þann [[11. október]] árið [[1924]], tveimur árum áður en Norma fæddist. Hjónin urðu viðskila eftir aðeins sex mánuði af hjónabandi en þau skildu ekki fyrr en ári síðar.
 
Ævisöguritarinn Donald H. Wolfe skrifar í bók sinni ''The Last Days of Marilyn Monroe'' að Norma hafi sjálf trúað því að Charles Stanley Gifford sem var sölumaður fyrir RKO Pictures, myndverið þar sem Gladys vann, hafi verið faðir hennar. Fæðingavottorðið hennar segir að Mortensen hafi verið faðirinn þó að hann hafi verið farinn frá móður hennar áður en að þúhún fæddist. Í viðtali sagði James Dougherty, fyrsti eiginmaður Marilyn, að hún hafi í raun og veru trúað að Gifford hafi verið faðir hennar.
 
== Frægðin ==
[[Mynd:MarilynMonroe - YankArmyWeekly.jpg|thumb|right|250px|Myndin af Marilyn sem fór í tímaritið Yank'']]
=== Ferill sem fyrirsæta ===
Andlit Marilyn Monroe var vissulega örlög hennar og alveg til þessa dags, 40 árum eftir hennar dularfulla dauða, vekur hún áhuga fólks á lífi hennar og dauða. Á meðan fyrsti eiginmaður hennar, James Dougherty, barðist sem landgönguliði fyrir bandaríska herinn í seinni heimstyrjöldinni var hin unga Norma Jean byrjuð að vinna í stríðsflugvéla verksmiðju. Þar tók ljósmyndarinn David Conover mynd af henni sem var sett með grein í blaðinu ''Yank'' sem var prentað fyrir hermenn. Hann sá strax möguleika hennar sem fyrirsæta. Hún skrifaði undir samning við umboðsskrifstofuna The Blue Book Modelling.
 
Norma Jean varð ein af farsælustu Blue Book-fyrirsætunum og kom fram á mörgum blaðaforsíðum. Eiginmaður hennar, Jim Dougherty, vissi ekki af nýju vinnukonu hans fyrr en hann sá skipsfélaga sinn dást af mynd af Normu í tímariti. Dougherty skrifaði þá fjölmörg bréf til konunnar sinnar og útskýrði að hún þyrfti að hætta þessu þegar hann sneri heim. Hún ákvað þá að skilja við eiginmann sinn sem hún gerði þegar hann sneri heim árið [[1946]].
 
=== Byrjun á leikferli ===
Velgengi hennar sem leikkona varð til þess að [[Ben Lyon]], starfsmaður hjá [[20th Century Fox]], kom henni á blað hjá myndverinnu og undirbjó prufur. Lyon var hrifinn og kallaði hana „næstu Jean Harlow“. Hún skrifaði undir hefðbundinn sex mánaða samning með byrjunarlaun upp á 125 [[bandaríkjadalur|bandaríkjadali]] á viku. Lyon stakk upp á að breyta nafni Normu í eitthvað sem hentaði leikkonu betur. Þau komu saman upp með nafnið „Carole Lind“ en Lyon fannst það ekki henta heldur. Eina helgi bauð hann henni með sér heim til sín þar sem þau fundu nýja nafnið hennar. Norma dýrkaði leikkonuna [[Jean Harlow]] og ákvað að nota eftirnafn móður sinnar (Monroe) eins og Harlow. Lyon fannst Norma hvorki Jean Monroe né Norma Monroe virka en Jeane Monroe var upprunalega valið. Nafnið Marilyn varð endanlega fyrir valinu í höfuðið á leikkonunni Marilyn Miller og árið [[1946]] „fæddist“ Marilyn Monroe.
 
Þessa sex mánuði sem hún vann hjá Fox, lék hún mjög lítið heldur lærði hún um hár, snyrtivörur, búninga, leik og lýsingu. Hún lét lita á sér hárið ljóst og klippti það stutt. Sögusagnir hafa lengi farið um sem segja að hún hafi einnig farið undir hnífinn í andlits fegurðaraðgerð. Þegar samningurinn hennar rann út ákváðu starfsmenn hjá Fox að endurnýja samning hennar og á næstu 6 mánuðum kom hún fram í litlum hlutverkum í tveimur myndum; ''Scudda Hoo! Scudda Hay!'' og ''Dangereous Years'' (báðar gefnar út árið [[1947]]). En kvikmyndirnar féllu ekki í góðan farveg þegar þær komust í kvikmyndahúsin og því ákvað Fox að semja ekki við Marilyn í hið þriðja sinn.
 
Það aftraði henni þó ekki og hún henti sé að fullu inn í fyrirsætuvinnuna og komst fljótt til metorða í [[Hollywood]]. Í millitíðinni sat hún oft fyrir nakinn á meðan hún leitaði að hlutverkum fyrir kvikmyndir. Árið [[1947]] var hún valin hin fyrsta „Miss California Artichoke Queen“ á hinu árlega ætiþistillshátíðinni í [[Castroville]].
 
[[Mynd:Marilyn Monroe in The Asphalt Jungle trailer.jpg|thumb|left|Marilyn Monroe í myndinni The Asphalt Jungle árið 1950]]Árið [[1948]] skrifaði Marilyn undir sex mánaða samning við [[Columbia Pictures]] þar sem hún hitti [[Natöshu Lytess|Natasha Lytess]] aðal-leikþjálfann hjá myndverinu á þeim tíma sem vann svo með Marily í nokkur ár eftir það. Hún hlaut aðalhlutverkið í söngleiknum ''Ladies of the Chorus'' það sama ár. Gagnrýnendur voru hrifnir af leik Marilyn en myndin var óvinsæl í kvikmyndahúsum. Árið [[1948]] og skrifaði undir sex mánuða samning hjá því myndveri.
 
Hún fékk eitt aukahlutverk í myndinni ''[[Love Happy]]'' árið [[1949]] þar sem hún vak aðdáun framleiðenda myndarinnar. Þeir sendu hana til New York til þess að vera hluti af auglýsingaferð myndarinnar. Á þessum tíma hitti hún Johnny Hyde, einn af helstu umboðsmönnunum í Hollywood. Hann lenti henni áheyrnarprufu fyrir leikstjórann [[John Huston]] sem gaf henni hlutverk í myndinni ''[[The Asphalt Jungle]]'' þar sem hún lék unga hjákonu glæpamanns. Gagnrýnendum fannst leikur hennar frábær og hún var stuttu seinna kominn með annað hlutverk sem frú Caswell í ''[[All About Eve]]''. Hyde reddaði henni líka öðrum samningi við Fox upp á sjö ár. Hann dó stuttu seinna árið [[1950]].
 
Marilyn gerðist svo nemandi hjá [[UCLA]] árið [[1951]] og hóf að fræðast um bókmennt og myndlist en hélt þó áfram að leika í nokkrum kvikmyndum inn á milli.
 
=== Upprennandi stjarna ===
Árið [[1952]] kom upp hneyksli þegar ein af myndunum af Marilyn þar sem hún hafði setið fyrir nakin var birt í dagatali. Fjölmiðlar veltu því fyrir sér hver konan í einni mynd var og nafn Marilyn kom oft upp. Forstjórar Fox veltu því fyrir sér hvað þeir ættu að gera og Marilyn stakk upp á því að segja sannleikann að þetta væri í raun og veru hún en láta fólk vita að það hafi verið það eina sem hún gat gert fyrir peninga á þeim tíma. Almenningur fann til með Marilyn og hneykslið gerði hana bara vinsælli.
[[Mynd:Marilyn Monroe and Keith Andes in Clash by Night trailer.jpg|thumb|left|Marilyn Monroe og Keith Andes í myndinni Clash by Night árið 1952]]
Hún komst á forsíðu tímaritsins ''Life'' árið [[1952]] þar sem hún var umtöluð í [[Hollywood]]. Í maí hið sama ár komst hún á forsíðu ''True Experiences'' þar sem sögur barnæsku hennar voru ræddar og Marilyn var auglýst sem ''Öskubuska''. Einkalíf hennar varð einnig aðaltal Hollywood og fólk velti því fyrir sér hvort hún ætti í sambandi við hafnabolta-leikmanninn [[Joe DiMaggio]].
==== Velgengni sem leikkona ====
Í júní [[1952]] kom út kvikmyndin ''[[Clash by Night]]'' þar sem Marilyn lék eitt af aðalhlutverkunum. Myndin varð mjög vinsæl á meðal áhorfenda og gagnrýnendur voru enn á ný heillaðir upp úr skónum af leik Monroe. Marilyn sem hafði verið vinsæl á meðal fjölmiðla síðustu mánuði drógdró inn mikið af fólki sem vildu sjá leikkonuna leika. Marilyn lék einnig í tveimur öðrum kvikmyndum sem fóru í kvikmyndahús í júlí það ár. Hið fyrra var ''[[We're Not Married]]'', gamanmynd þar sem Marilyn lék keppanda í fegurðarkeppni en hin seinni var dramamyndin ''[[Don't Bother to Knock]]'' þar sem hún lék aðalhlutverkið. Hún lék barnapíu sem hótar að drepa barnið sem hún er að sjásér um. Myndin fékk slæma dóma og gagnrýnendum fannst hún langdreginn og melódramatísk. Í september kom svo út myndin ''[[Monkey Business]]'' þar sem Marilyn lék eitt af aðalhlutverkunum ásamt stórstjörnunum [[Cary Grant]] og [[Ginger Rogers]]. Marilyn var með eitt lítið atriði í myndinni ''[[O. Henry's Full House]]'' en hún var samt auglýst sem ein af aðalleikurunum. Þetta sýndi hversu stór stjarna Marilyn var að verða.
 
==== ''Niagara'' ====
Daryl F. Zanuck, bandarískur framleiðandi, hafði séð Marilyn og fannst hún vera hæf til þess að leika í nýrri ''femme fatale'' mynd sem hét ''[[Niagara]]'' sem fjallaði um konu sem langaði að drepa eiginmann sinn. Á meðan á tökum stóð komst þaðkom í ljós að Marilyn var með mikinn sviðsskrekk og leikstjórinn reddaði henni þjálfa sem róaði hana klukkutímum saman fyrir hvert atriði.
 
Þó að leikur Marilynar hafi fengið góða gagnrýni þá þótti framkoma hennar á frumsýningu myndarinnar barnaleg og dónaleg. Blaðadálkur Louellu Parsons talaði um slæma hegðun hennar og hún sagði að [[Joan Crawford]] hefði rætt dónaskapinn hennar opinberlega og að hún væri óviðeigandi sem leikkona og kona almennt. Marilyn klæddi sig oft í glannalega kjóla og hún birtist líka á forsíðu fyrsta tölublaðs ''[[Playboy]]'' þar sem myndir af henni voru birtar þar á meðal nokkrar af henni allsberi.
 
=== Velgengni í kvikmyndum ===
==== ''Gentlemen Prefer Blondes'' ====
[[Mynd:Marilyn Monroe in Gentlemen Prefer Blondes trailer.jpg|thumb|right|240px|Marilyn að flytja lagið „Diamonds are a Girl's Best Friend“ í myndinni ''[[Gentlemen Prefer Blondes]]'']]
Næsta mynd hennar á eftir Niagara var ''[[Gentlemen Prefer Blondes]]'' árið [[1953]] þar sem hún lék aðalhlutverkið ásamt [[Jane Russell]]. Hún lék Lorelei Lee, ljóshærða dansmær í von um að verða rík, hlutverk sem krafðist þess af henni að leika, dansa og syngja. Marilyn og aukaleikkona hennar urðu góðar vinkonur og Jane lýsti henni seinna sem feiminni og mikið gáfaðri en fjölmiðlar héldu fram. Hún vann oft lengur en hinir leikararnir og æfði danssporin sín klukkutímum saman. Leikstjórinn kvartaði samt undan því að hún mætti alltaf sein. Jane Russell tók eftir því að hún var oft mætt á réttum tíma en hún var með svo mikinn sviðsskrekk að hún læsti sig inni í skiptiklefanum sínum og reyndi að gera sig klára. Russell fór þá að fylgja Marilyn inn á sviðið til þess að hjálpa henni.
 
Á frumsýningu myndarinnar settu Marilyn og Jane fótspor og handaför sín í steypuna fyrir utan kvikmyndahúsið eins og var hefð með stórar myndir í Hollywood. Gagnrýnendur gáfu henni góða dóma fyrir leik sinn og myndin varð mjög vinsæl og heildartekjurnar voru meira en tvisvar sinnum það sem að það kostaði að búa hana til. Útgáfa hennar af laginu „[[Diamonds are a Girl's Best Friend]]“ er ennþá heimsfræg og margar söngkonur hafa flutt lagið þar á meðal [[Kylie Minogue]].
[[Mynd:Gentlemen Prefer Blondes Movie Trailer Screenshot (16).jpg|thumb|left|Marilyn í ''[[Gentlemen Prefer Blondes]]'']]
 
==== Vandamál með staðalímyndina ====
Í byrjun 6. áratugs 20. aldar reyndi Marilyn stöðugt að losa við ímyndina hennar sem "heimska ljóskan" sem fylgdi henni hvert sem hún fór. Í viðtalið við ''[[New York Times]]'' sagði hún frá hvernig henni langaði að þroskast sem leikkona með því að leika alvarlegri hlutverk. Natasha Lytess, leikþjálfinn hennar, reyndi að redda henni einhver hlutverk hjá leikstjórum sem hún þekkti en það vildi enginn ráða hana. Framleiðandi myndarinnar ''[[The Egyptian]]'', Darryl F. Zanuck, sem var gamall vinur hennar neitaði jafnvel að setja hana í prufu.
 
Hún fékk hlutverk í myndinni ''[[River of No Return]]'' sem gerðist í villta vestrinu. Hún lék á móti sveitasöngvaranum [[Robert Mitchum]] sem þurfti að vera sáttasemjari á milli hennar og leikstjórans [[Otto Preminger]] sem rifust út í eitt. Hann kvartaði undan því að Marilyn reyndi of miki á leikþjálfann sinn sem hún hlustaði meira á en hann. Á endanum töluðu þau ekki við hvort annað sem gerði það næstum því ómögulegt að halda áfram tökum. Haustið árið [[1953]] fékk hún hlutverk á móti [[Frank Sinatra]] í myndinni ''[[The Girl in Pink Tights]]'' sem hún var rekinn frá út af því að hún mætti sjaldan á vinnustaðinn.
 
Marilyn giftist Joe DiMaggio í janúar [[1954]] í [[San Francisco]]. Þau fóru í brúðkaupsferð til Japan stuttu eftir það. DiMaggio eyddi miklum tíma að vinna í Japan að spila hafnabolta svo að Marilyn flaug til [[Kórea|Kóreu]] og skemmti yfir 13.000 bandarískum hermönnum. Marilyn sagði í viðtali að sú reynsla hafi hjálpað henni að sigra sviðshrollinn hennar.
 
Þegar hún kom aftur til Hollywood í mars [[1954]] þá fór hún aftur til Fox og fékk hlutverk í söngleiknum ''[[There's No Business Like Show Business]]''. Myndin var óvinsæl og fékk hræðilega dóma. Leikur Marilyn var rakkaður niður af gagnrýnendum og flutningur hennar á lögunum var sagður hlægilegur. Monroe sagði í viðtali að henni hafði leiðst á meðan að tökum stóð enda hafði hún aðeins gert myndina út af því að forstjórar Fox sögðu að það væri eina leiðin fyrir hana að fá aðalhlutverkið í ''[[The Seven Year Itch]]''.
 
==== ''The Seven Year Itch'' ====
Í september [[1954]] tók Marilyn upp myndina ''[[The Seven Year Itch]]'' sem var byggð á vinsælu [[Broadway]] leikriti. Eitt af atriðunum sem hún tók upp var skotið fyrir utan neðanjarðarlestarstöð í New York þar sem stór múgur af fólki fylgdist með. Í atriðinu stóð Marilyn fyrir ofan grindur á lestarstöðinni á meðan lestin keyrði fram hjá og vindurinn skaut upp pilsinu hennar. Fólk mætti með myndavélar og atriðið varð frægasti sena myndarinnar. Einn af þeim sem voru í áhorfendunum var Joe DiMaggio, eiginmaður hennar, sem var brjálaður yfir kringumstæðunum. Þegar tökum lauk sótti DiMaggio um skilnað og þau reyndu bæði að forðast fjölmiðla í lengri tíma eftir það. Monroe hafði verið boðið mikið af hlutverkum en hún neitaði af því að henni fannst þau of lítil og hún fór þá frá Hollywood í nokkurn tíma.
 
=== Upprennandi stórstjarna ===
[[Milton Greene]] var frægur ljósmyndari í Hollywood sem tók margar frægar myndir af Marilyn á ferilliferli sínum. Þau urðu mjög góðir vinir og hún lét hann vita af skapraunum hennar vegna lágra launa hjá Fox og lélegum hlutverkum sem henni var boðið. Hún hafði fengi 18.000 bandaríkjadali fyrir ''Gentlemen Prefer Blondes'' en [[Jane Russell]] var borgað meira en 100.000 dali. Hún hélt því fram að hún gæti fengið mikið hærra kaup ef hún færi í burtu frá myndverinu. Milton hætti störfum árið [[1954]] og veðsetti húsið sitt til þess að hjálpa henni og leyfði henni að búa hjá fjölskyldu sinni á meðan þau reyndu að finna nýja stefnu fyrir ferillinn hennar.
 
==== Leikþjálfun og ný ást ====
Monroe hitti nýjannnýjan leikþjálfa það ár sem hét [[Constance Collier]] og hjálpaði henni töluvert. Collier benti Marilyn á það að hún væri með alla réttu hæfileikana til þess að leika í kvikmyndum en ekki á sviði. Collier gat ekki aðstoðað Marilyn lengi þó út af því að hún dó stuttu eftir að þær byrjuðu að vinna saman. Marilyn leitaði þá til [[Lee Strasberg]] sem var frægur leikþjálfi og hafði unnið með mörgum öðrum leikurum áður.
 
Í maí [[1955]] fór hún að vera með leikritahöfundinum [[Arthur Miller]] sem hún kynntist í New York og hann bauð henni svo út að borða stuttu seinna. Joe DiMaggio, fyrrverandi eiginmaður hennar, vildi þá byrja aftur með henni og fylgdi henni á frumsýningu myndarinnar ''[[The Seven Year Itch]]''. Hann hélt líka upp á afmæli hennar með því að halda stórt afmælisteiti en hún stormaði út eftir stórt rifrildi í miðri veislunni. Þau héldu sig í burtu frá hvort öðru í lengri tíma eftir það.
 
Á meðan hún lærði hjá [[Actors Studio]] í New York þá fann hún það út að sviðsskrekkur var stærsta vandamálið hennar sem hún átti mjög erfitt með að vinna bug á. Hún sat alltaf aftast í tímunum til þess að forðast athygli. Hún og vinkona sín í bekknum [[Maureen Stapleton]] léku út byrjunaratriðið frá leikritinu [[Anna Christie]] sem Marilyn átti erfitt með. Hún mundi aldrei línurnar sínar í æfingum fyrr en hún sýndi fyrir framan hina nemenduna þegar allt gekk vel. Allir í herberginu klöppuðu á endanum og Marilyn þótti frábær. Strasberg sagði seinna að af öllum nemendum hans hafi aðeins tveir staðið upp úr, sá fyrri var [[Marlon Brando]] og sú seinni var Marilyn Monroe.
 
==== Endurkoma til Fox ====
Þegar ''[[The Seven Year Itch]]'' kom út og varð mjög vinsæl þá ákváðu forstjórar Fox að fara aftur í viðræður við Marilyn og draga upp hugsanlegann samning. Marilyn skrifaði undir samning á gamlársdag [[1955]] til sjö ára. Marilyn átti að gera fjórar myndir á næstu árum og fyrirtækið sem Marilyn hafði stofnað stuttu fyrir það ([[Marilyn Monroe Productions]]) myndi fá 100.000 bandaríkjadali fyrir hverja mynd og prósentu af ágóðanum fyrir sig. Marilyn myndi líka fá að vinna fyrir önnur myndver og hún var með rétt til þess að neita að leika í mynd sem að hennihana langaði ekki að leika í.
 
==== ''Bus Stop'' ====
''[[Bus Stop]]'' var fyrsta myndin sem Marilyn lék í undir nýja samningnum hennar hjá Fox. Monroe lék Chérie sem var fátæk kráarsöngkona og varð ástfangin af kúreka. Leikur Marilyn þótti góður og ganrýnandi hjá ''[[New York Times]]'' skrifaði að Marilyn hafði loksins reynst vera leikkona. Leikstjóri myndarinnar [[Joshua Logan]] sagði að Marilyn hafi komið honum á óvart og verið algjör stórstjarna á meðan á tökum stóð. Logan stakk upp á því að Marilyn ætti að vera tilnefnd til Óskars fyrir hlutverk sitt en það gerðist ekki. Hún var samt tilnefnd til [[Golden Globe]].
[[Mynd:Laurence Olivier and Marilyn Monroe in The Prince and the Showgirl trailer 2.jpg|thumb|right|Ásamt Laurence Olivier í ''[[The Prince and the Showgirl]]'']]
Á þeim tíma komst það í fjölmiðla að Marilyn átti í sambandi við Arthur Miller og þau voru of kölluð "séníið og stundaglasið" í blöðunum. Monroe var oft hvött af fólki hjá Fox að fara frá Miller út af því að stjórnvöld yfirheyrðu hann út í eitt út af stjórnmálaskoðunum hans en hann var [[kommúnismi|kommúnisti]]. Þau giftust [[29. júní]], [[1956]].
 
==== ''The Prince and the Showgirl'' ====
Þegar hún kláraði ''[[Bus Stop]]'' var Marilyn valin í aðalhlutverkið í myndinni ''[[The Prince and the Showgirl]]'' sem var leikstýrð af [[Laurence Olivier]] sem lék einnig aðalhlutverk. Olivier fannst Marilyn vera fyndin gamanleikkona sem þýddi að hún væri líka frábær leikkona að hans sögn. Olivier var ekki hrifinn af leikþjálfa Marilyn og á meðan tökum stóð í Englandi fannst hann hún reyna of mikið á hana.
 
Olivier sagði seinna að Marilyn hafi verið „yndisleg“. Leikur Marilyn fékk fagnaðaróp gagnrýnenda sérstaklega í Evrópu þar sem hún vann ítölsku verðlaunin [[David di Donatello]] sem er ítalska útgáfan af óskarnum. Hún fékk líka tilnefningu til [[BAFTA]] verðlaunanna árið [[1957]].
 
=== Seinni myndir ===
 
==== ''Some Like it Hot'' ====
Eftir að Miller hvatti hana að snúa til baka til Hollywood ákvað Marilyn að taka við hlutverki í myndinni ''[[Some Like it Hot]]''. Gamanmyndin var leikstýrð af [[Billy Wilder]] sem valdi hana í hlutverk „Sugar Cane“ á móti stórleikurunum [[Tony Curtis]] og [[Jack Lemmon]]. Monroe var sérstaklega erfið við tökurnar á myndinni út af því að hún neitaði að hlusta á það sem leikstjórinn sagði og heimtaði að allskonar atriði yrðu endurtekinn þangað til hún var sátt. Marilyn varð góð vinkona Jack Lemmons og þau töluðu oft lengi saman eftir tökur en henni líkaði illa við Tony Curtis sem hafði lýst ástaratriðinu þeirra með því að segja að það hafi verið eins og að kyssa Hitler. Monroe komst að því að hún var ólétt á meðan að tökum stóð í október [[1958]] en missti fóstur aftur í desember.
 
Myndin þótti vel heppnuð og var tilnefnd til sex óskarsverðlauna og varð sígild undireins. Marilyn fékk [[Golden Globe]] verðlaun fyrir leik sinn sen Sugar Cane en allar stjörnur myndarinnar urðu mjög vinsælar á meðal áhorfenda eftir að hún gefinn út í kvikmyndahúsum. Billy Wilder sagði í viðtali að Marilyn hafi verið mjög þreytandi og að hefði þurft að kenna henni að mæta á réttum tíma.
==== ''Let's Make Love'' og ''The Misfits'' ====
[[Mynd:Marilyn Monroe in The Misfits trailer 2.jpg|thumb|right|Marilyn Monroe í ''[[The Misfits]]'']]
Á meðan hún lék í ''[[Bus Stop]]'' var henni boðið hlutverk í nýrri mynd sem [[George Cukor]] ætlaði að leikstýra. Hún féllst á það að leika í myndinni sem átti að heita ''[[Let's Make Love]]'' en hún heimtaði breytingar á handritinu sem eiginmaður hennar Arthur Miller skrifaði. [[Gregory Peck]] átti upprunalega að leika á móti Marilyn en hann hætti eftir að honum líkaði ekki nýja handritið. [[Yves Montand]] fékk endanlega hlutverkið eftir að leikarar á borð við [[Cary Grant]], [[Charlton Heston]] og [[Rock Hudson]] höfðu hafnað. Marilyn og Arthur urðu vinir Montands og tökum tókst vel þangað til Miller þurfti að fara til [[Evrópa|Evrópu]] í viðskiptaferð. Þá hóf Marilyn að mæta seint á ný og fór stundum heim í miðri töku. Þetta lagaðist þegar Montand talaði við Marilyn og lét hana horfast í augu við vandamálið. Myndin gekk illa í kvikmyndahúsum og fékk slæma dóma.
 
Á þessum tíma versnaði heilsa Marilynar mikið og hún hóf að ganga til sálfræðings sem sagði í viðtali eftir að hún dó að hún hafi kvartað undan svefnleysi. Hún fór til margra lækna og náði sér í óhoflegt úrval af verkjalyfjum og svefntöflum. Samkvæmt sálfræðingnum var hún orðin fíkill árið [[1959]] og sama hvað hún reyndi gat hún ekki hætt að taka lyfin. Sálfræðingurinn reyndi að hjálðahjálpa henni að losna við fíknina með því að minnka hófiðmagnið sem hún tók af lyfjum.
 
Árið [[1960]] tók Marilyn að sér hlutverk Roslyn Tabor í myndinni ''[[The Misfits]]'' þar sem hún lék á móti [[Clark Gable]] og öðrum stórum Hollywood leikurum. Myndin var skrifuð af [[Arthur Miller]] og var byggð á smásögu um fráskilda konu og aldraðan kúreka í [[Nevada]] sem Miller hafði skrifað árið [[1956]]. Monroe átti erfitt með að leika á meðan á tökum stóð enda var hún orðin háð töflunum sem hún var að taka og drakk áfengi í óhófi. Í ágúst 1960 þurfti að senda Marilyn á spítala þar sem hún sat inni í 10 daga. Fjölmiðlarnir héldu því fram að hún hefði verið nær dauða en þau vissu ekki afhverju hún var veik. Þegar hún fór aftur til Nevada og kláraði myndina var samband hennar og Millers mikið verra og þau rifust út í eitt. Margir af hinum leikurunum kvörtuðu einnig undan veikindum og Clark Gable var dáinn innan tíu daga eftir að tökum lauk og Marilyn var farin frá eiginmanni sínum. Gangrýnendum fannst myndin slæm og hún var flop í kvikmyndahúsum þó að fólk hafi síðan hrósað leik Clarks og Marilyn miðað við kringumstæður og veikindi.
 
==== ''Something's Got to Give'' ====
Árið [[1962]] hóf Marilyn að leika í myndinni ''[[Something's Got To Give]]'' sem var leikstýrð af [[George Cukor]]. Þegar byrjað var að kvikmynda var Marilyn mjög veik með háan hita. Framleiðandi myndarinnar Henry Weinstein tók eftir því að hún leit hræðilega út á meðan að hún gerði sig klára fyrir næsta atriði hennar.
 
Þann [[19. maí]] það ár mætti hún í afmælisveislu [[John F. Kennedy]] þáverandi forseta Bandaríkjanna í New York. Mágur forsetans hafði stungið upp á því að hún myndi fara upp á sviðið og hún söng afmælissönginn fyrir hann sem var sýndur í beinni útsendingu út um öll Bandaríkin. Þetta atriði er enn í dag mjög frægt og er hægt að finna út um allt á internetinu.
 
Þegar Marilyn sneri aftur í vinnuna var hún strax rekinn enda hafði hún aðeins mætt tólf sinnum en hún átti að hafa mætt 35 daga. Myndverið, Fox, kærði hana svo og forstöðumaður fyritækisins [[Peter Levathes]] gaf út yfirlýsingu kvartandi að stjörnur væru orðnar ofdekraðar og að fangarnir væru farnir að reka fangelsið í staðinn fyrir verðina.
 
Eftir að hafa verið rekin fór Marilyn í margar myndatökur og viðtöl við tímarit eins og ''[[Cosmopolitan]]'', ''[[Vogue]]'' og ''[[Life]]''. Myndirnar sem hún tók fyrir ''Vogue'' voru mjög áhættusamardjarfar endaog hún var hún nakin íá nokkrum þeirra. Viðtal hennar við ''[[Life]]'' varð hennar síðasta og hún ræddi samband sitt við aðdáendur sína og vandamál hennar við það að samsama sig við stjörnuna hennar og kyntákn hennar.
 
Síðustu vikur lífi hennar eyddi hún með því að leita að nýjum hlutverkum í bíómyndum og umræður hófust um nýjann samning við Fox. Nýji samningurinn hennar var upp á eina milljón bandaríkjadali fyrir tvær myndir en Marilyn hélt áfram að fara í prufur fyrir margar myndir sem hún fékk ekki. [[Allan Whitey Snyder]], maðurinn sem hún eyddi miklum tíma með síðasta hluta lífs síns, lýsti hegðun Marylinar síðustu viku lífs hennar sem frábærri. "Hún leit aldrei betur út" sagði hann og talaði um hversu glöð hún var um að hafa snúið blaðinu við.
 
== Dauðinn og afleiðingar ==
[[Mynd:Monroecrypt1.jpg|thumb|left|Gröfin hennar]]
Lögreglan var kölluð á vettvang klukkan fjögur að morgni þann [[5. ágúst]] árið [[1962]] eftir að ráðskona Marilyn hafði hringt á neyðarlínuna og tilkynnt hana dauða. Lögreglumaðurinn kom að líki leikkonunnar þar sem hún lá nakinn í rúminu sínu með hendina á símtólinu og fullt af lyfseðilsskyldum lyfjum á náttborðinu. Yfir tólf milligröm af sterkum lyfjum fundust í maganum á henni og læknirinn sagði að dánarorsök hennar hefði verið of stór skammtur af lyfjum í einu. Jarðarför hennar fór fram þann [[8. ágúst]] í kirkjugarði í Kaliforníu. Stofnandi ''[[Playboy]]'', [[Hugh Hefner]] lét taka frá reitinn við hliðin á Marilyn fyrir sjálfan sig þar sem hann mun láta grafa sig þegar hann deyr.
 
=== Samsæriskenningar ===
Margar kenningar hafa komið upp síðan Marilyn dó um hvort hún hafi verið myrt. Margir trúa því að húsfreyjanráðskonan hafi drepið Marilyn en aðrir segja að forsetinn hafi gert það.{{heimild vantar}}
 
Jack Clemmons, lögreglumaðurinn sem var fyrstur á vettvang trúði því að húsfreyjaráðskona Marilyn, Eunice Murray hafi átt eitthvað að gera við dauða hennar. Honum fannst það sérstakt að Murray hafði sett þvott í þvottavélina snemma um morguninn og þegar hann spurði hana var hún mjög taugaveikluð þegar hún talaði. Murray hélt því fram að hún hafði tekið eftir því að svefnherbergishurð Marilynar var læst um miðnætti nóttina áður og þegar hún bankaði á hurðina svaraði enginn. Þá hringdi hún í Dr. Engelberg sem var sálfræðingur Marilynar. Engelberg mætti á staðinn og bankaði á hurðina hjá Marilyn en ekkert svar barst svo að hann fór upp að glugganum hjá henni og sá hana liggja þar hreyfingarlausa. Hann braut gluggann og kom sér inn og fann út að hún var dauð. Murray beið þá í fjórar klukkustundir þangað til hún hringdi í lögregluna og í millitíðinni setti hún í þvottavélina.
 
Krufningarskýrslan sýndi að Marilyn hafði gleypt að minnsta kosti 50 töflur í einu en það var ekkert vatn í krönunum í húsinu hennar. Einkenni taflanna sem hún hafði tekið vantaði alveg allstaðar og lík hennar leit út eins og hún hefði ekki tekið neinar pillur.
 
Kennedy bræðurnir komu upp í máli Marilyn og það kom í ljós að síðasta símtal hennar var til forsetans. Samkvæmt vini hennar, Robert Slatzer, hafði Marilyn planað að halda blaðamannafund á mánudaginn eftir helgina til þess að ræða samband sitt við Kennedy bræðurna. Hún var líka búin að panta tíma með lögfræðingi sínum rétt fyrir blaðamannafundinn til þess að breyta erfðarskránni sinni.
Marilyn var gift þrisvar sinnum, fyrst [[James Dougherty]], næst hafnaboltaspilaranum [[Joe DiMaggio]] og síðast [[Arthur Miller]]. Fólk hefur haldið því fram að Marilyn hafi verið viðhald bæði [[John F. Kennedy]] og [[Robert F. Kennedy]]. [[Marlon Brando]] hefur einnig haldið því fram að hafa haft ástarsamband með Marilyn í ákveðinn tíma.
=== James Dougherty ===
Marilyn giftist [[James Dougherty]] þann [[19. júní]] árið [[1942]] þegar hún var aðeins sextán ára gömul. Dougherty sagði frá í bókinni sinni ''To Norma Jeane with Love, Jimmie'' að þau hafi verið ástfangin en hún þráði frægðina meira en hann og þráin hennar tældi hana í burtu. Árið [[1953]] skrifaði hann stutta grein fyrir blaðið''„Photoplay“'' þar sem hann sagði frá að hann hefði ætlað að fara frá henni en hún hafði hótað að fyrirfara sér svo að hann ákvað að vera áfram hjá henni. Dougherty hélt því fram þangað til hann dó að hann hefði búið til karakterinn hennar Marilyn og að myndverin hefðu neytt hana til þess að skilja við hann. Það hefur þó komið fram að hann hefði skilið við hana eftir að hann kom til baka frá stríðinu út af því að hún neitaði að hætta fyrirsætustörfum. Dougherty var kvæntur á ný mánuðum eftir að hann skildi við Marilyn.
 
=== Joe DiMaggio ===
[[Mynd:Joe DiMaggio, Marilyn Monroe and Tstsuzo Inumaru.jpg|thumb|right|Marilyn Monroe og Joe DiMaggio í Japan í brúðkaupsferðinni þeirra]]
Marilyn hitti Joe DiMaggio árið [[1952]] eftir að sameiginlegur vinur setti upp stefnumót. Þau giftust í janúar [[1954]] og fóru síðan í brúðkauðsferð til [[Tokyo]]. Á meðan þau voru þar var Marilyn beðin um að fljúga til Kóreu til þess að skemmta hermönnum þar sem hún skemmti í fjóra daga.
 
Þegar þau sneru til baka til Bandaríkjanna fór hjónabandið strax í vaskinn. Þegar hún tók upp fræga pilsatriðið í ''[[The Seven Year Itch]]'' var Joe DiMaggio einn af mörgum áhorfendum og hann varð brjálaður af reiði. Þau rifust mikið eftir það atriði og hún sótti um skilnað stuttu seinna eftir að hafa verið gift í minna en eitt ár.
 
Stuttu seinna reyndu þau aftur að hefja samband og hann hélt afmælisveislu fyrir hana árið [[1961]] í húsinu sínu en þau voru aldrei par aftur. Eftir að hún dó þá sá hann um jarðarförina hennar og lét senda sex rauðar rósir til hennar þrisvar sinnum í viku í meira en tuttugu ár eftir lát hennar.
 
=== Arthur Miller ===
Marilyn giftist [[Arthuri Miller|Arthur Miller]] þann [[29. júní]] árið [[1956]] sem hún hafði kynnst árið [[1950]]. Eftir brúðkauðið fóru hinu nýgiftu hjón í ferð til [[London]] og heimsóttu vinafólk sitt [[Laurence Olivier]] og [[Vivien Leigh]] þar sem breskir fjölmiðlar urðu óðir í Marilyn. Brúðkaup þeirra var mjög hefðbundið gyðingabrúðkauð en Marilyn sem hafði áður verið kristin skipti um trú fyrir hann. Því hefur verið haldið fram að hún hafi verið í sambandi með [[Tony Curtis]] þegar hún fór aftur til Bandaríkjanna og tók upp ''[[Some Like it Hot]]''. Curtis hélt því seinna fram að fóstrið sem Marilyn missti þá hafði verið hans en ekki Millers. Þau skildu þann [[24. janúar]] árið [[1961]] og hann var kvæntur á ný stuttu seinna.
 
=== Kennedy-bræðurnir ===
Þann [[19. maí]] árið [[1962]] söng Marilyn afmælissönginn fyrir [[John F. Kennedy]] í beinni sjónvarpsútsendingu í [[New York]]. Fatahönnuðurinnn [[Jean Louis]] hannaði kjóll sérstaklega fyrir hana sem var seinna seldur á uppboði árið [[1999]] fyrir rúmar 1.26 milljónir bandaríkjadala.<ref>http://web.archive.org/web/20070206174811/http://www.cnn.com/STYLE/9910/28/monroe.auction.01/</ref>
Margir hafa haldið því fram að Marilyn hafi átt í sambandi við [[John F. Kennedy]] og [[Robert F. Kennedy]] sem voru báðir giftir. Sumir hafa jafnvel sagt að Kennedy bræðurnir hafi myrt Marilyn með því að dæla í hana lyfjum. Sú kenning var aldrei tekin alvarlega af lögreglunni enda fundust engin sönnunargögn sem studdu hana. Robert Kennedy var engu að síður í Kaliforníu daginn sem Marilyn dó [[4. ágúst]] árið [[1962]].
 
== Listi af hlutverkum ==
== Í dægurmenningu ==
[[Mynd:Statue of Marilyn Monroe at The Women's Museum in Dallas, Texas.jpg|thumb|Stytta af Marilyn í [[Dallas]], [[Texas]]]]
Marilyn er átrúnaðargoð margra enn í dag og oft tilvitnað í í auglýsingum, kvikmyndum, tísku og fleiru. Margar leikkonur þar á meðal [[Anna Faris]] hafa endurleikið atriði Marilynar í ''[[The Seven Year Itch]]'' og margar stórstjörnur sérstaklega [[Madonna]] hafa farið í myndartökur og stillt sér upp eins og Marilyn hafði gert áður. Margar ævisögur hafa verið skrifaðar um Marilyn sem hafa orðið metsölubækur út um allan heim. Margir frægir söngvarar þar á meðal [[Lady Gaga]] og [[Jon Bon Jovi]] hafa sungið um Marilyn og nokkrar óperur hafa verið skrifaðar um hana. Marilyn er oft mjög vinsæl á meðal eftirherma og það eru oft margar "Marilynar" á gleðigöngum.
 
== Heimildir ==