Munur á milli breytinga „Gilgameskviða“

ekkert breytingarágrip
[[Mynd:GilgameshTablet.jpg|thumb|right|Fleygrúnaspjald með Gilgameskviðu á [[akkadíska|akkadísku]].]]
 
'''''Gilgameskviða''''' er [[söguljóð]] frá [[Mesópótamía|Mesópótamíu]] og eitt elsta ritaða bókmenntaverk sem þekkt er. Fræðimenn telja að kviðan eigi rætur sínar að rekja til raða súmerskra þjóðsagna og kvæða um goðsögnina og hetjukonunginn Gilgames, sem síðar var safnað saman í lengra kvæði á akkadísku. Heillegasta eintakið sem til er í dag er varðveitt á tólf leirtöflum úr bókasafni frá sjöundu öld fyrir krist, í eigu assýanska konungsins Ashurbanipal. Mögulegt er að persónan Gilgames sé byggð á raunverulegum höfðingja á tímabili frumkeisaraveldisins II á 27. öld f.krKr.
 
Kviðan fjallar um sambandið á milli konungsins Gilgamess, sem er orðinn spilltur af valdinu og orðinn snauður að hjartagæsku, og vinar hans, Enkídú, sem er hálfgerður villimaður og fer ásamt Gilgamesi í hættulegan leiðangur. Í kvæðinu er sjónum beint talsvert að hugsunum Gilgamess um missi í kjölfar dauða Enkídús. ÞrátinÞráin eftir ódauðleika spilar einnig stórt hlutverk í kviðunni. Hluti hennar segir frá leiðangri Gilgamess eftir dauða Enkídús til þess að öðlast ódauðleika.
 
== Forsaga verksins ==
Mikið af ólíkum, upprunalegum heimildum eru varðveittar 2000 ár aftur í tímann, en þær elstu og þær sem fram komu síðar á tímabilinu gefa nokkuð góða mynd til að hægt sé þýða samfellda kynningu á efninu. Þess vegna er súmerska útgáfan og síðar akkadíska útgáfan, sem nú er vísað til sem hefðbundinnar útgáfu verksins, að mestu skírskotað til. Hefðbundna útgáfan er grunnurinn af nútíma þýðingum á verkinu, og gamla gerðin er aðeins notuð til uppfyllingar þegar bilin í fleygleturstöflunni, í hefðbundnu útgáfunni, eru stór.
 
Elsta súmerska gerðin af kvæðinu er frá þriðja keisaraveldi (2150-2000 f.kr). Elsta akkadíska gerðin er dagsett í byrjun annarar aldar f.krKr. Hin „hefðbundna“ akkadíska gerð inniheldur tólf töflur, sem settar voru saman af særingar prestinum Sin-liqe-unninni, úr eldri goðsögnum, á bilinu 1300 og 1000 f.krKr. Hún var uppgötvuð af Austen Henry Layard, fannst á bókasafni Ashurbanipals í Niníveh árið 1849. Hún var skrifuð á staðlaðri babýlónísku, akkadíska mállískan er aðeins notuð í bókmenntafæðilegum tilgangi. Mismunurinn á akkadísku og súmersku gerðinni er byggð á opnunarorðunum í kvæðinu. Eldri gerðin byrjar með orðunum „Bar af öðrum konungum“ á meðan hefðbundna gerðin hefst á „Hann er sá djúpið“. Akkadíska orðið nagbu, „djúpið“, á líklega að vísa til „hins óþekkta og dularfulla“. Þrátt fyrir það, trúir Andrew George að það vísi til hinnar sérstöku þekkingar sem Gilgames öðlaðist á fundi sínum með Uta-Napishiti (Utnapishtim): Hann öðlast þekkingu á því hvernig ber að tilbiðja guðina, af hverju dauðinn var skapaður fyrir hina mennsku, hvað það er sem gerir mann að góðum konungi og hvernig ber að lifa góðu lífi. Utnapishtim, hetja goðsagnarinnar um flóðið, segir Gilgames sögu sína, sem tengist babýlóníska kvæðinu um Atrahasis, en hann var konungur Shuruppak, súmerskar borgar, í kringum 1800 f.krKr., áður en flóðið skall á.
 
== Tólfta taflan ==
== Þýðingar ==
 
Kvæðið um Gilgames er víða þekkt í dag. Fyrsta nútímaþýðingin af kvæðinu var gerð árið 1880 af George Smith. Yngri þýðing á enska tungu var gerð af skáldsagnarhöfundinum John Gardner, og John Maier, útgefin 1984. Árið 1989 kom einnig út þýðing af Gilgameskviðu sem Maureen Gallery Kovacs gerði. Verkið kom út í íslenskri þýðingu Stefáns Steinssonar árið 1996, en hann styðst við tvær yngri útgáfurnar.
 
== Söguþráður ==
'''Arfleiðin'''
 
Sagan byrjar á kynningu á borginni Úrúk í Suður Mesópótamíu þar sem Gilgames á að hafa farið með völd á þriðja árþúsundi f.krKr.
 
'''Gilgames'''
 
Enkídú talar til sedrusviðar hliðsins, líkt og það væri mennskt. Hann formælir því og finnst þeim mikið vanþakklæti sýnt. Gilgames hefur áhyggjur af óráði vinar síns og biður hann að halda sönsum. Hann er mjög sorgmæddur og ákallar Enlíl.
 
'''Veiðimanninum formælt '''
Enkídú vaknar í dögun og æpir á Sjamas. Hann iðrast þess að hafa orðið mennskur, formælir veiðimanninum og biður þess að honum gangi veiðar sínar illa, að dýrin sleppi undan honum.